II OSK 2175/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Andżelika Nycz po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 310/12 w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie usunięcia drzew bez wymaganego zezwolenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2012 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 310/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu, z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie usunięcia drzew. W motywach wyroku Sąd wskazał, że Burmistrz Miasta i Gminy [...], decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], działając na podstawie art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., nr 98 poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako k.p.a. oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 151, poz. 1220 ze zm.), umorzył postępowanie w sprawie usunięcia bez wymaganego zezwolenia 16 sztuk drzew z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położonej w miejscowości K., stanowiącej własność W. P. Odwołanie od tej decyzji złożył W. P., podnosząc że w dniu 28 kwietnia 2010 r. T. G. wraz z synami dokonała wycięcia 16 sztuk nieowocowych drzew, starszych niż 10-letnie, bez wymaganego zezwolenia, co stanowi przesłankę do nałożenia stosownej kary. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji nie ustalił ilości, wieku i parametrów fizycznych wyciętych drzew, a okoliczności te miały znaczenie dla ustalenia wymogu uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew, wysokości nałożonej kary pieniężnej, jak i tego, czy sprawcy w ogóle ponoszą administracyjną odpowiedzialność za usunięcie drzew. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła T. G., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 86 ust. 1 pkt. 4 w związku z art. 82 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody oraz art. 105 i art. 107 § 3 k.p.a. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu wniosło o jej oddalenie, z przyczyn podanych w uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, oddalając skargę, wskazał iż pismem z dnia 11 czerwca 2012 r., które wpłynęło do Sądu w dniu rozprawy tj. 13 czerwca 2012 r., adwokat P. O. zgłosił swój udział w sprawie jako pełnomocnik skarżącej i wniósł o to, by zawiadamiać go o wszelkich czynnościach oraz terminach wyznaczonych rozpraw w niniejszej sprawie. W przypadku wyznaczenia rozprawy w najbliższym terminie, zwrócił się o odroczenie rozprawy celem umożliwienia podjęcia obrony praw i interesów jego mocodawczyni. Do pisma dołączył pełnomocnictwo opatrzone datą 11 czerwca 2012 r. oraz dowód uiszczenia opłaty skarbowej. Zdaniem Sądu, pełnomocnik we wniosku o odroczenie nie wskazał na żadne nadzwyczajne wydarzenia dotyczące jego osoby, czy na okoliczności leżące po stronie skarżącej, zaś zawiadomienie o terminie rozprawy skarżąca odebrała osobiście w dniu 14 maja 2012 r., zatem zasadnym było oddalenie wniosku pełnomocnika skarżącej o odroczenie rozprawy jako nieuzasadnionego. Skargę kasacyjna od powyższego wyroku wniosła T. G. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając: - naruszenie art. 65 § 1 w związku z art. 67 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, poprzez brak dokonania zawiadomienia pełnomocnika procesowego skarżącej o terminie wyznaczonej przez Sąd rozprawy; - naruszenie art.109 p.p.s.a. w związku z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w związku z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, poprzez pozbawienie skarżącej prawa obrony słusznych praw i interesów, w sensie materialnym . W uzasadnieniu wskazano, iż Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej kwalifikacji prawnej złożonego przez pełnomocnika wniosku z dnia 11 czerwca 2012 r., nazwanego expressis verbis wnioskiem zgłaszającym udział w sprawie ustanowionego pełnomocnika. Z jego treści w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, iż pełnomocnik skarżącej nie miał wiedzy o terminie rozprawy. Już sama ta okoliczność powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w całości ze względu na pozbawienie pełnomocnika możliwości obrony praw swej mocodawczyni. Co więcej w sporządzonym wniosku także zostało zawarte stwierdzenie, iż w przypadku wyznaczenia sprawy przez Sąd w najbliższym terminie (co jak się okazało miało miejsce w przedmiotowej sprawie), pełnomocnik