II FZ 969/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 września 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 364/12 w zakresie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 6 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 września 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 364/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił T. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 15 maja 2012 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 23236 zł, w związku z czym złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że w toku egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego na rzecz banku zajęty został cały jego majątek i konta bankowe, ponadto posiada zobowiązania wobec dostawców oraz z tytułu kredytu inwestycyjnego (miesięczna rata – 8500 CHF i odsetki), a sytuacja finansowa i dokonane zajęcia egzekucyjne uniemożliwiają mu zarówno wzięcie kredytu lub pożyczki, jak i spieniężenie części majątku. Nadto podał, że posiada położony w L. budynek użytkowy o powierzchni 697 m2, zajęty przez komornika, jak też zajęte przez komornika środki transportowe, nie posiada natomiast innych nieruchomości, ruchomości ani środków pieniężnych, z działalności gospodarczej uzyskuje dochód w kwocie 149226,00 zł brutto miesięcznie, pochłonięty w całości przez spłatę kredytów oraz trudności w odzyskiwaniu pieniędzy za usługi transportowe. Wskazał również, że obciążają go spłaty kredytu (pozostało 110500 CHF) i rat leasingowych (pozostało 1620675,24 zł) oraz zobowiązania z tytułu przychodów operacyjnych (713430 zł), jak też że ma na utrzymaniu 4-letniego syna pozostającego ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Do wniosku załączył sporządzone przez siebie: "informację o dodatkowych obciążeniach firmy "[...] T. P." oraz informację o zajętych środkach transportowych. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Od postanowienia tego skarżący wniósł sprzeciw. Na wezwanie Sądu z dnia 16 lipca 2012 r. o uzupełnienie danych o stanie majątkowym, finansowym i rodzinnym skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnych lokat, zobowiązań z tytułu kredytów nie reguluje od dnia 15 lutego 2012 r., a wydatki związane z utrzymaniem dziecka ponosi jego matka oraz rodzice skarżącego, którzy ponoszą także koszty utrzymania i wspólnego z nimi zamieszkiwania skarżącego. Podał również, że nie ponosi żadnych wydatków, ani nie dysponuje żadnym dochodem. Ponownie załączył odpisy pism w przedmiocie zajęć wierzytelności u kontrahentów oraz protokołu zajęcia ruchomości z dnia 22 czerwca 2012 r., a nadto odpisy: pism dotyczących zajęć rachunków bankowych, protokołu z dnia 10 kwietnia 2012 r. zajęcia 28 środków transportowych, informacji z dnia 12 czerwca 2012 r. i z dnia 2 lipca 2012 r. o stanie zadłużenia z tytułu kredytu oraz wyciągi z rachunków bankowych. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej P.p.s.a.) uznał, że skarżący nie wykazał, aby nie mógł ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wywiódł, że skarżący nie ujawnił danych o sytuacji majątkowej i finansowej, które można uznać za pełne i rzetelne. Wezwany do przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych dokumentujących pełną historię za okres ostatnich 3 miesięcy z uwzględnieniem posiadanych aktualnie wolnych środków na rachunkach bankowych, przy piśmie z dnia 20 lipca 2012 r. złożył odpisy wyciągów z pięciu rachunków bankowych prowadzonych w B. S.A. Oddział w R., natomiast z aneksu z dnia 11 sierpnia 2008 r. do umowy kredytu inwestycyjnego wynika, że powinien on również posiadać co najmniej jeden rachunek w P. S.A. Oddział 1 w R., zaś z jednego z wyciągów z rachunku - że posiada także inny rachunek w B. S.A. Ponadto wskazano, że wyciągi z rachunków obejmują jedynie operacje z pojedynczych dni. Wobec tego Sąd stwierdził, że skarżący nie ujawnił o swojej sytuacji majątkowej i finansowej danych dokładnych, w pełni i rzetelnie odzwierciedlających tę sytuację. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że podany przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód w kwocie 149226,00 zł brutto miesięcznie jest nieporównywalnie większy niż kwota wymaganego w sprawie niniejszej wpisu od skargi kasacyjnej i nawet przy uwzględnieniu, że skarżący obowiązany jest do poniesienia opłat sądowych także w innych sprawach zapewnia dostateczne środki na jego pokrycie. Podkreślono przy tym, iż konieczność spłaty kredytów lub innych należności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej nie może być uznana za uzasadniającą zwolnienie osoby fizycznej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, ustawodawca chroni bowiem wyłącznie środki niezbędne dla koniecznego utrzymania strony i jej rodziny. Również przedstawione przez skarżącego wyciągi z rachunków bankowych, chociaż niepełne, dowodzą w ocenie Sądu, że niespełna tydzień przed wniesieniem skargi kasacyjnej skarżący dysponował środkami pieniężnymi przewyższającymi opłaty sądowe, konieczność poniesienia których w sprawie niniejszej oraz w pozostałych, wyżej wymienionych, sprawach, winien przewidywać, jednak środki te, w łącznej kwocie 36135,23 zł, w dniu 21 marca 2012 r. przekazał na rachunek bankowy P. spółki z o.o. w L., w której posiada udziały (co wynika z dołączonego przez skarżącego pisma wierzyciela P. z dnia 29.02.2012r.) i jest prokurentem (co Sąd ustalił drogą internetową na podstawie KRS spółki). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji nie sposób się zgodzić, gdyż z przedstawionych dokumentów wynika, że nie może ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wskazał, że przed WSA w Lublinie toczą się postępowania, w których łączna suma wpisów wynosi ponad 10.000 zł. i jego sytuacja powinna być oceniania w kontekście możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazał, że nie posiada środków pieniężnych, wszczęte przez komornika postępowanie egzekucyjne doprowadziło do zajęcia całego majątku i blokady kont bankowych, posiada zobowiązania wobec dostawców z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, ponosi wydatki związane z utrzymaniem małoletniego dziecka, nie uzyskuje żadnych dochodów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Rozpoznając sprawę Sąd miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Sąd skorzystał z przysługującego mu na mocy art. 255 P.p.s.a. prawa i wezwał o nadesłanie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego. Sąd pierwszej instancji dokonał oceny sprawy i analizy dokumentów przedstawionych przez skarżącego, o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i nie znalazł okoliczności uzasadniających przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim istotne w sprawie jest, że przedstawione przez stronę informacje nie dawały pełnego obrazu jej kondycji finansowej. Skarżący w sposób wybiórczy odniósł się do wezwania Sądu pierwszej instancji z dnia 16 lipca 2012 r. i przedstawił dokumenty, które nie w pełni odzwierciedlają sytuację finansową. Skarżący nie ustosunkował się również w treści zażalenia w jakikolwiek sposób do stawianego wobec niego zarzutu wybiórczego przedstawiania informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej. Nie zakwestionował w szczególności podnoszonych w zaskarżonym orzeczeniu wątpliwości, co do ilości posiadanych kont bankowych. Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i nieudokumentowane nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez Sąd w niniejszej sprawie – pogląd, że strona uchylając się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe należało uznać że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia należało je stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalić.