II SA/Wa 395/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA Andrzej Góraj Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], którą to decyzją odmówiono Z. L. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W motywach uzasadnienia organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Prezes ZUS podkreślił, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: – wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podniósł, że tylko udowodnione szczególne okoliczności, ktore spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu przez Z. L. zatrudnienia. Prezes ZUS wskazał, że z przedłożonej dokumentacji wynika, iż udokumentowano okresy składkowe wynoszące 9 lat, 11 miesięcy i 10 dni oraz 12 lat i 6 miesięcy okresów opłacania składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników. Natomiast w 10-leciu przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy zostało udowodnione 1 rok, 8 miesięcy i 1 dzień, a w 10–leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy nie został udowodniony żaden z tych okresów. Organ podniósł, że całkowita niezdolność do pracy została ustalona u wnioskodawcy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] lipca 2011 r. dopiero od czerwca 2007 r. Natomiast orzeczona częściowa niezdolność do pracy od lutego 2001 r. nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia, a jedynie ją ograniczała. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Z. L. do tutejszego Sądu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Zaskarżona decyzja została podjęta przy błędnej ocenie stanu faktycznego oraz bez wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazać należy, że wydając zaskarżoną decyzję, na podstawie przytoczonego wyżej przepisu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się i nie rozpatrzył całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Przede wszystkim uszło uwadze organu, że w aktach sprawy znajdują się dwa orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, w tym pierwsze z dnia [...] czerwca 2011 r. (k-13 akt administracyjnych), gdzie stwierdzono, że częściowa niezdolność do pracy powstała po dniu [...] czerwca 1996 r., a ponadto, że całkowita niezdolność do pracy pozostaje w związku ze stanem narządu [...]. Tymczasem Prezes ZUS oparł swoje rozstrzygnięcie na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2011 r. (k- 11 akt administracyjnych), z którego wynika, iż częściowa niezdolność skarżącego do pracy powstała od lutego 2001 r. Organ nie odniósł się do orzeczenia z dnia [...] czerwca 2011 r. i nie rozważył, jaki wpływ na wyjątkowość sytuacji skarżącego mają te fakty. Należy podkreślić, że już sama okoliczność, iż w odstępie kilku dni tj. [...] czerwca (k-11) i [...] lipca 2011 r.(k-13) wydane zostały przez tego samego lekarza orzecznika dwa orzeczenia o różnej treści, co do powstania daty częściowej niezdolności do pracy, pozwala uznać, iż jeden z tych dokumentów został pominięty przez Prezesa ZUS przy ocenie zaistnienia szczególnych okoliczności. Zdaniem Sądu, nie można interpretować art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej mogą być usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2003 r. sygn. akt II SA 3594/02, Lex nr 142639). Zauważyć również należy, iż choroba skarżącego ([...]) niewątpliwie była długotrwałym procesem, a zatem faktyczna niezdolność do pracy powstała przed datą stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Rozpatrując sprawę ponownie, organ będzie obowiązany przeanalizować materiał dowodowy, w tym obydwa orzeczenia lekarza orzecznika ZUS (z dnia [...] czerwca i [...] lipca 2011 r.), mając na względzie powyższe uwagi Sądu. Badając przyczyny przerwy w ubezpieczeniu skarżącego, organ oceni, czy problemy skarżącego ze [...] nie stanowią okoliczności usprawiedliwiających brak jego aktywności zawodowej i nie były zdarzeniami o charakterze szczególnym, niedającymi się przezwyciężyć. Organ nie wyjaśnił bowiem, z jakiego powodu doszło do powstania przerw w ubezpieczeniu, co stanowiło przyczynę takiego stanu rzeczy, a tym samym, czy ubezpieczony miał realne, a nie tylko teoretyczne, możliwości kontynuowania ubezpieczenia. Szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji. W oparciu o art. 152 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonywanie decyzji w całości.