II SA/Gl 260/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Burmistrz M. decyzją nr [...] z dnia [...]r. na podstawie art. 15 ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, Nr 139, poz. 933 z późn. zm.), orzekł o odmowie wymeldowania K. H. z pobytu stałego w lokalu w M. przy ul. [...]. Organ orzekający ustalił, że K. H. nie zamieszkuje wprawdzie w spornym lokalu od czerwca 2010 r., jednakże nie opuściła lokalu w sposób dobrowolny co potwierdziła większość przesłuchanych świadków. Zgłaszała ona fakt utrudniania korzystania z lokalu w dniu [...] r. w Komendzie Policji w M., a postępowanie wykazało dokonanie przez A. H. wymiany zamka w drzwiach wejściowych. Skoro zatem - w ocenie organu I instancji - nie zostały spełnione przesłanki wymeldowania należało tego wymeldowania odmówić. Wnioskodawca A. H. wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W jego ocenie organ I instancji przy wydawaniu decyzji pominął istotne fakty oraz błędnie "zinterpretował zgromadzony w sprawie materiał dowodowy". Otóż z dołączonej do pisma wnioskodawcy z dnia [...]r. kopii e-maila wynika, że K. H. nie ma zamiaru powrotu do spornego lokalu, a zatem zbędnym jest badanie czy posiada ona dostęp do tego lokalu. K. H. wyprowadziła się z lokalu w dniu [...] r. (dzień po wyroku rozwodowym), a więc organ powinien jedynie badać charakter tego wyprowadzenia, a nie stan obecny lub zaistniały w [...]r. Brak jest nadto dowodów na okoliczność, że odwołujący w [...]r. znęcał się nad K. H. lub utrudniał jej dostęp do lokalu. Ewentualne znęcanie się musiałoby być udowodnione orzeczeniem Sądu, co nie nastąpiło. Decyzją z dnia [...]roku nr [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o wymeldowaniu K. H. z lokalu przy ul. [...] w M.. Zdaniem organu odwoławczego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, ale został przez organ I instancji oceniony błędnie. W konsekwencji tej oceny organ ten przyjął brak dobrowolności opuszczenia lokalu przez K.H. Natomiast zdaniem organu odwoławczego do opuszczenia lokalu w [...] r. przez K. H. doszło w sposób dobrowolny. Opuściła ona bowiem dotychczasowe miejsce pobytu uznając, że z uwagi na złe zachowanie jej byłego męża (prawomocny wyrok rozwodowy z dnia [...] r.) powinna zmienić miejsce zamieszkania, a więc w ogóle nie można mówić o niedobrowolnym opuszczeniu lokalu. Podnoszone przez K. H. w trakcie postępowania twierdzenie, że wnioskodawca znęcał się psychicznie i fizycznie nad nią nie zostały poparte sformalizowanymi dowodami. Nadto nawet przyjęcie, że wyprowadzenie się nie miało charakteru dobrowolnego to wobec braku ze strony K. H. czynności prawnych zmierzających do odzyskania możliwości zamieszkania i urządzenie centrum życiowego w innym lokalu, spowodowało powstanie sytuacji prawnej zobowiązującej organ do jej wymeldowania z lokalu przy ul. [...] w M. ponieważ lokal ten opuściła nie dopełniając obowiązku meldunkowego. Kierowanie bowiem pism do wnioskodawcy o wydanie kluczy nie świadczy o podjęciu działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania. Z kolei interwencja Policji z [...]r. była związana z próbą wejścia przez K. H. po pozostawione w lokalu rzeczy, a nie z przywróceniem posiadania lokalu. O zmianie centrum życiowego K. H. świadczy także wymeldowanie z pobytu stałego w spornym lokalu syna W. i zameldowanie go na pobyt stały w T. przy ul. [...], a następnie [...] r. na pobyt czasowy w T. przy ul. [...], gdzie także zameldowana jest na pobyt czasowy sama K. H.. Okoliczności te świadczą o spełnieniu przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności od których uzależnione jest wymeldowanie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję ostateczną złożyła K. H. wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Gl 229/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję w całości uznając, że skoro skarżąca zameldowana jest obecnie na pobyt czasowy w innym lokalu to tym samym bez wyeliminowania z obrotu prawnego czasowego zameldowania jej zameldowania na pobyt stały nie można kwestionować. Ponownie rozpatrując sprawę decyzją z dnia [...]r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Burmistrza M. z dnia [...]r. odmawiającą wymeldowania K. H.. W uzasadnieniu organ zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego i poczynione w nim ustalenia wskazując następnie, iż K. H. nadal posiada zameldowanie na pobyt czasowy w T. przy ul. [...]