II FZ 738/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 1 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Po 523/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 28 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2012 r., I SA/Po 523/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił A. K. (powoływanemu dalej jako "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 28 marca 2012 r., nr [...], wydane w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Poznaniu podał, że Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata), wnioskiem z dnia 19 czerwca 2012 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą. Wyjaśnił, że zaciągnął kredyt na samochód ciężarowy w wysokości 62.000 zł oraz kredyt inwestycyjny w wysokości 100.000 zł. Wskazał, że ma na utrzymaniu dom, rodzinę i ponosi opłaty związane z prowadzeniem firmy. Stwierdził, że jego miesięczny dochód wynosi około 5.000 zł i kwota ta wystarcza na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i firmy. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Posiada dom jednorodzinny na działce gruntu o powierzchni 862 m² i nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód brutto w wysokości około 5.000 zł. Żona nie ma żadnych dochodów, jest na urlopie wychowawczym. Skarżący podał, że miesięcznie wydaje około 4.446 zł, (w tym: wyżywienie 1.000 zł, ubrania 200 zł, środki czystości 350 zł, energia elektryczna 456 zł, woda 50 zł, telefon komórkowy 490 zł, ZUS 1.000 zł, paliwo 520, gaz 300, śmieci 20 zł, lekarstwa 60 zł). 2.2. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2012 r. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 2.3. Skarżący wniósł sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, WSA w Poznaniu stwierdził, że badając całokształt okoliczności w sprawie, należało ocenić, iż skarżący (reprezentowany przez fachowego pełnomocnika), nie wykazał, że pozostaje w sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł. Jak wynikało ze złożonego wniosku, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej Skarżący uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około 5.000 zł brutto. Posiada dom i nieruchomość rolną o powierzchni 1ha. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dziećmi. Spłata rat zaciągniętych w związku z zawartymi umowami kredytowymi nie może prowadzić automatycznie do oceny, że należy zwolnić Skarżącego od kosztów sądowych i przerzucić obowiązek ponoszenia kosztów postępowania prowadzonego w jego indywidualnej sprawie na ogół podatników. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Poznaniu, Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata) zażądał jego uchylenia w całości i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez uznanie, że Skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, iż jego sytuacja materialna i bytowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych, podczas gdy z oświadczenia złożonego przez Skarżącego na urzędowym formularzu jednoznacznie wynika, że wydatkuje on w praktyce wszystkie swoje przychody i nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 4.2. Uzasadniając zażalenie, Skarżący stwierdził, że uzyskuje przychód w wysokości około 5.000 zł, który przeznacza na pokrycie kosztów prowadzonej przez siebie działalności oraz utrzymanie domu i rodziny. Jego żona oraz dwoje małoletnich dzieci nie uzyskują żadnego dochodu, Skarżący "jest ich jedynym żywicielem". Ponadto, Skarżący opłaca miesięczne raty kredytów, które wraz z kosztami prowadzonej działalności gospodarczej oraz wydatkami na utrzymanie domu i rodziny w całości wyczerpują jego przychody. Nie ma zatem racji WSA w Poznaniu twierdząc w zaskarżonym postanowieniu, że "spłata rat zaciągniętych w związku z zawartymi umowami kredytowymi nie determinuje do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i przerzucenia obowiązku ponoszenia kosztów postępowania prowadzonego w jego indywidualnej sprawie na ogół podatników". Obecnie toczą się przeciwko Skarżącemu liczne postępowania egzekucyjne i zabezpieczające. Skarżący ma także zajęte wszelkie rachunki bankowe. Nie ma on zdolności kredytowej. Skarżący zaciągnął zaś ww. kredyty na długo przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Stanowisko Sądu pierwszej instancji, jako nieznajdujące oparcia w stanie faktycznym sprawy, jest więc dowolne i nie zasługuje na aprobatę. