VI SA/Wa 552/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2012 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2012 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 68 ust. 6a oraz w związku z art. 67 i art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.- dalej jako p.o.a.) po rozpatrzeniu odwołania pana K. P. (skarżący) od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] listopada 2011 r., utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z [...] września 2011 r. o odmowie wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...], utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Do tego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym; W dniu [...] lipca 2011 r. pan K. P. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z wnioskiem o wpis na listę adwokatów. Rada ta, uchwałą z dnia [...] września 2011 r. odmówiła wpisu pana K. P. na listę adwokatów uznając, że nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, o której mowa w art. 65 ust. 1 p.o.a. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] stwierdziła, że dotychczasowy sposób wykonywania zawodu prawniczego dyskwalifikuje skarżącego do wykonywania zawodu adwokata. Powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] września 2010 r. mocą którego skarżącemu została wymierzona najwyższa kara dyscyplinarna w postaci złożenia sędziego z urzędu. Załączonej do wniosku rekomendacji dwóch adwokatów przeciwstawiono skierowane do akt pismo kilkunastu adwokatów z S., wnoszących o nieuwzględnienie wniosku z uwagi na niewłaściwą postawę zawodową, byłego sędziego prezentowaną zarówno wobec stron, pełnomocników, jak i innych uczestników postępowania. Od powyższej uchwały pan K. P. odwołał się do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] i dokonanie wpisu jego osoby na listę adwokatów tej Izby. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA) uchwałą z dnia [...] listopada 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. W uzasadnieniu swego stanowiska Prezydium NRA stwierdziło, że osoba, wobec której została orzeczona najsurowsza z kar dyscyplinarnych, definitywnie pozbawiająca go uprawnień do wykonywania zawodu sędziego, nie daje rękojmi należytego wykonywania żadnego zawodu prawniczego, w szczególności - zawodu adwokata. K. P. złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości wnosząc o uchylenie uchwał organów samorządowych i dokonanie wpisu jego osoby na listę adwokatów Izby [...]. Zdaniem skarżącego brak było podstaw do przyjęcia, iż nie daje on rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Minister Sprawiedliwości uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Minister Sprawiedliwości podzielił stanowisko Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wyrażone w uchwale z dnia [...] września 2011 r., że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W konsekwencji wyklucza to możliwość uzyskania przez niego wpisu na listę adwokatów. Opisując przebieg kariery zawodowej skarżącego Minister Sprawiedliwości wskazał, że z akt osobowych kandydata wynika, iż K. P. zajmował stanowisko Sędziego Sądu Rejonowego w [...]. Stosunek służbowy wygasł z dniem [...] września 2010 r. Nastąpiło to wskutek wymierzenia wyrokiem Sądu Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego z dnia [...] września 2010 r., sygn. akt [...] kary dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu na mocy art. 109 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm. - u.s.p.). Podstawę tego wyroku stanowiło uznanie skarżącego winnym przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 u.s.p. polegającego na dokonaniu w okresie od grudnia 2006 r. do [...] 2007 r. oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa karnego procesowego i materialnego, skutkującej uchyleniem do ponownego rozpoznania orzeczeń w [...] sprawach oraz uporczywej obrazy art. 82a Prawa o ustroju sądów powszechnych przez zaniechanie wykonywania obowiązku stałego dokształcania się i podnoszenia kwalifikacji zawodowych oraz powielania błędów, w tym też wbrew zapatrywaniom prawnym i wskazaniom sądu odwoławczego - skutkujących potrzebą prostowania omyłek pisarskich i rachunkowych w [...] wyrokach w 2007 r. Minister Sprawiedliwości cytując treść art. 65 pkt 1 p.o.a. oraz przywołując szereg wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazał, że nieskazitelność charakteru to szlachetność, prawość, uczciwość, czyli cechy wartościujące kandydata wyłącznie w sferze etyczno-moralnej. Nieskazitelność charakteru oznacza także pełną wiarygodność kandydata, odpowiedzialność i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających tę cechę. