II OZ 472/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 267/12 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 267/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z Jej skargi na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 15 października 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 267/12 oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu sąd wskazał, że brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. o uzupełnienie informacji o stanie majątkowym skarżącej skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nadto, sąd wskazał, że z urzędu mu wiadomo (sprawa II SA/Kr 1597/11), że skarżąca w okresie od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r. brała udział w szkoleniu z zakresu [...] prowadzonym przez [...]. Skarżąca nie udzieliła informacji kto ponosił koszty jej nauki w Stanach Zjednoczonych, podając, że osoba zapraszająca opłacała jedynie mieszkanie i utrzymanie. Nie udzieliła również pełnej informacji co do źródeł i wysokości miesięcznych dochodów rodziców, podając wysokość dochodów matki, nie podając natomiast wysokości dochodów ojca. M. W. - która działała w sprawie jako pełnomocnik skarżącej nie przedłożyła również, ani na wezwanie referendarza sądowego, ani Sądu, wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont dewizowych oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich 3 miesięcy. Oświadczenie, że A. W. nie posiada oszczędności nie oznacza jeszcze, że skarżąca nie posiada, czy też nie posiadała żadnego rachunku bankowego. W konsekwencji sąd uznał, że sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego byłoby przyjęcie, że skarżąca ukończyła specjalistyczne szkolenie i nie posiadając oszczędności i majątku (poza wskazaną we wniosku nieruchomością) zdecydowała się na pozostanie za granicą na kolejny rok nie kontynuując nauki i nie podejmując zatrudnienia. Sąd zwrócił również uwagę na konieczność wzięcia pod uwagę także możliwości zarobkowych. Wreszcie sąd podniósł, że w kontekście braku jakichkolwiek zobowiązań finansowych, również fakt posiadania przez skarżącą nieruchomości uzasadnia odmowę zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II OZ 1069/12 oddalił zażalenie na ww. postanowienie. Sąd podzielił stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu, bowiem nie udzieliła odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawiła wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego. Sąd podkreślił, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 grudnia 2012 r. M. W. - pełnomocnik skarżącej (matka skarżącej) została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie, pełnomocnik skarżącej ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że dane jakie były brane przy rozpatrywaniu poprzedniego wniosku uległy zmianie po ukończeniu zagranicznych studiów. Skarżąca jest osobą bezrobotna od czerwca 2012 r., nie posiada żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu swojej matki - która pobiera emeryturę w wysokości 1500 zł, co z powodu wysokich kosztów leczenia i utrzymania zakrawa na ubóstwo. Nieruchomość położona w D. jest obciążona na rzecz darczyńców, ponadto ma nieuregulowany stan prawny. We wniosku złożonym w formie urzędowego formularza pełnomocnik w imieniu skarżącej rozszerzyła żądanie o ustanowienie adwokata z urzędu. Wskazała, że skarżąca pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Jedyny majątek skarżącej stanowi dom drewniany wymagający remontu położony na 45 arowej działce w miejscowości D.. Matka skarżącej otrzymuje emeryturę w wysokości 1500 zł, natomiast A. W. jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku, obecnie poszukuje pracy "nie tylko na terenie Polski". Powtórzyła, że nieruchomość jest obciążona na rzecz darczyńców. Formularz został podpisany przez pełnomocnika skarżącej - M. W., która oświadczyła, że skarżąca nie może podpisać wniosku z uwagi na fakt, że przebywa poza miejscem zamieszkania, w celu poszukiwania pracy. Następnie M. W. w piśmie z dnia 6 marca 2013 r. (data wpływu do sądu - 12 marca 2013 r.) wyjaśniła dodatkowo, że skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z ojcem, nie otrzymuje również od ojca alimentów. Ojciec pokrywa podatki i ubezpieczenia osobiste i majątkowe od nieszczęśliwych wypadków, ponadto jej ojciec uważa, że dorosła córka bezrobotna winna otrzymać