I OSK 2836/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.), Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska, Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński, Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Stojek, po rozpoznaniu w dniu 5 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 września 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 441/12 w sprawie ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 5 września 2012 r., II SA/Sz 441/12, oddalił skargę B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie zasiłku stałego. W uzasadnieniu wyroku wskazano następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sławnie decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Sławno, odmówił B. L. przyznania zasiłku stałego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. W odwołaniu od tej decyzji B. L. zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego sprowadzające się do przyjęcia, że odwołujący jest osobą w rodzinie w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy odwołujący się jest osobą samotnie gospodarującą. Podniósł, że prawo do mieszkania, w którym aktualnie przebywa przysługuje jego rodzicom, którzy pozwalają korzystać mu z pokoju, przedpokoju, kuchni i łazienki. Wszelkie koszty utrzymania mieszkania ponoszą rodzice odwołującego się. Fakt wspólnego zamieszkiwania nie oznacza wspólnego gospodarowania, natomiast świadczenie z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego przeznacza wyłącznie na swoje utrzymanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia [...] marca 2012 r. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2012 r. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art.37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej: 2) pełnoletniej osobie pozostające w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z kolei w myśl art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, kryterium dochodowe na osobę w rodzinie uprawniające do przyznania tego świadczenia wynosi 351 zł. Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy, a zwłaszcza z aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, iż zainteresowany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami, jest niepełnosprawny i nigdzie nie pracuje, natomiast rodzice strony otrzymują emerytury, które wraz z dodatkami pielęgnacyjnymi wynoszą łącznie 2348, 65 zł. Dochód przeliczony na osobę w rodzinie wnioskodawcy wynosi 782,88 zł. i przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Oznacza to, że zasiłek stały w tej sytuacji nie przysługuje. W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie uwzględnił w składzie rodziny wnioskodawcy dochody jego ojca i matki. Trudno przyjąć, iż zainteresowany jako osoba niepełnosprawna po przebytym udarze mózgu, nie mająca żadnych dochodów i mieszkająca wspólnie z rodzicami, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. B. L. w skardze podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu, ponosząc że jest sprawny psychofizycznie, żeby dbać o swoje interesy. Zarzucił, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 38 ustawy o pomocy społecznej poprzez bezpodstawne przyjęcie, że nie jest osobą samotnie gospodarującą. Ponadto zarzucił, że organy obu instancji nie dokonały ustaleń w przedmiocie wspólnego korzystania ze sprzętu gospodarstwa domowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w uzasadnieniu wyroku wskazał, że w świetle art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej: 2) pełnoletniej osobie pozostające w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zdaniem Sądu oceny tego, czy wnioskodawca, pozostaje w rodzinie, czy też jest osobą samotnie gospodarującą należy dokonać w oparciu o ustawowe definicje "rodziny" i "osoby samotnie gospodarującej", zawarte w art. 6 pkt 14 i 10 ustawy. Przepis ten stanowi, że osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 ustawy), natomiast rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie razem zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14). Sąd podzielił stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 2096/10, stwierdzające, że użyte w art. 6 pkt 14 ustawy pojęcie "wspólne gospodarowanie" nie zwiera w sobie pojęcia "wspólnego zamieszkiwania", lecz stanowi odrębną przesłankę, która musi być spełniona, aby uznać określoną grupę osób za rodzinę. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest między innymi pozostawanie na utrzymaniu osób, z którą gospodarstwo się tworzy. W ocenie Sądu pierwszej instancji organy administracyjne obu instancji prawidłowo uznały, że B. L. wraz z rodzicami tworzy rodzinę w rozumieniu powołanych przepisów ustawy. Bezspornym jest fakt, że skarżący wspólnie zamieszkuje z rodzicami. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Jak wynika z wywiadu środowiskowego skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na czas określony do dnia 30.11.2013 r. Rodzice skarżącego pobierają świadczenia z ZUS i KRUS i dodatkowo prowadzą działalność gospodarczą, ponieważ brak im środków finansowych na rehabilitację syna, leki i wizyty u lekarzy specjalistów. Dodatkowo z odwołania od decyzji organu I instancji wynika, że rodzice skarżącego pokrywają w całości koszty utrzymania mieszkania. Z tych względów Sąd uznał, że skarżący jako osoba niepełnosprawna, nie posiadająca poza zasiłkiem pielęgnacyjnym innych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziców, jak również, że tego rodzaju pomoc cechuje się stałością. Okoliczności te są wystarczające do uznania, że skarżący stanowi wspólnie z rodzicami rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy. Sąd za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 37 ustawy i pomocy społecznej, jak również zarzut braku ustaleń w przedmiocie wspólnego korzystania ze sprzętu gospodarstwa domowego. W tej sytuacji Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. B. L. w skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia wniósł o jego zmianę poprzez uwzględnienie