I GZ 1/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Po 392/12 w zakresie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 14 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Po 392/12 odmówił [...] przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie uprawdopodobniła twierdzeń, iż przekroczenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie było spowodowane okolicznościami przez nią niezawinionymi. W rozpoznawanej sprawie wezwanie do uiszczenia wpisu zostało doręczone skarżącej w dniu [...] marca 2012 r. na adres podany przez skarżącą, jako adres do doręczeń tj. [...] . Odbierająca przesyłkę zawierającą wezwanie do uiszczenia wpisu [...] potwierdziła jej odbiór datą, własnoręcznym podpisem oraz odciskiem pieczęci skarżącej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Z tego dokumentu wynika, że ww. osoba odebrała pismo adresowane do skarżącej, w jej siedzibie, jako osoba do tego uprawniona. Sąd I instancji stwierdził, że nieuprawdopodabnia braku winy w uchybieniu terminowi okoliczność, że właściwie nie prowadzi ona działalności gospodarczej pod wskazanym przez nią adresem. Strona ma możliwość ustanowienia dowolnego adresu dla doręczeń, a więc przede wszystkim takiego, pod którym korespondencja będzie podejmowana i przekazywana adresatowi. Niewłaściwy obieg korespondencji polegający na braku przekazywania pism lub opóźnionym ich przekazywaniu, nie świadczy o braku winy skarżącej. W ocenie Sądu wezwanie zostało skutecznie doręczone stronie skarżącej pod wskazanym przez nią adresem tj. [...]. Uchybienie terminu do uiszczenia wpisu nastąpiło z przyczyn leżących po stronie skarżącej. Bez znaczenia jest okoliczność, czy osoba, która potwierdziła odbiór wezwania w imieniu skarżącej w jej siedzibie i pod wskazanym adresem do korespondencji, jest jej pracownikiem czy też nie. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji stwierdził, że [...] nie uprawdopodobniła, że uchybiła terminowi do wniesienia skargi bez swojej winy i na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego skargi. Od ww. postanowienia [...] wniosła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 6 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności; - art. 2 i art. 45 Konstytucji RP; - art. 67 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że nikt poza nią oraz osobą upoważnioną nie może odbierać korespondencji adresowanej do niej. Przesyłki te odbiera skarżąca osobiście lub za pośrednictwem upoważnionej do tego [...]. W konsekwencji, w tej sprawie nie można uznać za skutecznie doręczonego wezwania do uiszczenia wpisu, ponieważ odebrała je przypadkowa osoba – była pracownica skarżącej. Jest ona zatrudniona pod adresem skarżącej ale w innej spółce. Wnosząca zażalenie podkreśliła również, że nie jest przedsiębiorcą wpisanym do rejestru sądowego, ale osobą fizyczną, a tym samym nie obciąża jej zorganizowanie właściwego obiegu korespondencji pod adresem zgłoszonym w ewidencji działalności gospodarczej. Stosownie do art. 67 p.p.s.a. doręczeń winno dokonywać się jej osobiście lub przy udziale osoby posiadającej pełnomocnictwo do odbioru korespondencji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§2). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi (§3). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§4). Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (§5)". Na gruncie tej sprawy sprawie strona składając wniosek o przywrócenie terminu podniosła, że uchybienie terminu wynikło z nieprawidłowego doręczenia przesyłki z Sądu zawierające wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Korespondencję z Sądu dostarczono do rąk [...]. Osoba ta od 2008 r., nie jest pracownikiem skarżącej. Jednocześnie skarżąca nie jest przedsiębiorcą wpisanym do "rejestru sądowego". Jest osobą fizyczną. Tym samym doręczenia powinny być dokonywane jej osobiście. Zgodnie z art. 67 § 1 p.p.s.a., jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej – jej przedstawicielowi ustawowemu. Skarżący w sprawie jest osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, wpisaną do ewidencji działalności gospodarczej. Pisma sądowe dla przedsiębiorców będących osobami fizycznymi doręcza się według zasad przewidzianych dla osoby fizycznej (v. H.Knysiak-Molczyk w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz." T.Woś, H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska, Wydawnictwo LexisNexis Warszawa 2008, wyd. 2, s. 360). Jednakże należy zauważyć, że już w pierwszym piśmie skierowanym do Sądu skarżąca wskazała następujący adres do doręczeń: [...] (k. 2 akt sądowych). Sama skarżąca wskazała taki właśnie adres. W związku z powyższym winna ona ponosić z tego tytułu wszelkie konsekwencje. Te ostatnie dotyczą w szczególności tego, że pod wskazanym adresem siedzibę ma również [...] (k. 37 akt sądowych). Jako podmiot postępowania sądowego skarżąca jest obowiązana do dołożenia należytej, najwyższej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Na wskazany wyżej adres doręczono jej zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi (k. 11 akt sądowych). Ze znajdującego się w aktach sprawy dowodu doręczenia ww. wezwania wynika, że zostało ono doręczone w dniu 9 marca 2012 r. do rąk [...]. Należy przyjąć, że osoba ta zobowiązała się do odbioru przesyłki, umieszczając przy tym na dowodzie doręczenia pieczątkę firmową skarżącej wraz ze swoim podpisem oraz datą jego odebrania. Przyjęcie odmiennego założenia mogłoby doprowadzić, do nadmiernego opóźnienia w obiegu korespondencji. W orzecznictwie przyjmuje się, że nie do przyjęcia jest nałożenie na organ doręczający obowiązku sprawdzania "za każdym razem", czy kwitujący odbiór przesyłki posiada formalne uprawnienia do odbioru pism lub czy jest (lub był) pracownikiem skarżącej (v: postanowienie NSA z 10 maja 1995 r., V SA 1692/94, niepubl. oraz postanowienie NSA z 7 lipca 2011 r., I OZ 474/11, niepubl). Należy zauważyć, że prawidłowe doręczanie pism sądowych jest niezbędne dla spełnienia przesłanek ważności postępowania, właściwego obliczania terminów, zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu itp. Z uwagi na powyższe, przepisy o doręczeniach mają charakter obligatoryjny, tak by wyłączyć swobodną dyspozycję stron w zakresie sposobu doręczania pism. Poprawnie dokonane doręczenie zastępcze jest równoważne w skutkach z doręczeniem, w przypadku, którego dokument doręczany rzeczywiście trafia do rąk adresata. Doręczenie zastępcze jest klasycznym przykładem fikcji mającej na celu usprawnienie obrotu. Jest ono zasadne jedynie w przypadku, gdy adresat może uzyskać pismo doręczone zastępczo, jednak z przyczyn leżących po jego stronie tego nie czyni. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zastosowany w tej sprawie adres do doręczeń zapewnił stronie należytą ochronę jej praw i nie spowodował realnego niebezpieczeństwa wystąpienia negatywnych skutków procesowych. Mając na uwadze powyższe uwagi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko zajęte przez Sąd I instancji, odnośnie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, jest prawidłowe. Jak słusznie wskazał ten Sąd osoba fizyczna, prowadząca działalność gospodarczą musi dbać o swoje interesy i nieuprawdopodabnia braku winy w uchybieniu terminowi okoliczność, że właściwie nie prowadzi działalności gospodarczej pod wskazanym przez nią adresem. Strona ma możliwość ustanowienia dowolnego adresu dla doręczeń. Winna więc wskazać taki adres pod którym korespondencja będzie podejmowana i niezwłocznie przekazywana adresatowi. Niewłaściwy obieg korespondencji polegający na braku przekazywania pism lub opóźnionym ich dostarczaniu, nie świadczy o braku winy skarżącej. Przeciwnie, skarżąca zdając sobie sprawę z tego, iż pod wskazanym przez nią adresem: "[...]" mieści się jej siedziba jak i Spółki [...], winna tak zorganizować obieg korespondencji aby przesyłki adresowane do [...] były odbierane przez nią lub niezwłocznie doń trafiały po ich uprzednim odbiorze przez inne osoby. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, podnoszona przez skarżącego przyczyna uchybienia terminu (tj. niewłaściwe doręczenie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi do osoby niebędącej pracownikiem skarżącej) nie uzasadnia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przyjąć, aby w rozpoznawanej sprawie uchybienie terminu do wniesienia skargi było niezawinione. O braku winy można by mówić gdyby, strona nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku nie była w stanie usunąć przeszkody w dochowaniu terminu do wniesienia skargi. Tymczasem okoliczności podnoszone przez skarżącą i związane z tym niedochowanie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie są następstwem okoliczności od niego niezależnych, lecz wynikają z niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając przyczyny, z powodu, których doszło do uchybienia terminowi do uiszczenia wpisu od skargi uznał, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił przesłankę braku winy w uchybieniu terminu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 184 p.p.s.a. Na uwzględnienie nie zasługuje również zawarte w zażaleniu żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 powołanej ustawy. Brak jest, zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).