pomoc od Skarbu Państwa i że jest dyskryminowana przez sąd. Nadto podała, że skarżąca nie osiąga dochodów z innych źródeł i nie podjęła zatrudnienia z przyczyn od niej niezależnych. Skarżąca oraz osoby z nią gospodarujące nie posiadają samochodu, ani żadnych maszyn rolniczych. Dom w którym skarżąca jest zameldowana należy do matki (M. W.), nadto, ani skarżąca, ani jej matka nie posiada rachunków bankowych. Zarządzeniem z dnia 6 marca 2013 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wyjaśnienie, czy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, w razie odpowiedzi twierdzącej - wskazanie jego dochodów, majątku i oszczędności, w razie odpowiedzi - negatywnej - podanie, jakie są tego przyczyny, czy otrzymuje od ojca alimenty, inną pomoc itp.; wyjaśnienie, czy skarżąca osiąga dochody z tzw. innych źródeł np. z umów cywilnych, wynajmu, zasiłków, pomocy społecznej, stypendiów itp.; wyjaśnienie, gdzie aktualnie przebywa skarżąca, czy znalazła zatrudnienie i na czyj koszt poszukuje pracy w kraju i za granicą; wyjaśnienie, czy skarżąca bądź osoby z nią gospodarujące posiadają samochód, maszyny rolnicze, jeśli tak to podanie marki i roku produkcji; - wyjaśnienie do kogo należy mieszkanie, czy też dom w Krakowie, w którym skarżąca jest zameldowana; - przestawienie rachunków bankowych, wyciągu z lokat i kont -również dewizowych skarżącej oraz ew. osób z nią gospodarujących z ostatnich 3 miesięcy, -przedstawienie rachunków bankowych, wyciągów z lokat i kont - również dewizowych z ostatnich 3 miesięcy. Wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia braków z dnia 6 marca 2013r. zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 27 marca 2013r W piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącej powtórzyła informacje zawarte w piśmie z dnia 6 marca 2013 r., z tym, że podała, że dom w Krakowie należy do niej, jest to jedynie adres do korespondencji i skarżąca nie jest w nim zameldowana. Wskazała również, że A. W. nie posiada żadnych oszczędności, jest zadłużona i nie posiada kont oszczędnościowych. W okresie od czerwca 2012 r. do lutego 2013 r. miała status osoby bezrobotnej, a Urząd Pracy w Krakowie nie zaoferował jej pracy. Obecnie przebywa za granicą, gdzie poszukuje pracy. Na podróż udzieliła jej pożyczki koleżanka, a pracy szuka przez Internet. Skarżąca oraz osoby z nią gospodarujące nie posiadają samochodu, ani żadnych maszyn rolniczych . Postanowieniem z dnia 20 marca 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odpis postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącej w dniu 10 kwietnia 2013 r. W sprzeciwie wniesionym od ww. postanowienia pełnomocnik skarżącej podała, że nieprzyznanie prawa pomocy skarżącej we wnioskowanym zakresie stanowi zamknięcie jej drogi do dochodzenia praw przed sądem oraz uchylanie się od wydania orzeczenia. Pełnomocnik wskazała, że ma problemy ze zdrowiem, nadto na skutek koniecznych oszczędności i zbyt niskiej temperatury w domu w zimie, rozchorowała, jak również popadła niedostatek zaciągając pożyczki od znajomych. Nadmieniła, że A. W. przebywa obecnie za granicą, gdzie podróż pokryła jej osoba obca, która zobowiązała się pokrywać także koszty jej utrzymania przez okres 2-3 miesięcy do czasu podjęcia pracy. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że oświadczenie pełnomocnika skarżącej o sytuacji majątkowej skarżącej jest niewiarygodne oraz nierzetelne i jako takie nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pełnomocnik skarżącej stanął na stanowisku, że samo stwierdzenie, że skarżąca nie pracuje nie posiada oszczędności, jest wystarczające, aby koszty postępowania sądowoadmnistracyjnego zainicjowanego przez skarżącą zostały przerzucone na Skarb Państwa. Jak wynika z pełnomocnictwa udzielonego przez A. W. swoim rodzicom: S. W. i M. W. (k. 29 akt sądowych) - pod wspólnym adresem przy ul. [...] w Krakowie zameldowani są obydwoje rodzice. W związku z tym niezrozumiałe dla sądu jest oświadczenie, że A. W. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z matką, która koszty utrzymania siebie i domu ponosi jedynie z własnych środków. Ponadto, już w oświadczeniu złożonym w formie urzędowego formularza wskazano, że skarżąca poszukuje pracy "nie tylko na terenie Polski". W piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. i w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego została już zawarta wyraźna informacja, że skarżąca ponownie wyjechała zagranicę i tam poszukuje pracy. Przy czym pełnomocnik skarżącej nie wskazała do jakiego kraju wyjechała, gdzie i ewentualnie z kim zamieszkuje, a zwłaszcza kim jest "obca osoba" która zobowiązała się pokryć koszty jej pobytu przez okres 3 miesięcy. Pełnomocnik skarżącej zdaje się więc nie rozumieć pojęcia pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż nie można uznać, że w sytuacji, gdy skarżąca nie przebywa w rodzinnym domu, ani nie otrzymuje żadnych środków utrzymania od rodziców nadal pozostaje z jednym z nich we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd pierwszej instancji zwrócił także uwagę na sprzeczności jakie pojawiają się w składanych wyjaśnieniach. Z jednej strony M. W. w piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. wskazała, że pieniądze na podróż skarżąca uzyskała zaciągając pożyczkę u koleżanki, natomiast w sprzeciwie jasno stwierdziła, że "podróż pokryła jej osoba obca i zobowiązała się pokrywać jej koszty utrzymania przez okres 2-3 miesięcy do podjęcia pracy". Pełnomocnik skarżącej nie może się także zdecydować, czy skarżąca jest zameldowana w domu przy ul. [...], czy też nie jest, a podany adres jest jedynie adresem do doręczeń. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, enigmatyczne twierdzenia, że skarżąca wyjechała z kraju i nie podjęła żadnej pracy nie są wystarczające, aby uznać, że jest osobą ubogą, której w postępowaniu przez sądem administracyjnym przysługuje pomoc ze strony Skarbu Państwa. Jest okolicznością powszechnie znaną, że obywatele Polski często pracują za granicą, a w kraju figurują jako osoby bezrobotne, gdyż taki stan rzeczy pozwala na korzystanie chociażby z publicznej służby zdrowia. Skarżąca mimo, deklarowanej trudnej sytuacji majątkowej w której się znalazła, nie próbowała uzyskać pomocy ze strony powołanych do tego instytucji państwowych takich jak MOPS. Sąd pierwszej instancji zwrócił także uwagę, iż początkowo skarżąca wykazywała, że posiada majątek w postaci 45 arowej działki na której posadowiony jest stary drewniany dom, natomiast nie wspominała nic na temat istniejącego obciążenia nieruchomości. Dopiero po wskazaniu przez sąd, że posiadany majątek może stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu, pełnomocnik skarżącej stwierdziła, że nieruchomość jest obciążona na rzecz bliżej nieokreślonych darczyńców. Okoliczność ta nie została w żaden sposób uprawdopodobniona. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik A. W. wskazała, iż obecnie córka przebywa poza granicami Polski, gdzie podróż pokryła jej koleżanka u której jest zadłużona a osoby obce zobowiązały się do zapewnienia jej zamieszkania i utrzymania przez okres 3 miesięcy do pojęcia pracy. Ponadto skarżąca stwierdziła, iż nigdy nie ukrywała, że posiada nieruchomość - 45 ar działki na której stoi dom drewniany do remontu, bo w tym stanie nie jest możliwy do zamieszkania którego, nieruchomość jest obciążona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w szczególności poprzez wyjaśnienie czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem, w razie odpowiedzi twierdzącej - wskazanie jego dochodów, majątku i oszczędności, w razie odpowiedzi - negatywnej - podanie, jakie są tego przyczyny, czy otrzymuje od ojca alimenty, inną pomoc itp.; wyjaśnienie, czy osiąga dochody z tzw. innych źródeł np. z umów cywilnych, wynajmu, zasiłków, pomocy społecznej, stypendiów itp.; wyjaśnienie, gdzie aktualnie przebywa, czy znalazła zatrudnienie i na czyj koszt poszukuje pracy w kraju i za granicą; wyjaśnienie, czy bądź osoby z nią gospodarujące posiadają samochód, maszyny rolnicze, jeśli tak to podanie marki i roku produkcji; wyjaśnienie do kogo należy mieszkanie, czy też dom w Krakowie, w którym skarżąca jest zameldowana; przestawienie rachunków bankowych, wyciągu z lokat i kont -również dewizowych skarżącej oraz ew. osób z nią gospodarujących z ostatnich 3 miesięcy oraz przedstawienie rachunków bankowych, wyciągów z lokat i kont - również dewizowych z ostatnich 3 miesięcy. Nie ulega wątpliwości, iż skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawiła wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Stąd jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Sprawą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia