II GSK 890/11
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2012-07-04
Skład orzekający: Stanisław Gronowski, Jan Bała, Zofia Borowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej jest zobowiązany do zwrotu nadpłaconej opłaty za zezwolenie na obrót hurtowy napojami alkoholowymi, jeśli opłata została wyliczona na podstawie błędnego oświadczenia przedsiębiorcy o wartości sprzedaży?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że oświadczenie przedsiębiorcy o wartości sprzedaży hurtowej napojów alkoholowych ma charakter oświadczenia wiedzy, a nie oświadczenia woli. W związku z tym, opłata za zezwolenie powinna być ustalana na podstawie rzeczywistej wartości sprzedaży, a nie wartości wskazanej w oświadczeniu. Organ administracji jest zobowiązany do zwrotu nadpłaconej kwoty w drodze czynności materialno-technicznej, ponieważ ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi kompleksowo reguluje kwestię opłat, nie przewidując wydania decyzji w tym przedmiocie.Stan faktyczny
Spółka złożyła wniosek o zezwolenie na obrót hurtowy napojami alkoholowymi i uiściła opłatę wyliczoną na podstawie złożonego oświadczenia o wartości sprzedaży. Po uzyskaniu wyjaśnień, spółka ustaliła, że rzeczywista wartość sprzedaży była niższa, co skutkowało nadpłatą opłaty. Marszałek Województwa odmówił zwrotu nadpłaty, argumentując brak podstaw prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki, uznając, że oświadczenie o wartości sprzedaży ma charakter oświadczenia woli i nie podlega korekcie, a brak jest przepisów regulujących zwrot opłaty. Spółka wniosła skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz uchylił zaskarżony akt Marszałka Województwa, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz spółki.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędziowie NSA Jan Bała Zofia Borowicz Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "R. U. P." Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 listopada 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1145/10 w sprawie ze skargi "R. U. P." Spółki z o.o. w W. na akt Marszałka Województwa M. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części opłaty za wydanie zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżony akt Marszałka Województwa M. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], 3. zasądza od Marszałka Województwa M. na rzecz "R.U. P." Spółki z o.o. w W. kwotę 1260 (tysiąc dwieście sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 listopada 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1145/10, wydanego w sprawie ze skargi [...] na czynność Marszałka [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie nadpłaconej opłaty za wydanie zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi, oddalono skargę.
Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy:
W dniu [...] lipca 2009 r. [...], zwana "spółką", złożyła do Marszałka Województwa [...] – [...] Centrum Polityki Społecznej, Zespół ds. Postępowań Administracyjnych, zwanego "marszałkiem", wniosek o wydanie zezwolenia na prowadzenie w kraju obrotu hurtowego napojami alkoholowymi do 4,5% zawartości alkoholu oraz piwa. Złożono oświadczenie o wartości hurtowej sprzedanych przez spółkę w 2008 r. wspomnianych napojów alkoholowych na kwotę [...] zł. Stanowiło to podstawę dla wyliczenia opłaty za wydanie zezwolenia na prowadzenie wspomnianej działalności w wysokości 0,4%, co wyniosło [...] zł. Opłatę tę spółka uiściła w dniu 5 sierpnia 2009 r., a to w następstwie uzyskania wnioskowanego zezwolenia.
W związku z wątpliwościami spółki co do poprawności wyliczenia wartości sprzedaży hurtowej omawianego alkoholu, o której mowa w art. 21 pkt 8 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.), a tym samym prawidłowości wniesionej opłaty za wydanie zezwolenia na prowadzenie wspomnianej działalności, spółka podjęła działania ukierunkowane na ustalenie kryteriów dla wyliczenia wartości sprzedaży omawianego alkoholu. W myśl art. 21 pkt 8 powołanej ustawy przez "wartość sprzedaży" należy rozumieć kwotę należną sprzedawcy za sprzedane napoje alkoholowe, z uwzględnieniem podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego. Po uzyskaniu stosownych wyjaśnień ze strony marszałka i Ministerstwa Gospodarki spółka dla potrzeb wyliczenia wspomnianej opłaty ustaliła prawidłową wartość sprzedaży alkoholu wynoszącą [...] zł, korygując tym samym wysokość opłaty za wydanie wnioskowanego zezwolenia z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł. Spółka zwróciła się do marszałka o zwrot nadpłaconej opłaty w kwocie [...] zł.