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji zestawienie dochodów miesięcznych Skarżącego w kwocie około 5.000 zł i kosztów obecnego etapu postępowania sądowego w kwocie 100 zł (tytułem wpisu od skargi) przemawia za konkluzją, że sytuacja majątkowa Skarżącego nie uzasadniania przyznania prawa pomocy z zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 850/11; wszystkie publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, zestawiając z sobą wysokość wpisu i stan majątkowy Skarżącego (por. s. 3 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). 5.3. W ocenie Naczelny Sąd Administracyjny w świetle tak znacznego miesięcznego dochodu Skarżącego, a także jego majątku trwałego (dom jednorodzinny o powierzchni 160 m² z działką o powierzchni 862 m² oraz działka rolna o powierzchni 1 ha), niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy. Ocena taka byłaby jednoznaczna z zaaprobowaniem przerzucenia kosztów postępowania sądowego w sprawie Skarżącego na ogół społeczeństwa. Nie znajduje to jednak uzasadnienia w stanie majątkowym Skarżącego. Wskazał on we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że miesięczny koszt utrzymania jego i jego rodziny wynosi około 4.446 zł, jednakże nie można zaaprobować tego oświadczenia Skarżącego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że podając miesięczne wydatki utrzymania siebie i swojej rodziny, Skarżący myli je z kosztami prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Wskazuje m.in. kwotę 1.000 zł tytułem ubezpieczenia w ZUS, czy kwoty kredytu inwestycyjnego i kredytu na zakup samochodu ciężarowego. Ponadto, niektóre wskazane przez Skarżącego wydatki nie mają charakteru wydatków comiesięcznych lub wskazują na brak racjonalnego wydatkowania w gospodarstwie domowym Skarżącego. Analizując strukturę wydatków Skarżącego, należy zwrócić uwagę, że Skarżący wskazał jako stały koszt miesięczny m.in. kwotę 350 zł wydatkowaną na środki czystości. W świetle doświadczenia życiowego zasadnie można stwierdzić, że nie jest to wydatek regularny (comiesięczny), bowiem wydatki na ww. środki zależy od ich zużycia, które następuje stopniowo, a dopiero wyczerpanie danego środka uzasadnia wydatek na uzupełnienie danego rodzaj środka czystości w gospodarstwie domowym. Podobnie należy ocenić wydatek w kwocie 200 zł na ubrania, bowiem charakteryzują się one, posobnie jak ww. środki czystości, stopniowalnym zużyciem, stąd nie można zasadnie twierdzić, że jest to regularny wydatek comiesięczny. Skarżący podał także, że wydatek miesięczny na połączenia telefonem komórkowym wynosi 490 zł. W sytuacji ciężkich – jak twierdzi Skarżący – warunków finansowych taki wydatek nie jest uzasadniony. Podobnie, zasadne wątpliwości co do racjonalnego gospodarowania środami utrzymania rodziny budzi wydatek na prąd elektryczny w kwocie 456 zł. Reasumując, należy w oparciu o powyższe uwagi stwierdzić, że analiza wydatków wskazanych przez Skarżącego, uzasadnia ocenę, iż możliwe jest poniesienie przez niego jednorazowego ciężaru w postaci wpisu od skargi w kwocie100 zł. Podnoszona przez Skarżącego w zażaleniu kwestia utraty płynności finansowej jego działalności gospodarczej na skutek "licznych postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych" nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, bowiem racjonalna gospodarka ww. dochodem, polegająca na ograniczeniu zbędnych wydatków, umożliwia poniesienie tak relatywnie małego ciężaru jak ww. wpis od skargi. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić ocenę WSA w Poznaniu, że zobowiązania prywatnoprawne Skarżącego (kredyty) nie przesadzają o zasadności przyznana mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Taka ocena prowadziłaby do sytuacji, w której deprywacja zobowiązań publicznoprawnych (obowiązku ponoszenia ciężarów postępowania sądowego w myśl art. 199 p.p.s.a.) na korzyść zobowiązań prywatnoprawnych skutkowałby "kredytowaniem" przez ogół społeczeństwa wydatków ponoszonych przez uczestników postępowań sądowoadministracyjnych. Instytucja prawa pomocy nie może być stosowania jako środek inwestycyjny, w tym sensie, że konieczność spłacania zobowiązań kredytowych przedsiębiorcy nie może automatycznie uzasadniać zwolnienia od kosztów sądowych, co jest tożsame z ich przeniesieniem na ogół społeczeństwa. Okoliczność taka musi być rozstrzygana ad casum, z należytym wyważeniem dobra podatnika wnoszącego o prawo pomocy oraz dobra wspólnego ogółu społeczeństwa. Jak wyżej wskazano, w stanie faktycznym sprawy nie sposób odnaleźć podstaw do zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych, obecnie kształtujących się w wysokości 100 zł. 5.4. W związku z brakiem usprawiedliwionych podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia WSA w Poznaniu, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. jak stwierdzono w sentencji.