wniósł o odroczenie (ewentualnie) wyznaczonej rozprawy, celem umożliwienia mu obrony praw i interesów mocodawczyni. Zbyt późne ustanowienie przez stronę skarżącą pełnomocnika w sprawie nie może powodować żadnych negatywnych konsekwencji materialnoprawnych w tym zakresie, a wszelkie rygorystyczne skutki procesowe określonych zaniedbań, winny mieć zastosowanie owszem, ale do strony działającej w sprawie z rozeznaniem. Tymczasem, w przedmiotowej sprawie, z obroną swoich interesów skarżąca miała bardzo poważne problemy, o czym świadczy załączona do skargi kasacyjnej dokumentacja medyczna, potwierdzająca schorzenia neurologiczne skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod rozwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadmnistracyjnego, wymienione enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a. Skarga kasacyjna zawiera zarzut nieważności postepowania z art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a., który uznać należy za uzasadniony. Skarżąca kasacyjnie upatruje nieważność postepowania w pozbawieniu możliwości obrony swych praw przez nieuwzględnienie wniosku o odroczenie rozprawy, w sytuacji gdy ustanowiła pełnomocnika, który nie był powiadomiony o terminie rozprawy. Rozprawa przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie została wyznaczona na dzień 13 czerwca 2012 r., o którym została zawiadomiona skarżąca T. G. W dniu 12 czerwca 2012 r. zgłosił swój udział w sprawie w charakterze pełnomocnika skarżącej adw. P. O., załączając dokument pełnomocnictwa i wnosząc o odroczenie rozprawy. Sąd oddalił wniosek pełnomocnika skarżącej o odroczenie rozprawy jako nieuzasadniony, powołując się na podstawę prawną z art. 109 p.p.s.a. Przepis art. 109 stanowi, że rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Z pisma pełnomocnika skarżącej wynika, iż nie miał wiedzy o wyznaczonym terminie rozprawy i wnosił o zawiadomienie go o wszelkich czynnościach oraz terminach wyznaczonych rozpraw. A w przypadku wyznaczenia sprawy przez Sąd w najbliższym terminie wnosił o odroczenie wyznaczonej rozprawy, celem umożliwienia mu podjęcia obrony praw i interesów jego mocodawczyni. Nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji wniosku pełnomocnika skarżącej o odroczenie rozprawy powoduje, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezapewnienie stronie możliwości obrony jej praw przed sądem przez profesjonalnego pełnomocnika. Nie zmienia tej oceny fakt, że skarżąca zawiadomienie o terminie rozprawy odebrała osobiście w dniu 14 maja 2012 r. Skarżąca miała prawo na dwa dni przed rozprawą (co uczyniła pismem z dnia 11 czerwca 2012 r.) ustanowić pełnomocnika w osobie adwokata do reprezentowania jej praw przed sądem. Niezawiadomienie pełnomocnika skarżącej o terminie rozprawy i jego nieobecność na rozprawie, na której zapadł wyrok, należy więc oceniać jako wywołane inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Usprawiedliwiony jest więc zarzut skargi kasacyjnej nieważności postępowania, o którym mowa w art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowało się stanowisko, że strona jest pozbawiona możności obrony swych praw, gdy na skutek uchybień procesowych sądu nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na kolejnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. A więc chodzi o realne pozbawienie strony możności obrony swych praw, a nie tylko hipotetyczne. Bez znaczenia natomiast pozostaje to, czy pozbawienie strony możności obrony swych praw miało, czy też nie, wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zawsze więc należy mieć na względzie zarówno statuowany w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nakaz rozpatrywania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, jak i wynikający z art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. bezwzględny zakaz pozbawiania strony możności obrony jej praw (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 2 kwietnia 2008 r., I OSK 549/07, LEX nr 467088; 28 lutego 2012 r., II OSK 2397/10, LEX nr 1145594, 24 sierpnia 2010 r., II OSK 131/10 i 5 kwietnia 2013 r., II OSK 207/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, w na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, na zasadzie art. 207 § 2 p.p.s.a. wobec tego, iż wyłączna przyczyna uwzględnienia skargi kasacyjnej leżała po stronie Sądu pierwszej instancji.