Wobec odmowy uwzględnienia wspomnianego żądania, działając na podstawie art. 52 § 3 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej "p.p.s.a.", spółka wezwała marszałka do usunięcia naruszenia prawa poprzez stwierdzenie bezskuteczności czynności odmowy dokonania zwrotu nadpłaconej części opłaty w wysokości [...].
Według marszałka, odmawiającego zwrotu nadpłaconej opłaty, dokonanie zwrotu takiej opłaty byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby istniała w tej mierze ustawowa regulacja. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi reguluje tylko tryb, zasady i sposób obliczania wysokości opłat. Natomiast nie ma przepisów określających przypadki, gdy może nastąpić zwrot opłaty za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych uiszczonej przy podejmowaniu działalności objętej zezwoleniem.
W wyniku skargi spółki na czynność marszałka w przedmiocie odmowy zwrotu nadpłaconej części opłaty za wydanie zezwolenia Wojewódzki Sąd Administracyjny, jak to wskazano na wstępie, skargę tę oddalił.
Sąd pierwszej instancji odniósł się do przepisu art. 92 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, zgodnie z którym opłata za wydanie omawianego zezwolenia jest wnoszona na rachunek organu zezwalającego, po złożeniu pisemnego oświadczenia o wartości sprzedaży hurtowej napojów alkoholowych w ostatnim roku kalendarzowym. Nie dopatrzył się zasadności zarzutu naruszenia przez organ tego przepisu w związku z powołaniem się spółki na przepisy art. 60 i 61 k.c. Według Sądu pierwszej instancji przywołane przepisy Kodeksu cywilnego należą do sfery prawa cywilnego, prywatnego, i nawet nie odnoszą się do zmiany (sprostowania) oświadczenia woli. Jak zauważył pisemne oświadczenie o wartości sprzedaży hurtowej napojów alkoholowych powinno być złożone w ustalonym w ustawie zawitym terminie i jest warunkiem uzyskania kolejnego zezwolenia, z czym związana jest kolejna opłata. Jest to bez wątpienia czynność z zakresu prawa publicznego, nie mająca charakteru czynności władczej, do której nie mają zastosowania wspomniane przepisy prawa cywilnego, jak również przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 113 k.p.a., dotyczący sprostowania błędów i omyłek. Tym samym, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie jest dopuszczalne sprostowanie pisemnego oświadczenia o wartości sprzedaży hurtowej napojów alkoholowych w ostatnim roku kalendarzowym, mające charakter aktu z zakresu prawa publicznego, administracyjnego, w drodze oświadczenia o charakterze cywilnoprawnym, prywatnym.
Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się również zasadności zarzutu naruszenia przez marszałka przepisu art. 92 ust. ust. 4 cytowanej ustawy, w świetle którego w przypadku przedsiębiorców, których wartość sprzedaży hurtowej napojów alkoholowych w roku poprzedzającym wygaśnięcie zezwolenia przekroczyła 1.000.000 zł, opłatę za wydanie zezwoleń, o których mowa w art. 91 ust. 1 pkt 1 i 2, ustala się w wysokości równej 0,4% wartości sprzedaży w roku poprzednim. Także w ocenie Sądu nie doszło w sprawie do naruszenia art. 3 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 225, poz. 1635), w zw. z art. 2 § 1 pkt 3, art. 72 § 1 i art. 75 § 2 pkt 2 lit. c ustawy - Ordynacja podatkowa oraz w zw. z art. 8 k.p.a., przez uznanie braku podstaw prawnych do zwrotu nadpłaty z powołaniem się na analogię z ustaw podatkowych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, podzielającego stanowisko organu, brak jest podstaw dla zastosowania w sprawie analogii, którą spółka próbuje wywieść z powołanych ustaw podatkowych. Takiej możliwości nie stwarza również art. 8 k.p.a., który co prawda nakazuje pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, ale nie za cenę wątpliwych zabiegów interpretacyjnych w sferze tak znaczącej społecznie jak hurtowy obrót napojami alkoholowymi.