skargi w całości ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 6 pkt. 14 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, iż skarżący jest osobą pozostającą w rodzinie w rozumienie tego przepisu, w szczególności, że jest osobą wspólnie gospodarującą; - art. 37 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. i 8 ust. 1 pkt 1 ustawy pomocy społecznej, poprzez ich niezastosowanie i odmowę przyznania skarżącemu zasiłku stałego wobec przyjęcia, że prowadzi on wraz z rodzicami wspólne gospodarstwo domowe, co miało uzasadniać dokonywanie przeliczenia dochodów na osobę w rodzinie, podczas gdy skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że nie można utożsamiać wspólnego mieszkania z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa, jak uczynił to Sąd pierwszej instancji. Skarżący jedynie zamieszkuje wspólnie ze swoimi rodzicami, jednak wyłączne prawo do mieszkania posiadają jego rodzice. Jedynie od ich dobrej woli zależy możliwość przebywania skarżącego w pomieszczeniach ich mieszkania. On sam nie jest w żaden sposób uprawniony do korzystania z tychże pomieszczeń, a jego rodzice nie są zobowiązani do użyczania pomieszczeń synowi. To oni ponoszą wszelkie koszty utrzymania mieszkania i podejmują wszelkie związane z mieszkaniem decyzje. Skarżący pozostaje w tych aspektach bierny, zdany na wolę rodziców i całkowicie od niej zależny. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest obecnie zasiłek pielęgnacyjny, który przeznacza on na swoje bieżące utrzymanie, gdyż nie wydatkuje on żadnych środków na utrzymanie mieszkania. Skarżący korzysta jedynie z pomieszczeń należących do jego rodziców, prowadząc w istocie odrębne, samodzielne gospodarstwo domowe. W tej sytuacji należało zastosować przepis art. 8 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstawy dotyczącej naruszenia prawa materialnego. Przedmiotem rozstrzygnięć organów obu instancji był zasiłek stały przewidziany w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), którego przyznania odmówiono skarżącemu z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania tego świadczenia. W kontekście wymienionej przesłanki – warunkującej przyznanie przedmiotowego zasiłku – istotnym było ustalenie czy skarżący jest osobą samotnie gospodarująca, czy też tworzy wraz z rodzicami rodzinę w rozumieniu przepisów wymienionej ustawy. Zauważyć w tym miejscu należy, że w myśl art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania. Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego (W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 72-73). Z kolei według art. 6 pkt 10 ustawy, określenie "osoba samotnie gospodarująca" oznacza osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki zaakceptował ustalenie organów obu instancji co do tego, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z rodzicami, z którymi wspólnie zamieszkuje. Wnioskowanie w tym zakresie oparte zostało na analizie całokształtu okoliczności dotyczących stanu majątkowego, warunków życia oraz wspólnego zamieszkiwania skarżącego z rodzicami, a także ich wzajemnych relacji. Istotne były ustalenia, że skarżący będąc osobą niepełnosprawną wspólnie zamieszkuje z rodzicami, a jedynym jego źródłem utrzymania jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Rodzice skarżącego pobierają świadczenia z ZUS i KRUS a dodatkowo prowadzą działalność gospodarczą. Uzyskiwane dochody przeznaczają na koszty utrzymania mieszkania oraz rehabilitację syna, leki i wizyty u lekarzy specjalistów. Trafnie Sąd Wojewódzki uznał, że skarżący jako osoba niepełnosprawna, nie posiadająca, poza zasiłkiem pielęgnacyjnym innych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziców, jak również, że tego rodzaju pomoc cechuje się stałością, co prowadziło do wniosku, że skarżący stanowi wspólnie z rodzicami rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja zawarta w uzasadnieniach orzeczeń podjętych przez organy administracyjne oraz Sąd Wojewódzki jest wyczerpująca i przekonująca. Zaznaczyć należy, że zasadniczo istotne w sprawie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego nie były sporne. Trudno też zakwestionować wnioskowanie organów administracji oraz Sądu co do tego, że dochody uzyskiwane przez rodziców skarżącego przeznaczane są również na jego utrzymanie. Odmienne przekonanie strony kłóci się z doświadczeniem życiowym i zasadami logiki. Podkreślenia wymaga fakt, że w warunkach lokalowych ustalonych w sprawie niemożliwe jest, jak twierdzi skarżący, wyodrębnienie gospodarstwa rodziców i syna. Przeciwko uznaniu prowadzenia przez skarżącego jednoosobowego gospodarstwa przemawia przede wszystkim brak własnych środków utrzymania. Wspólne zamieszkiwanie i finansowane potrzeb życiowych z dochodów rodziców oznacza wspólne gospodarowanie. W orzecznictwie przyjmuje się, że istotną cechą wspólnego gospodarowania jest pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą się wspólnie zamieszkuje (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 2096/10). Raz jeszcze należy podkreślić, że w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego prawidłowa była ocena, że warunki mieszkaniowe oraz zależność istniejąca między skarżącym a jego rodzicami stwarzają obiektywnie stan wskazujący na to, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji należało uznać, że sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej okazał się niezasadny. W tej sytuacji dokonana w rozpoznawanej sprawie ocena, że skarżący wraz z rodzicami prowadzą wspólne gospodarstwo domowe determinowała sposób obliczania dochodu i wysokości kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania przedmiotowego świadczenia na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W rezultacie stwierdzone w sprawie przekroczenie przez rodzinę skarżącego ustawowego kryterium dochodowego skutkować musiało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Prawidłowo zatem Sąd Wojewódzki orzekł o oddaleniu skargi. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.