II FZ 957/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński, , , po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wr 1793/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 7 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 1793/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 7 września 2011 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości 2011 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący, pomimo dwukrotnych wezwań, nie przedłożył dowodów ponoszenia opłat z tytułu utrzymania mieszkania, nie podał wysokości emerytury otrzymywanej przez jego żonę, nie przedłożył zeznań podatkowych. Taki stan rzeczy wyklucza zaś możliwość rzetelnej oceny stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Strona nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, że jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W istocie postępowanie strony ograniczyło się do podania selektywnych informacji, co skutkowało nie wyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Niepełne zaś wyjaśnienie sytuacji majątkowej uzasadniało stwierdzenie o nie wykazaniu w sposób nie budzący wątpliwości rzeczywistych możliwości płatniczych strony. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.") przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego sprawy. Wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił swoją trudną sytuacje materialną i fakt, że obecnie jestem bezrobotny (ma 63 lata). Podniósł, że instytucja zwolnienia od kosztów stanowi realizację jednej z podstawowych zasad państwa prawa, a mianowicie gwarancji prawa do sądu, która wyrażona jest przede wszystkim art. 45 Konstytucji RP, ale także art. 6 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Konwencja Europejska w art. 6 formuje prawo do sądu jako gwarancji poszanowania praw człowieka. Prawo to obejmuje dostępność do sądu, naruszenie tego prawa może polegać też na kosztowności wymiaru sprawiedliwości. W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie koszty sądowe wynoszą 500,00 złotych, a w obecnych warunkach nie ma on możliwości poniesienia kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia zaś wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wnioskodawca ma więc obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W ocenie NSA, twierdzenia skarżącego nie uzasadniają przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, poza wydrukiem z rachunku bankowego, nie dołączyła do zażalenia żadnych dokumentów uzasadniających jej twierdzenia. W szczególności nie przedstawiła dowodów ponoszenia opłat z tytułu utrzymania mieszkania, nie podała wysokości emerytury otrzymywanej przez żonę, nie przedłożyła zeznań podatkowych. Nie wiadomo więc jaki posiada faktycznie majątek. Tym bardziej, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.