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata daje zatem osoba, która wykazuje się cechami, od których uzależniona jest także prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej podmiotów, na rzecz których jest wykonywana. Odnosząc te kryteria do oceny sytuacji prawnej skarżącego organ zauważył, iż orzeczenie najsurowszej z katalogu kar dyscyplinarnych świadczy o wyjątkowo wysokiej naganności czynu, którego popełnienia dopuścił się skarżący. W tej sytuacji zdaniem Ministra Sprawiedliwości, dotychczasowe zachowanie K. P. w zakresie wywiązywania się przez niego z obowiązków sędziego sądu rejonowego dyskwalifikuje go, jako kandydata na adwokata. Jednocześnie postępowanie takie ma wpływ na ocenę nieskazitelnego charakteru. Zdaniem organu skarżący dopuszczając się popełnienia przewinienia dyscyplinarnego naruszył w stopniu rażącym ciążące na nim obowiązki i wykazał przy tym ignorowanie obowiązującego porządku prawnego. Z jednej strony Minister Sprawiedliwości dokonując oceny rękojmi uwzględnił wieloletnią pracę skarżącego na stanowisku sędziego. Jednakże rodzaj i charakter przypisanego skarżącemu czynu, pozbawia go, zdaniem organu, przymiotów charakteru niezbędnych do należytego świadczenia pomocy prawnej, co jest nieodzowną istotą wykonywania zawodu adwokata, zaś oceny tej nie niweczą załączone do akt osobowych pozytywne rekomendacje sporządzone przez dwóch adwokatów. Do akt sprawy dołączone zostały bowiem także opinie adwokatów zawierające negatywne spostrzeżenia w zakresie pełnienia przez K. P. obowiązków sędziego. Z drugiej strony Minister Sprawiedliwości zauważył, iż w przyszłości pozwalającej uwzględnić działalność i zachowanie skarżącego już po złożeniu z urzędu sędziego można będzie odmiennie ocenić charakter kandydata i dawanie przez niego rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. P. zarzucił naruszenie; - art. 10 § 1 ustawy Kodeks pracy (ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. z późniejszymi zmianami), polegające na wyłączeniu prawa do swobodnie wybranej pracy, - art. 108 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, poprzez orzeczenie kary dyscyplinarnej po upływie trzech lat od daty czynu, - art. 65 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze (ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze), poprzez odmowę wpisu na listę adwokatów pomimo spełniania wszystkich wymogów formalnych i merytorycznych. Skarżący podnosi, że wykonywał przez ponad dwadzieścia pięć lat zawód sędziego sądu rejonowego i był osobą dającą rękojmię należytego wykonywania zawodu prawniczego. Popełnienie deliktu w sytuacji, gdy orzekał w ponad dwóch tysiącach spraw różnego rodzaju rocznie, a w sprawach karnych dopiero od roku 2005 i nigdy wcześniej, nie może powodować tak rażącej oceny przydatności jego osoby do zawodu adwokata. Skarżący odpiera zarówno zarzut, iż nie brał udziału w szkoleniach organizowanych przez Sąd Okręgowy w S., jak i zarzut nie podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Zdaniem skarżącego rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, dotyczy również oceny w płaszczyźnie prawidłowości świadczonej pomocy prawnej. Nie jest zatem zasadny zarzut iż nie będzie on w sposób prawidłowy świadczył pomocy prawnej jako adwokat, gdyż orzekając w sprawach karnych w trybie art. 335 § 1 k.p.k. zmniejszał karę grzywny w [...] sprawach i orzekał ją w wymiarze niższym niż to wynikało z wniosku. Ponadto skarżący wyjaśnia, iż przedtem nie orzekał w sprawach karnych i nie miał dostępu do orzecznictwa w sprawach karnych poza publikacjami, które zakupił za własne pieniądze. Jego zdaniem orzeczenie najsurowszej z kar określonych w ustawie Prawo o ustroju sądów powszechnych nastąpiło, gdy oskarżyciel żądał wymierzenia mu kary nagany, a Sąd Apelacyjny - Sąd Dyscyplinarny w [...] orzekł przeniesienie go do orzekania w okręgu innego sądu. Skarżący zwraca uwagę, że co prawda do akt sprawy zostały załączone negatywne opinie adwokatów zawierające ich spostrzeżenia odnośnie jego pracy lecz brak nazwisk tych adwokatów czyni je całkowicie gołosłownymi, ponieważ nie mogą być zweryfikowane. Ponadto brak możliwości wykonywania zawodu adwokata na skutek odmowy wpisu uniemożliwia skarżącemu jakąkolwiek pracę zarobkową i jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, bowiem nie ma od półtora roku żadnych źródeł dochodu. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Uczestnik postępowania Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną (postanowienie, akt, lub inną czynność z zakresu administracji publicznej) z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego, obowiązującego w dacie wydania tego rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), cytowanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna. Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowi art. 65 pkt 1 p.o.a, zgodnie z którym na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu. W wyroku z dnia 23 lutego 1999 r. (sygn. II SA 1888/98) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 65 pkt 1 ww. ustawy ma charakter uznaniowy. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych cechuje się ograniczonym zakresem, sprowadzając się do ustalenia, czy decyzja podjęta została przez uprawniony do tego organ w przepisany sposób, czy przepisy prawa materialnego pozwalały na podjęcie takiej decyzji i czy badane rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. Uznanie administracyjne stanowi bowiem uprawnienie administracji do kształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach swobody administracyjnej ograniczonej przez przepisy prawa materialnego i obowiązujące reguły proceduralne. Tak więc organ administracji ma obowiązek zebrania materiału dowodowego i dokonania jego oceny pod kątem spełniania warunków określonych przepisem przy jednoczesnym wyważeniu słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego. W konsekwencji, istota sprawy niniejszej dotyczy kontroli przez Sąd prawidłowości przeprowadzonej przez Ministra Sprawiedliwości oceny osoby skarżącego jako kandydata do wykonywania zawodu adwokata w oparciu o kryteria wymienione w art. 65 pkt 1 p.o.a. w kontekście zachowania wymienionych powyżej wymogów niezbędnych przy wydawaniu decyzji uznaniowej. Z tego punktu widzenia zarzut dotyczący naruszenia art. 108 § 1 u.s.p. poprzez orzeczenie kary dyscyplinarnej po upływie trzech lat od daty czynu jest niezasadny bowiem kwestia ta wykracza poza sferę niniejszej sprawy. Jak już wyżej wskazano sąd administracyjny bada jedynie kwestie legalności zaskarżonego aktu – decyzji Ministra Sprawiedliwości w sprawie odmowy wpisu na listę adwokatów. Natomiast w ramach swojej właściwości przedmiotowej sąd administracyjny nie bada legalności wyroków innych sądów. Z tych powodów również nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 10 § 1 kodeksu pracy polegający na wyłączeniu prawa do swobodnie wybranej pracy oraz kwestii związanych z sytuacją materialną skarżącego powstałą po złożeniu urzędu. Okoliczności te pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie Sądu. Pojęcie "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata" zdefiniowane zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. A zatem na rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata w rozumieniu art. 65 pkt 1 p.o.a. składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu radcy prawnego. (wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00). Pojecie "rękojmi" to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku adwokata, będzie wykonywany prawidłowo. Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. Są to pojęcia jednolite i niepodzielne. Jak wynika z akt sprawy skarżący był sędzią sądu rejonowego. Ten stosunek służbowy wygasł z dniem [...] września 2010 r. Nastąpiło to wskutek wymierzenia wyrokiem Sądu Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego z dnia [...] września 2010 r., sygn. akt [...] kary dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu na mocy art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p. Podstawę tego wyroku stanowiło uznanie skarżącego winnym przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 u.s.p. polegającego na dokonaniu w okresie od grudnia 2006 r. do [...] 2007 r. oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa karnego procesowego i materialnego, skutkującej uchyleniem do ponownego rozpoznania orzeczeń w [...] sprawach oraz uporczywej obrazy art. 82a u.s.p. przez zaniechanie wykonywania obowiązku stałego dokształcania się i podnoszenia kwalifikacji zawodowych oraz powielania błędów, w tym też wbrew zapatrywaniom prawnym i wskazaniom sądu odwoławczego - skutkujących potrzebą prostowania omyłek pisarskich i rachunkowych w [...] wyrokach w 2007 r. W świetle powyższego uznać należy, iż popełnienie przez skarżącego czynów uchybiających godności pełnionego urzędu i jednoznacznie niedopuszczalnych nie może być kwestionowane. Zgodzić się należy z organem, że okoliczność ta musi być oceniona negatywnie. Tym samym, w ocenie Sądu, słuszny jest pogląd Ministra Sprawiedliwości, iż skarżący z powodu swojego dotychczasowego postępowania nie jest nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Rację ma także Minister Sprawiedliwości, iż pozytywne opinie przedłożone przez skarżącego w toku postępowania w przedmiocie wpisu na listę adwokatów nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do uznania, iż daje on rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu. Niewątpliwie też, jak trafnie wskazał organ, nie można wykluczyć, iż w dalszej perspektywie czasowej skarżący przestrzegając zasad niezbędnych przy wykonywaniu zawodu adwokata może ponownie ubiegać się o wpis. W konkluzji Sąd uznał, że Minister Sprawiedliwości dokonał rzetelnej oceny zebranego materiału dowodowego, stanowiącego wystarczającą przesłankę dla oceny spełniania przez skarżącą wymogów art. 65 pkt 1 p.o.a. i podjęte rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.