II FZ 842/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 193/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r.. postanawia oddalić zażalenie. We wniosku z dnia 2 marca 2012 r. skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o zwolnienie od kosztów sądowych A.L. oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie o pow.38 m2, ½ części udziału we własności nieruchomości gruntowej o pow. 1,11 ha, ¼ cz. udziału we własności nieruchomości rolnej, zabudowanej o pow. 2ha. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości netto 1111,86 zł miesięcznie. Ponadto z tytułu najmu nieruchomości rolnej zabudowanej o pow. 2 ha uzyskuje wynagrodzenie miesięczne brutto w wysokości 1500 zł, płatne co kwartał. Nie posiada oszczędności, z których mogłaby uiścić wpis. Łączna kwota wpisów od czterech skarg wniesionych przez skarżącą do WSA w Krakowie wynosząca 15.058,- zł, przekracza możliwości finansowe wnioskodawczyni. Pismem z dnia 19 kwietnia 2012 r. wezwano skarżącą do wyjaśnienia gdzie mieszka jej syn P.L., czym się zajmuje - czy obecnie zajmuje jakieś stanowisko w spółce A., jakie są jego źródła dochodu miesięcznego i jak jest ich wysokość, sprecyzowanie kwoty jaka widnieje na przedłożonych do akt kserokopiach wyciągów bankowych dot. pozycji – "środki zablokowane", przedłożenia zeznania podatkowego za rok 2011 oraz oświadczenia czy wynagrodzenie skarżącej jest objęte zajęciem komorniczym, jeśli tak to do jakiej wysokości. W kolejnych pismach procesowych z dnia 2 kwietnia, 26 kwietnia, 9 maja i 14 maja 2012 r. skarżąca wyjaśniła w związku ze zmianą umowy spółki A. spółka jawna z dniem 26 lipca 2010 r. wnioskodawczyni nie jest już wspólnikiem tej spółki. Nie ma zatem, dostępu do jej rachunków bankowych, jak i możliwości uzyskania z nich wyciągów. Skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej, a zatem nie składała w bieżącym roku deklaracji VAT. Konto osobiste skarżącej zostało zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Do pisma uzupełniającego z dnia 14 maja 2012r. dołączone zostało oświadczenie syna skarżącej P.L., w którym odmówił on przekazania informacji w zakresie wysokości jego miesięcznego wynagrodzenia, gdyż zakreślony przez sąd obowiązek nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Postanowieniem z dnia 24 maja 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej. Na skutek wniesienia sprzeciwu na powyższe orzeczenie, sprawa został rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji, który odmawiając przyznania prawa pomocy, wskazał w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r., że stan niedostatku w jakim skarżąca się znalazła skutkował zaktualizowaniem się obowiązku alimentacyjnego obciążającego – wobec niedostatku jej męża - w pierwszej kolejności jej syna – P.L.. Wobec wątpliwości dotyczących realnych możliwości samodzielnego utrzymania się skarżącej, konieczne było zbadanie sytuacji majątkowej osób, na których ciąży względem skarżącej obowiązek alimentacyjny. Sąd uwzględnił również fakt, że skarżąca dokonała przeniesienia na swego syna ogół praw i obowiązków w spółce prawa handlowego. Wobec wyzbycia się składników majątkowych o znacznej wartości, których posiadanie w chwili obecnej mogłoby umożliwić skarżącej zadośćuczynienie powinnościom związanym z prowadzonym postępowaniem sądowym, za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy ocenić usiłowanie obciążenia przedmiotowymi kosztami budżetu państwa, a w ostatecznym rozrachunku jego obywateli. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że jej syn, w ramach obowiązku alimentacyjnego, jest zobowiązany w postępowaniu w sprawie prawa pomocy ujawnić swe dochody oraz ewentualnie pokryć koszty postępowania sądowego, zainicjowanego przez skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania od okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Wbrew argumentom zażalenia, Sąd miał prawo wezwać skarżącą do przestawienia sytuacji majątkowej członków jej rodziny, na których ciąży względem niej obowiązek alimentacyjny. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Wynikający z art. 252 §1 1 P.p.s.a. obowiązek przedstawienia przez osobę fizyczną ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy jej sytuacji rodzinnej obejmuje również informacje na temat okoliczności dotyczących możliwości majątkowych osób, które zobowiązane są względem wnioskodawcy do alimentacji. W tym zakresie Sąd ma prawo zażądać od wnioskodawcy uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Jako usprawiedliwione należało zatem ocenić wezwanie skarżącej do przedstawienia informacji na temat możliwości finansowych osób, na których ciąży względem wnioskodawczyni obowiązek alimentacyjny. Wobec nie dopełnienia powyższego obowiązku przez skarżącą, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że nie przedstawiła ona w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej. Nienadesłanie przez wnioskodawczynię wszystkich wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów, uniemożliwiało Sądowi przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni. W tym stanie rzeczy, WSA w Krakowie zobligowany był oddalić wniosek, co też uczynił, stosownie do przepisów obowiązującego prawa. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.