II FZ 700/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Go 57/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 29 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów o dzieło w okresie od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Go 57/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił M.M. (dalej: ,,Strona’’ lub ,,Skarżący’’) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący reprezentowany przez doradcę podatkowego T.Z. wezwany zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 03 lutego 2012 r., do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1 842 zł, wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia 20 kwietnia 2012 r., w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd dokonując analizy wskazanych informacji w złożonym przez skarżącego wniosku na urzędowym formularzu (PPF) oraz nadesłanych przez niego dodatkowych dokumentów uznał, iż rzeczywista kondycja finansowa strony nie jest możliwa do ustalenia. Ponadto Sąd wskazał, że budżet domowy strony obciążony jest spłatą należności wynikających z dwóch układów ratalnych zawartych z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w G. na łączną kwotę około 48 000 zł, miesięcznie oraz że miesięczny koszt utrzymania 5 osobowej rodziny Skarżącego w skład, której wchodzi trójka dzieci w wieku 10, 15 i 18 lat wynosi 5 000 zł. Strona ww. wniosku jednocześnie oświadczyła, że jej miesięczny dochód uzyskiwany z działalności rolniczej wynosi 75 626,13 zł brutto i wyliczony jest w oparciu o normy szacunkowe. W związku z powyższym mając na uwadze z jednej strony wysokość obciążeń- koszty Skarżącego oraz z drugiej strony jego dochody Sąd doszedł do przekonania, iż strona jest w stanie ponieść koszt sądowy jakim jest na chwilę obecną wpis od skargi w wysokości 1 842 zł i nie będzie to skutkować zagrożeniem w postaci poniesienia uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. W złożonym zażaleniu na ww. postanowienie Skarżący, zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej: ,,p.p.s.a.’’), poprzez odmowę zwolnienia go z kwoty wpisu sądowego od skargi (a chociażby w części), pomimo wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. Wskazując na powyższe Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia wskazano między innymi, że podany miesięczny dochód w wysokości 75 626,13 zł brutto jest dochodem statystycznym, ustalonym na podstawie Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 listopada 2011 r., w sprawie norm szacunkowych dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 252, poz. 1517). Dochód ten ustala się poprzez przemnożenia powierzchni upraw (w m2) przez ustaloną przez Ministra Finansów normę szacunkową dochodu rocznego. Obliczony iloczyn stanowi dochód roczny do opodatkowania podatkiem dochodowym. We wniosku (PPF) Skarżący wskazał 1/12 tak obliczonego dochodu jako dochód miesięczny, podkreślając że jego realne dochody nie odpowiadają takiemu miesięcznemu dochodowi. Odnosząc się jeszcze do uzyskiwanych dopłat Strona podkreśliła, że stanowią one jedynie dofinansowanie do strat ponoszonych w produkcji rolnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 p.p.s.a.). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym (np. poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.) Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a to znaczy że przepis ten nakłada na wnioskującego obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Nadto to wnioskujący ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w przedmiotowym przepisie, która uniemożliwia poniesienie mu jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (np. postanowienia NSA: z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205, oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, LEX nr 552394). Co należy zasygnalizować, Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie wskazuje, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy poprzez braki dowodowe w tym zakresie zaistniałe wskutek zaniechania po stronie wnioskującego istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. W orzecznictwie prezentowane jest jednoznaczne stanowisko, że brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). W przedmiotowej sprawie mimo wezwania Sądu co do uzupełnienia wniosku o istotne dla sprawy dokumenty (wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące), skarżący nie uzupełnił braku we właściwym zakresie, czym w sposób oczywisty uniemożliwił ustalenie przez Sąd rzeczywistej sytuacji finansowo- majątkowej skarżącego. Z uwagi na fakt, iż to na skarżącym ciążył obowiązek wykazania swojej realnej sytuacji finansowej, zaniechanie co do zobowiązania nałożonego przez Sąd musiało i w konsekwencji skutkowało brakiem możliwości uwzględnienia wniosku skarżącego. Rozpoznając zażalenie należy zauważyć, że w niniejszej sprawie ze złożonego wniosku i dodatkowych dokumentów wynika, że skarżący osiąga średni miesięczny dochód na poziomie 75.626, 13 zł. Skarżący sam wskazał, że jest to dochód uśredniony na podstawie danych statystycznych. Podkreślił, że dochody są zróżnicowane w zależności od pory roku. Skarżący jest również właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 68, 2312 ha oraz wielu maszyn rolniczych i samochodów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, zauważa, że porównując wielkości przychodów skarżącego (nawet po odjęciu obciążeń finansowych), posiadanego przez niego majątku ruchomego i nieruchomego nie można przyjąć, że zapłata wpisu sądowego spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. W ocenie Sądu słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że skoro skarżący spłaca ratalnie w wysokości 48 000 zł miesięcznie zaległości na rzecz Urzędu Skarbowego, to oczywistym jest również fakt, że organy skarbowe doszły do wniosku, że spłata w tak znacznej wysokości nie przekracza możliwości finansowych skarżącego. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl., NSA podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, co w niniejszej sprawie w odniesieniu do skarżącego nie zachodzi. Z tych względów zażalenie jako bezzasadne należy oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.