II OZ 204/13

Dnia 4 kwietnia 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. i M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 276/12 odmawiające przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. i M. W., J. W. i M. W. na Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Trzebnicy w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 285/05 postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 276/12 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na uzasadnienie tego rozstrzygnięcia podano między innymi, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie postanowieniem z dnia 12 września 2012 r. (sygn. akt II OZ 733/12) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie wnioskodawców na to postanowienie, podzielając argumentację Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Po ponownym wezwaniu skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł (pisma z dnia 24 września 2012 r.) skarżący powtórnie złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że uzyskiwany przez nich łącznie dochód wynosi 1.840 zł, a wśród posiadanych składników majątkowych wymienili udziały we własności działek gruntu. W piśmie z dnia 2 grudnia 2012 r. oświadczyli, że nie ujawnią danych o kredycie oraz rachunków za lekarstwa, bowiem są to chronione dane osobowe. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. Orzeczenie to doręczono skarżącym w dniu 3 stycznia 2013 r., a w dniu 9 stycznia 2013 r. skarżący złożyli sprzeciw od tego postanowienia, na skutek czego utraciło ono moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013 r. odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, stwierdził, że ze złożonych przez skarżących dokumentów (wniosek na formularzu i towarzyszące mu pismo) nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżących uległa pogorszeniu, które uzasadniałoby przyznanie im prawa pomocy. W poprzednio złożonym wniosku (w dniu 4 maja 2012 r.) wnioskodawcy podali, że ich łączny dochód miesięczny wynosi 2.523 zł, a we wniosku złożonym w dniu 18 października 2012 r. wskazali, że dochód ten wynosi 1.840 zł. Z niejasnych wyjaśnień towarzyszących formularzowi Sąd wnioskuje, że zmniejszenie dochodu wynika z faktu istnienia zajęć komorniczych na świadczeniach emerytalnych wnioskodawców. Na podobnym poziomie kształtują się podane przez wnioskodawców opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i leki (we wniosku z maja 2012 r. ok. 470-880 zł, a we wniosku z października 2012 r. około 550-750 zł). W dalszym ciągu wnioskodawcy nie przedstawili dokumentów źródłowych na poparcie wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji stwierdził, że nie zostało przez skarżących wykazane, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w wysokości 200 zł w zainicjowanym przez siebie postępowaniu. Nadmienił, że okoliczność, iż skarżący są inicjatorami wielu postępowań sądowych nie może obligować Sądu do przyjęcia z góry założenia, że nie są oni w stanie pokryć kosztów postępowania w którymś z kolejnych postępowań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie przede wszystkim należy podnieść, że kwestia odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia ich z kosztów sądowych została prawomocnie rozstrzygnięta. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r. r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania wnioskodawcom prawa pomocy, a zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem NSA z dnia 12 września 2012 r. Stosownie zaś do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie ,,zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Zasadą natomiast, stosowanie do art. 199 P.p.s.a., jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Zwolnienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (np. osoby bezdomne oraz bezrobotne). Ponadto koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Okoliczność, że skarżący są inicjatorami wielu postępowań sądowych nie może obligować Sądu do przyjęcia z góry założenia, że nie są oni w stanie pokryć kosztów postępowania. Rozpoznając zatem ponowny wniosek skarżących, Sąd I instancji zobowiązany był zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim sąd powinien ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w dacie wydania postanowienia z dnia 4 lipca 2012 r., a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że mimo, iż sytuacja finansowa skarżących uległa nieznacznemu pogorszeniu w stosunku do określonej na mocy postanowienia z dnia 4 lipca 2012 r., z uwagi na istnienie zajęć komorniczych na świadczeniach emerytalnych wnioskodawców, to jednak biorąc pod uwagę ich dochód miesięczny, który na dzień 18 października 2012 r. wynosił 1.840 zł, stwierdzić należy, że przy racjonalnym gospodarowaniu i biorąc pod uwagę wskazywane przez skarżących koszty utrzymania, nie uniemożliwia on poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, jak zasadnie wskazał Sąd I instancji wnioskodawcy nie przedstawili większości dokumentów, do których nadesłania byli zobowiązani w prowadzonym postępowaniu, a które pozwoliłyby na pełne zobrazowanie ich sytuacji majątkowej. W związku z powyższym stwierdzić należy, że D. i M. W., występując po raz kolejny z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych nie wykazali, że nastąpiła taka zmiana, która uzasadnia przyznanie im prawa pomocy. Powyższe okoliczności nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.