I OZ 543/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 233/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 20 czerwca 2012 r., I SA/Wa 233/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że do skargi na decyzję z [...] grudnia 2011 r. został dołączony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, skarżąca Spółka motywowała brakiem jakichkolwiek środków, które pozwoliłyby jej na uiszczenie kosztów sądowych. We wniosku Spółka podniosła, że nie posiada jakichkolwiek środków finansowych na posiadanych rachunkach finansowych. W oświadczeniu podano także, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych szacowana jest na 50.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) wynosi 8.421.014,69 zł, zaś w bilansie za ubiegły rok wykazano stratę w wysokości 130.457,68 zł. Na wskazanych rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie zgromadzono żadnych środków. Następnie w wykonaniu wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów pełnomocnik spółki przesłał do Sądu zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 i 2011 oraz wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w Banku [...] S.A. ze stanem 0,00 zł. W zeznaniu CIT-8 za 2010 r. wykazano stratę w wysokości 111.764,95 zł, również w zeznaniu CIT-8 za 2011 r. wykazano stratę w wysokości 50.894,17 zł. W sprzeciwie na orzeczenie referendarza podkreślono, że pomimo, że spółka prowadzi szeroką działalność gospodarczą i handlową, nie jest w stanie samodzielnie uiścić kosztów sądowych, gdyż aktualnie nie uzyskuje prawie żadnych dochodów. Głównie prowadzi działalność developerską, która przynosi aktualnie spółce straty, a pozostałe formy mają znaczenie poboczne i nie przynoszą dochodów. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Sąd wskazał, że nie można zgodzić się z argumentem strony, że pomimo szerokiej działalności gospodarczej i handlowej nie jest ona w stanie samodzielnie uiścić kosztów sądowych, gdyż w chwili obecnej z głównej działalności developerskiej spółka ponosi straty, nie uzyskując prawie żadnych dochodów. W chwili obecnej koszty te obejmują wyłącznie wpis od skargi w kwocie 200 zł. Wprawdzie wskaźniki bilansowe nie wykazują znaczących zapasów finansowych na kontach spółki, to jednak zważywszy na szeroki zakres działalności jaką prowadzi spółka (obejmujący m.in. produkcję maszyn, sprzedaż, obsługę i naprawę pojazdów samochodowych i motocykli, handel detaliczny, pośrednictwo finansowe, obsługę nieruchomości), nie można uznać by podmiot gospodarczy, prowadzący taką działalność, funkcjonujący na rynku, a zatem utrzymujący pewien poziom płynności finansowej, reprezentowany także przez ustanowionego z wyboru profesjonalnego pełnomocnika, nie miał dostatecznych środków na poniesienie ww. kosztów sądowych. W opinii Sądu pierwszej instancji nie ma również dla tej oceny znaczenia wykazana przez stronę strata za ostatni rok obrotowy w wysokości 50.894,17 zł, gdyż strata jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodem (skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie prawnej jest wykazanie, że nie tylko podmiot taki nie posiada wolnych środków finansowych, ale przede wszystkim wykazanie, że nie jest on ich w stanie zdobyć, wykorzystując w tym celu wszystkie swoje możliwości. W zażaleniu, zarzucono naruszenie art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a. polegające na odmowie przyznania prawa pomocy, pomimo że Spółka wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych. Wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym lub uchylenie zaskarżonego postanowienia. W opinii wnoszącej zażalenie błędna jest argumentacja Sądu pierwszej instancji, że wykazana przez Spółkę strata za ostatni rok obrotowy nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Art. 246 § 2 stanowi, o obowiązku wykazania, że nie ma się dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca aktualnie nie uzyskuje "prawie żadnych" dochodów. Wskazano, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Strona nie uzyskuje dochodów, co zostało przez nią udokumentowane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawierało usprawiedliwionych podstaw. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej została uregulowana w art. 246 § 2 p.p.s.a. i zgodnie z nią prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Regulacja zawarta w opisanym przepisie stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym, to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie natomiast pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Sąd pierwszej instancji z tej możliwości skorzystał i na podstawie przedłożonych dokumentów uznał, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie przesądzają o braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, że z treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z przedłożonych dokumentów w istocie nie wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Już znajdujące się w aktach zeznania podatkowe świadczą o prowadzeniu działalności, z której uzyskiwane są przychody (99.739,21 zł w 2010 r. i 131.329,89 zł w 2011 r.) znacznie przekraczające wysokość wpisu (200 zł). Jednocześnie, wykazanie w danym roku podatkowym starty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. post. NSA z 24 maja 2012 r., II FZ 403/12, czy z 13 czerwca 2012 r., II GZ 206/12), co właśnie ma miejsce w odniesieniu do [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. która prowadzi działalność gospodarczą, mimo wykazywanych strat, co oznacza, że posiada środki finansowe na prowadzenie tej działalności, która przecież nakierowana jest na uzyskanie przychodu. Fakt ten oznacza również, że Spółka jest wypłacalna w stosunku do swoich kontrahentów, bo w przeciwnym razie zobligowana byłaby do złożenia wniosku o upadłość. Dodać należy, że w rozpatrywanej sprawie Spółka nie przedłożyła żadnych dowodów świadczących o utracie płynności finansowej (w szczególności sprawozdania zawierającego rachunek zysków i strat oraz bilans). Zawarła również nieprecyzyjne oświadczenie, że nie uzyskuje "prawie żadnych dochodów", a ponadto, pomimo wezwania Sądu do nadesłania wyciągów z "kont bankowych" (k. 20), skarżąca przedstawiła tylko wydruk z Banku [...] S. A. (k. 31), chociaż we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że posiada jeszcze trzy rachunki w Banku [...] S.A. W tym stanie rzeczy trafnie przyjął Sąd I instancji, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a co za tym idzie nie spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.