Sąd pierwszej instancji podzielił także stanowisko organu, według którego brak ustawowej regulacji przesłanek, sposobu i trybu zwrotu opłat uiszczonych za korzystanie z zezwolenia na prowadzenie w kraju obrotu hurtowego napojami alkoholowymi uniemożliwia zwrot wnioskowanej nadpłaty.
Spółka złożyła obszerną skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach zaskarżenia, o których mowa w przepisach art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego, to jest:
1) art. 7 Konstytucji RP i art. 9 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przez ich niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego, co oznacza, że Sąd przyjął, iż cała uiszczona przez spółkę kwota jest należna, mimo że w rzeczywistości nie istniała podstawa prawna do uiszczenia przez skarżącą opłaty w takiej wysokości,
2) art. 46 i art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego, co oznacza, że Sąd zaaprobował pozbawienie skarżącej własności, z pominięciem gwarancji i przesłanek konstytucyjnych,
3) art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez ich niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego, co oznacza, że Sąd dopuścił bezpodstawne zróżnicowanie sytuacji prawnej obywateli, którzy dokonali samoobliczenia daniny publicznej, w ten sposób, że tylko niektórzy z nich mogą domagać się zwrotu nadpłaty uiszczonej daniny,
4) art. 92 ust. 4 i 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że ustawa ta stanowi, iż wartość sprzedaży określona w oświadczeniu, a nie rzeczywista wartość sprzedaży, jest podstawą prawną zobowiązania do uiszczenia opłaty, a ponadto na przyjęciu, że oświadczenie o wartości sprzedaży nie podlega sprostowaniu,
5) art. 217 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego, co oznacza przyjęcie przez Sąd, że oświadczenie o wartości sprzedaży może być podstawą prawną obowiązku daninowego niezależnie od przewidzianego w ustawie mechanizmu wyliczenia opłaty,
6) art. 405 i 410 § 2 k.c. przez ich niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego, co oznacza uznanie przez Sąd, że na organie nie ciążył obowiązek zwrotu [...] zł.
Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zwanej "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1, art. 146 § 1 i 2 i art. 151 p.p.s.a. w związku z:
1) art. 7, art. 77 ust. 1 k.p.a. i art. 2 Konstytucji RP, przez uznanie, że na organie nie spoczywał obowiązek pobrania opłaty na podstawie rzeczywistego stanu rzeczy, a tylko na podstawie nieprawidłowego oświadczenia o wartości sprzedaży,
2) art. 92 ust. 1, 2, 4, 5 i 6 ustawy o wychowaniu w trzeźwości w zw. z art. 2, art. 7 Konstytucji RP i art. 9 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.), przez przyjęcie, że przepisy te nie stanowią wystarczającej podstawy prawnej do dokonania zwrotu nadpłaconej części opłaty w formie czynności materialno-technicznej,
3) art. 2 § 1 pkt 1, art. 3 pkt 8, art. 72 § 1 pkt 1, art. 73 § 1 pkt 1, art. 75 § 1 i § 2 pkt 1 lit. b i c i art. 77b § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, przez przyjęcie, że przepisy te nie stanowią podstawy prawnej i obowiązku zwrotu nadpłaconej części opłaty,
4) art. 2 § 1 pkt 1, art. 3 pkt 8, art. 72 § 1 pkt 1, art. 73 § 1 pkt 1, art. 75 § 1 i § 2
pkt 1 lit. b i c i art. 77b § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 2, art. 7, art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji oraz w związku z art. 9 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przez przyjęcie, iż nie jest możliwe zastosowanie przepisów Ordynacji podatkowej w drodze analogii w celu dokonania zwrotu nadpłaconej części opłaty.
