II FZ 874/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 443/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi S.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych postanawia oddalić zażalenie. Wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2012 r. S.J. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wspólnie z żoną i trzema dorosłymi synami utrzymuje się z dochodu w wysokości 2.500 zł (wynagrodzenie żony – 1.500 zł, dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego o powierzchni 16 ha – 1.000 zł). Uzupełniając wniosek na wezwanie referendarza sądowego, skarżący złożył: 1) zaświadczenie, z którego wynikało, że na rachunku bankowym jego żony w okresie od marca do końca maja 2012 r. obroty wyniosły 24.000 zł (wpłaty P. z tytułu odszkodowania za szkodę), 2) oświadczenie, że dorośli synowie pracują w gospodarstwie rolnym, ale nie uzyskuje z tego tytułu dochodów, 3) zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony, z którego wynika, że wynosi ono 1.908 zł netto. Postanowieniem z 6 lipca 2012 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na skutek wniesionego sprzeciwu wniosek został poddany po rozpoznanie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji uznał, że w sprawie nie zostały przedstawione w sposób przekonywający dowody wskazujące na istnienie przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, w szczególności zaś nie przedstawił wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę. Ponadto Sąd uznał, że skarżący miał możliwość zabezpieczenia odpowiednich kwot na pokrycie kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowego, w tym na opłacenie wpisu od skargi wynoszącego 500,- zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie wpisu od złożonej skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego przedstawił wyciąg z rachunku bankowego żony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153 Poz 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. (por. art. 255 P.p.s.a.) Analiza postępowania przez Sądem pierwszej instancji w przedmiocie prawa pomocy prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, iż zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie odpowiadało prawu. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej. Nienadesłanie przez skarżącego wszystkich wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów, uniemożliwiało Sądowi przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie o udzieleniu skarżącemu uprawnienia procesowego w postaci przejęcia finansowania jego udziału w sprawie przez Skarb Państwa, mogło zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego. W tym stanie rzeczy, WSA w Warszawie zobligowany był oddalić wniosek, co też uczynił, stosownie do przepisów obowiązującego prawa. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.