II OZ 733/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 12 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Wr 276/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. i M. W., J. W. i M.W. w przedmiocie niewykonania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 285/05 postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Wr 276/12 odmówił D. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. i M. W., J. W. i M. W. w przedmiocie niewykonania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 285/05. Sąd wskazał, że w dniu 4 maja 2012 r. D. i M. W. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że uzyskiwany przez nich łącznie dochód wynosi 2 523 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienili udziały (1/4) we własności działek gruntu o łącznej pow. 2.500 m2. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawcy oświadczyli, że nie pobierają świadczeń z opieki społecznej, nie korzystają z pomocy osób trzecich, nie są w stanie uiścić żadnej opłaty, a wydatki związane ze złożeniem kasacji (w innej prowadzonej przez siebie sprawie) pokryte zostały z ich świadczeń emerytalnych. Poinformowali nadto, że ponoszą następujące wydatki: opłata za energię elektryczną (w zależności od pory roku) – 200-300 zł, za gaz ok. 60 zł, za wodę 10-20 zł, za lekarstwa od 200 do 500 zł. Postanowieniem z dnia 29 maja 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 21 czerwca 2012 r. D. i M. W. złożyli sprzeciw na w/w postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej p.p.s.a. (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270)). Sąd podkreślił, że wnioskodawcy nie dopełnili tego obowiązku zarówno przy złożeniu wniosku, jak również na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na wnioskodawcach ciążył obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także udokumentowania przedstawionych we wniosku okoliczności. W realiach niniejszej sprawy, podniesione przez wnioskodawców okoliczności, na których oparli swój wniosek o przyznanie prawa pomocy (niemożność uiszczenia żadnych kosztów postępowania, fakt zadłużenia) zostały w istocie jedynie opisane, ale nie wykazane. Sąd podkreślił, że wnioskodawcy od wielu już lat uzasadniają swoje wnioski o przyznanie prawa pomocy w sposób bardzo lakoniczny. Z tego powodu wielokrotnie odmawiane było skarżącym przyznanie prawa pomocy (zresztą uznawane za słuszne przez rozpatrujący zażalenia w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny) i w tej sytuacji niezrozumiałym jest dlaczego wnioskodawcy uparcie składają w takiej lapidarnej formie wnioski licząc na ich uwzględnienie. Wnioskodawcy nie mają nikogo na utrzymaniu, wskazany przez wnioskodawców dochód (powyżej 2.500 zł netto), brak udokumentowania wysokości niezbędnych wydatków oraz uwzględniając wysokość jedynego na tym etapie postępowania kosztu sądowego (wpis sądowy od skargi- 200 zł) pozwala na uznanie, że wnioskodawców stać na poniesienie w/w opłaty sądowej. Korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć bowiem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy powinna być zatem stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 1 lipca 2011 r. (sygn. akt II OZ 546/11, LEX nr 844614): "to na stronie postępowania sądowoadministracyjnego ciąży obowiązek uczestniczenia w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu (...) prowadzenie licznych postępowań nie jest przesłanką przyznania prawa pomocy – strona, decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych, musi liczyć się z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach, a sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw". Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jeśli według twierdzeń wnioskodawców znajdują się oni w niedostatku, to powinni wystąpić do dwójki swoich dorosłych dzieci o świadczenie alimentacyjne (art. 133 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy [Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.]). W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Wnioskodawcy posiadają składniki majątkowe, które nie są im niezbędne do utrzymania (a za takie Sąd uważa np. posiadanie udziałów we własności działek budowlanych), to w przedstawianej przez nich sytuacji finansowej zbycie zbędnych składników majątkowych byłoby zupełnie racjonalne i uzasadnione. Sąd zaznaczył także, iż pozostali skarżący (dzieci wnioskodawców) są solidarnie odpowiedzialni za uiszczenie wpisu sądowego od skargi i zapłata przez nich tej opłaty zwolni z tego obowiązku wnioskodawców. Zdaniem Sądu, nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostaje również okoliczność, iż skarżący bardzo niedawno w kilku już sprawach (np. o sygn. akt II SA/Wr 465/08, II SA/Wr 57/09, II SA/Wr 892/11 itd.) zatrudnili adwokata z wyboru (adwokat A. K.), co świadczy bezsprzecznie o tym, iż posiadają oni środki na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika, a po drugie- z uwagi na fakt, iż w tych sprawach zostało im przyznane wcześniej prawo pomocy w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika była konieczność uchylania postanowień w tej części. W tej sytuacji musi budzić zdziwienie żądanie wnioskodawców o przyznanie im pełnomocnika z urzędu, gdy okazuje się, że ich stałą praktyką stało się zatrudnianie pełnomocnika z wyboru pomimo świadomości, że mają pełnomocnika z urzędu i to zatrudnianie, zanim taki pełnomocnik z urzędu ma możliwość działania. Mając zatem powyższe na względzie, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. Na powyższe postanowienie zażalenie złożyli D. i M.W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że podniesione przez wnioskodawców okoliczności, na których oparli swój wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zostały wykazane. Biorąc bowiem pod uwagę stabilną sytuację finansową wnioskodawców (majątek nieruchomy, stały miesięczny dochód w wysokości 2 523 zł brutto), brak udokumentowania wysokości niezbędnych wydatków oraz uwzględniając wysokość jedynego na tym etapie postępowania kosztu sądowego (wpis sądowy od skargi - 200 zł) należy uznać, że wnioskodawcy nie spełniają przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r. odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.