Jak wywodzi się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w szczególności w części odnoszącej się do zarzutów opartych na wskazanych przepisach ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, wysokość omawianej opłaty nie wynika ze złożenia oświadczenia o wartości sprzedaży alkoholu, a tylko z rzeczywistej wielkości sprzedaży, na co wskazują przepisy art. 92 ust. 4 i 5 wspomnianej ustawy. Oświadczenie o wielkości sprzedaży alkoholu, jako mające walor oświadczenia wiedzy, tym samym nie ma charakteru normatywnego, a zatem nie może stanowić podstawy dla wyliczenia wysokości opłaty za wydanie zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi.
Skarga kasacyjna zarzuca błędność zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska marszałka w kwestii braku prawnych możliwości zwrotu skarżącej spornej nadpłaty. Czyni zarzut braku podjęcia próby znalezienia podstawy prawnej dla zwrotu wspomnianej części opłaty. Natomiast, zdaniem spółki, w grę mogą tutaj wchodzić trzy możliwości zbiegu podstaw prawnych. Po pierwsze, istnieje podstawa dla zwrotu nadpłaty w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Należałoby wyjść z założenia, że ustawa ta kompleksowo i w pełnym zakresie reguluje tryb, zasady i sposób obliczania opłaty. Zatem, przepisy te mają zastosowanie tak do pobrania opłaty należnej, jak i zwrotu opłaty nienależnej. Za taką możliwością wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt II GSK 91/07 (LEX nr 361569). Podstawą do zwrotu spółce spornej opłaty może być także bezpośrednie zastosowanie przepisów ustawy Ordynacja podatkowa. Niepodatkowy, w rozumieniu art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej, charakter omawianej opłaty stanowiącej dochód budżetu jednostek samorządu terytorialnego, dla którego ustalenia właściwy jest organ podatkowy, jakim jest marszałek (art. 13 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej), uzasadnia bezpośrednie zastosowanie w omawianej sprawie przepisów o nadpłacie (art. 72 i następne Ordynacji podatkowej). Ponadto, zdaniem spółki, wchodzi w grę możliwość zastosowania przepisów ustawy w drodze analogii, na co wskazała przykłady orzecznictwa, o ile nie pogarsza sytuacji prawnej osoby ubiegającej się o zwrot nienależnie pobranej kwoty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Natomiast w myśl przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenie ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.
Przepis art. 174 p.p.s.a. stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, jak to ma miejsce w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. Stąd, wobec postawienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania.
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie zarzuca wprawdzie naruszenie przepisów postępowania w zakresie, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., niemniej nie kwestionuje, i zresztą na żadnym etapie sprawy nie są kwestionowane, i tym samym są miarodajne dla wyniku sprawy następujące ustalenia faktyczne, a mianowicie, że:
• wartość sprzedaży hurtowej napojów alkoholowych w roku poprzedzającym wygaśnięcie zezwolenia (2008 r.), w rozumieniu przepisu art. 92 ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wyniosła [...] zł;
• opłata za wydanie zezwolenia, stosownie do przepisu art. 92 ust. 4 powołanej ustawy, wyliczona od wysokość 0,4% wartości sprzedaży omawianego alkoholu w roku poprzednim, wyniosła [...] zł;
• spółka tytułem opłaty za wydanie wspomnianego zezwolenia zapłaciła na rachunek podległego marszałkowi [...] Centrum Polityki Społecznej kwotę [...] zł;
• nadpłacona kwota spornej opłaty wynosi [...] zł.
Przechodząc do wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 2 i art. 7 Konstytucji RP oraz art. 7 k.p.a., należy podzielić stanowisko spółki, iż marszałek nielegalnie dysponuje, na szkodę spółki, sporną kwotą [...] zł, skoro kwota ta wykracza ponad wynikającą z bezwzględnie obowiązującego przepisu art. 92 ust. 4 powołanej ustawy wysokość należnej marszałkowi opłaty za wydanie spółce wspomnianego zezwolenia, bo jest wyższa niż wyliczona przy uwzględnieniu 0,4% wartości sprzedaży wspomnianego alkoholu w roku poprzednim. W świetle wyżej powołanych przepisów konstytucyjnych każde działanie organu władzy publicznej musi uwzględniać zasadę praworządności, a więc przestrzeganie prawa. Organy władzy publicznej działają bowiem na podstawie i w granicach prawa. Na podobną powinność organu wskazuje także przepis art. 6 k.p.a. Innymi słowy, zatrzymując na swoją rzecz sporną kwotę [...] zł zachowanie marszałka w tym zakresie nie było działaniem na podstawie i w granicach prawa, lecz z jego przekroczeniem.
Wadliwa jest argumentacja Sądu pierwszej instancji, uzasadniająca legalność odmowy zwrócenia spółce przez organ żądanej kwoty [...] zł, zwłaszcza odwołująca się do oświadczenia spółki o wartości hurtowej sprzedanego w 2008 r. wspomnianego rodzaju alkoholu, upatrując w tym oświadczeniu charakteru oświadczenia woli. Natomiast, jak to trafnie wskazała spółka w skardze kasacyjnej, omawiane oświadczenie ma charakter oświadczenia wiedzy.
Istnieje zasadnicza różnica w prawnej ocenie oświadczenia wiedzy w porównaniu do oświadczenia woli. Oświadczenie wiedzy należałoby rozumieć jako zdarzenie polegające na przekazaniu określonej informacji innemu podmiotowi lub podmiotom. Przynajmniej co do zasady oświadczenie wiedzy nie wywołuje skutków prawnych, chociaż w określonych sytuacjach mogą się z nim wiązać określone konsekwencje prawne. Charakterystyczne jest tutaj także i to, że z oświadczeniem wiedzy mamy do czynienia bez względu na to, czy jego treść zmierzała do wywołania jakiś skutków prawnych, a także bez względu na to, czy składający oświadczenie zdawał sobie z tego sprawę. Odnosząc oświadczenie wiedzy na grunt ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie jest ono źródłem zobowiązania w zakresie ustalenia wysokości opłaty za wydanie zezwolenia na prowadzenie wspomnianej działalności, gdyż sposób ustalenia tego zobowiązania jest normatywnie określony w przepisie art. 92 ust. 4 wspomnianej ustawy. Natomiast przepis art. 92 ust. 5 omawianej ustawy nakłada na przedsiębiorcę obowiązek złożenia oświadczenia wiedzy o wartości sprzedaży hurtowej napojów alkoholowych w ostatnim roku kalendarzowym. Sankcją za niedopełnienie tego obowiązku może być cofnięcie zezwolenia (art. 95 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 94 pkt 1 ustawy).
Natomiast w przeciwieństwie do oświadczenia wiedzy oświadczenie woli, jako instytucja prawa cywilnego, jest przejawem woli osoby fizycznej lub prawnej, zmierzającym do wywołania skutku prawnego w postaci powstania, zmiany, ustania stosunku prawnego. Gdyby więc nadać oświadczeniu przedsiębiorcy o wartości sprzedaży hurtowej napojów alkoholowych charakter oświadczenia woli, jak to skłonny jest przyjąć Sąd pierwszej instancji, to w przypadku zaniżenia wartości sprzedaży, będąc konsekwentnym, organ nie mógłby domagać się od przedsiębiorcy dopłacenia stosownej kwoty z tytułu opłaty za wydanie zezwolenia do wysokości opłaty należnej, biorąc za podstawę rzeczywistą wartość sprzedaży, jak tego wymaga przepis art. 92 ust. 4 omawianej ustawy. Oczywiście z taką konkluzją nie sposób byłoby się zgodzić, jak również trudno byłoby zaakceptować stanowisko marszałka, że w przypadku wskazania przez przedsiębiorcę zawyżonej wartości sprzedaży hurtowej alkoholu, nie ciąży na organie obowiązek zwrotu odpowiedniej kwoty opłaty, a więc w części przekraczającej wysokość opłaty należnej, ustalonej zgodnie z przepisem art. 92 ust. 4 ustawy.