. W konsekwencji, realizując wskazania WSA w Gliwicach zawarte w ww. wyroku, należało utrzymać w mocy decyzję odmawiającą wymeldowania strony z miejsca stałego pobytu w M. przy ul. [...]. Pismem z dnia [...] r. A. H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na ww. decyzję organu II instancji domagając się jej uchylenia. Skarżący wskazał, że organ wydając decyzję naruszył prawo, gdyż oparł się na wadliwej, dokonanej przez Sąd ocenie faktów w zakresie dobrowolności opuszczenia przedmiotowego lokalu mieszkalnego przez byłą żonę. Kolejność wydarzeń, zdaniem skarżącego, przedstawiała się bowiem następująco: - [...]- data złożenia przez byłą żonę pozwu o rozwód, [...]- data wyroku rozwodowego, [...]- data wyprowadzki byłej żony, [...]- zameldowanie na pobyt stały dziecka w T. u matki byłej żony (bez zgody skarżącego), [...] - pierwsza wzmianka o utrudnienia w dostępie do lokalu , [...]- data prawomocności wyroku rozwodowego, [...]- data złożenia zawiadomienia o popełnieniu przez byłego męża przestępstwa znęcania się. Zdaniem skarżącego kolejność ta świadczy o dobrowolnym opuszczeniu lokalu. W jego bowiem opinii gdy była żona uzyskała od niego wyrok rozwodowy bez orzeczenia o jej winie, to w celu zdyskredytowania go i bezpodstawnego zrzucenia winy za rozpad związku, już po rozwodzie i po uzyskaniu wszelkich swoich rzeczy z przedmiotowego mieszkania złożyła fałszywe zawiadomienie do prokuratury. Skutkiem tego w [...] r. skarżący stracił pracę i mimo że jest, jego zdaniem, niewinny, stał się bezrobotny bo ma od tej pory faktyczny zakaz wykonywania zawodu prawnika (wszędzie trzeba składać oświadczenie, czy toczy się przeciwko stronie postępowanie karne z oskarżenia publicznego). Skarżący podkreślił także, iż nigdy nie utrudniał dostępu do mieszkania, a tylko zabezpieczał się przed kradzieżami, w tym impulsów telefonicznych. Nadto wskazał, że toczy się sądowy spór co do własności lokalu. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...]r. uczestniczka postępowania, K. H., podniosła, iż jej zdaniem twierdzenia zawarte w skardze polegają na nieprawdzie, nie opuściła bowiem lokalu dobrowolnie. W dodatkowym piśmie procesowym z dnia [...] r. A. H. wyliczył postępowania, które toczyły się bądź toczą nadal mające związek z przedmiotowa sprawą, wskazując m.in. sprawę karną o znęcanie, o podział majątku wspólnego, o ochronę naruszonego posiadania. W trakcie rozprawy w dniu 15 czerwca 2012 r. skarżący wniósł o zawieszenie postępowania sądowego z uwagi na mnogość toczących się postępowań mogących, jego zdaniem mieć wpływ na sprawę meldunkową. Sąd oddalił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do wskazanej wyżej ciążącej na organie gminy powinności dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła zaakcentować należy, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób - por. w tej kwestii np. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Nadto wskazać należy, iż opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów - por. np. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z 18 grudnia 2002 r., sygn. akt V SA 935/02 wraz z przytoczonym tam wcześniejszym orzecznictwem, a w tym wyrokiem NSA z 16 września 1986 r., sygn. akt III SA 437/86; wyrokiem NSA z 3 lipca 1985 r., sygn. akt SA/Gd 573/85; wyrokiem NSA z dnia 18 marca 1987 r., sygn. akt SA/Gd 1073/86; wyrokiem NSA z 16 kwietnia 1987 r., sygn. akt SA/Wr 110/87. Podkreślić nadto w tym miejscu należy, iż tak samo jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu - por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02. Wskazać zatem w tym miejscu należy, że stosownie do ustaleń dokonanych w trakcie postępowania wyjaśniającego przez orzekające w sprawie organy K. H. wyprowadziła się ze spornego lokalu po rozwodzie z A. H. w [...]r. i w nim nie zamieszkuje. Zdaniem K. H., czemu zaprzeczał A. H., nie opuściła jednak miejsca stałego pobytu dobrowolnie, lecz została zmuszona do tego przez męża, który znęcał się nad nią. Ponadto miała utrudniony dostęp do mieszkania, gdyż A. H. (między [...]r.) wymienił jeden z zamków w drzwiach wejściowych, co zgłosiła na policji. Aktualnie K. H. posiada zameldowanie na pobyt czasowy w T. przy ul. [...] do dnia [...] r. Ponadto z pisma Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Powiatowej Policji w M. wynika, że w dniu [...] r. strona zgłaszała fakt utrudniania dostępu do lokalu przy ul. [...] w M.. Przystępując do oceny okoliczności faktycznych sprawy w pierwszej kolejności podkreślić należy, iż zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W myśl natomiast utrwalonego w tej mierze orzecznictwa wyłączenie związania oceną prawną i jej konsekwencjami w postaci zawartych w wyroku wskazań co do dalszego postępowania, może nastąpić tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu wyroku w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 240/06. Podkreślenia wymaga, iż ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt II FSK 209/07. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach związany jest ocenami i wskazaniami wyrażonymi przez tut. Sąd w prawomocnym wyroku z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Gl 229/11. Tym samym nie może w odmienny sposób ocenić wpływu na rozstrzygnięcie faktu, iż K. H. po opuszczeniu przedmiotowego lokalu zameldowała się na pobyt czasowy do dnia [...] r. pod innym adresem. Sąd w wyroku, o którym mowa powyżej, przesądził bowiem, że skoro K. H. zameldowana jest na pobyt czasowy to cyt. "bez wyeliminowania z obrotu prawnego czasowego zameldowania nie można uznać, że opuściła ona bez wymeldowania dotychczasowe miejsce zamieszkania, w którym zameldowana jest na pobyt stały /.../. Zameldowanie czasowe stanowi dla strony potwierdzenie, że dopełniła ona nałożone przepisami ustawy obowiązki w zakresie ewidencji ludności i dopóki czasowe zameldowanie nie zostanie uznane przez właściwy organ za niezgodne z ustawą, tak długo nie można kwestionować zameldowania na pobyt stały. Nie ma wówczas znaczenia, czy strona nadal korzysta z mieszkania w którym jest na stałe zameldowana czy też nie korzysta". Zdaniem obecnego składu orzekającego zarówno z językowej, jak też funkcjonalnej i systemowej wykładni odnośnych przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie można wyprowadzić generalnego wniosku, iż sam li tylko fakt zameldowania na pobyt czasowy uniemożliwia wymeldowanie osoby z pobytu stałego niezależnie od pozostałych okoliczności faktycznych sprawy. W przedmiotowej sprawie Sąd jest jednak związany ocenami dokonanymi w tej mierze w wyroku z dnia 11 sierpnia 2011 r. W konsekwencji, ponieważ zameldowanie czasowe K. H. w dacie wydawania przez organ II instancji zaskarżonej decyzji nadal było aktualne, nie zaistniała też zmiana okoliczności faktycznych lub stanu prawnego powodująca wyłączenie związania oceną prawną zawartą w wyżej przywołanym wyroku, zaskarżoną decyzję uznać należy za prawidłową, zgodną z oceną prawną i wskazaniami sformułowanymi przez Sąd. Zdaniem składu orzekającego nie było nadto podstaw do zawieszenia postępowania sądowego, o co skarżący wnioskował w trakcie rozprawy w dniu 15 czerwca 2012 r. Toczące się postępowania sądowe przez niego wskazane (sprawa karna o znęcanie się, sprawa cywilna o ochronę naruszonego posiadania itp.) nie stanowią kwestii wstępnych w rozumieniu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., ocena przez Sąd prawidłowości wydanej przez organ II instancji w dniu 8 grudnia 2011 r. decyzji nie zależy bowiem od wyniku przyszłych orzeczeń, które w sprawach tych zapadną,. Nie zachodzą też inne przesłanki z art. 125 p.p.s.a., a także okoliczności, o których mowa w art. 124 i 126 p.p.s.a. Orzeczenia te, w zależności od ich treści, mogą natomiast w przyszłości uzasadniać podjęcie stosownych kolejnych działań odnoszących się do kwestii meldunkowych. W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.