Skoro, jak to zostało ustalone, na szkodę spółki, z naruszeniem przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a w szczególności jej przepisu art. 92 ust. 4, marszałek jest w posiadaniu kwoty [...] zł, odmawiając jej zwrotu, w sprawie wyłania się kwestia w jakim trybie organ powinien dokonać zwrotu nadpłaconej przez spółkę kwoty z tytułu opłaty za wydanie zezwolenia. Jak już wskazano, przepisy powołanej ustawy zawierają wyraźną podstawę prawną dla określenia wysokości należnej opłaty z tytułu wydania zezwolenia. Dlatego regulację tej ustawy w kwestii wspomnianej opłaty należy uznać za kompletną. Omawiana ustawa, co wymaga podkreślenia, nie przewiduje wydania decyzji w przedmiocie opłaty z tytułu wydania zezwolenia. Dlatego rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma formę czynności materialno-technicznej, która na gruncie omawianej ustawy ma wyraźne umocowanie prawne, a ponadto podlega kontroli sądu administracyjnego, stosownie do przepisu art. 3 ust. 2 pkt 4 p.p.s.a. Z tych względów zwrot nienależnej części spornej opłaty powinien nastąpić w takim samym trybie, jak i jej pobranie, a więc w formie czynności materialno-technicznej, której zarządzenie jest rolą marszałka, któremu podlega [...] Centrum Polityki Społecznej, na którego rachunek bankowy wpłynęła nadpłacona kwota spornej opłaty. Podobne stanowisko w tej kwestii zostało wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt II GSK 91/07 (LEX nr 361569). Zatem, dla ustalenia podstawy prawnej dla dokonania zwrotu nadpłaconej opłaty za udzielenie omawianego zezwolenia nie zachodzi potrzeba sięgania do przepisów o nadpłacie zawartych w Ordynacji podatkowej (art. 72 i następne), a to z uwagi na niepodatkowy charakter omawianej opłaty stanowiącej dochód budżetu jednostek samorządu terytorialnego, dla którego ustalenia właściwy jest organ podatkowy, jakim jest marszałek (art. 2 § 2 w związku z art. 13 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej).
Z powyższych względów naruszała prawo podjęta w imieniu marszałka czynność z zakresu administracji, objęta treścią pisma [...] Centrum Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], będąca odpowiedzią na wezwanie spółki do usunięcia naruszenia prawa.
Reasumując, ustalenia opłaty za wydanie zezwolenia na prowadzenie w kraju obrotu hurtowego napojami alkoholowymi do 4,5% zawartości alkoholu oraz piwa, w tym także zwrotu nadpłaty, dokonuje marszałek województwa w trybie czynności materialno-technicznej, jako organ wydający omawiane zezwolenie (art. 92 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi). Dla ustalenia wysokości należnej opłaty za wydanie takiego zezwolenia miarodajna jest rzeczywista wartość sprzedaży hurtowej napojów alkoholowych w roku poprzedzającym wygaśnięcie zezwolenia, stosownie do przepisu art. 92 ust. 4 powołanej ustawy, nie zaś objęta oświadczeniem przedsiębiorcy dokonanym w wykonaniu obowiązku przewidzianego w art. 92 ust. 5 ustawy, mającego walor oświadczenia wiedzy.
W tym stanie sprawy, kierując się przepisem art. 188 w związku z art. 146 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, a także, rozpoznając skargę, uchylił również zaskarżony akt z dnia 29 marca 2010 r.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło