II OSK 1236/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA del. Tamara Dziełakowska /spr./ Protokolant: asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 745/12 w sprawie ze skargi R. F. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę R. F. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie wymeldowania. Wyrok został wydany w następujących, istotnych dla rozpoznania skargi kasacyjnej, okolicznościach faktycznych i prawnych: Prezydent Miasta Sosnowca, na skutek wniosku spadkobierców A. F. – właścicielki lokalu mieszkalnego położonego w Sosnowcu przy ul. Z. [...] - wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w tym lokalu. We wniosku wskazano m. in. że skarżący od kilku lat przebywa w zakładzie karnym, a A. F., jeszcze przed śmiercią, podejmowała kroki w celu jego wymeldowania z mieszkania i w tej sprawie wnosiła do sądu powszechnego pozew, który jednak z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej został odrzucony. Na podstawie informacji z Krajowego Rejestru Karnego organ ustalił, że skarżący prawomocnym wyrokiem został skazany na karę [...] lat i [...] miesięcy pozbawienia wolności i od dnia [...] września 2006 r. przebywa w Zakładzie Karnym w S. . Przed zatrzymaniem przebywał w lokalu przy ul. Z., gdyż był wychowany przez A. F. i jej męża. Zatrzymanie skarżącego nastąpiło natomiast w mieszkaniu jego rodziców w Sosnowcu przy ul. O. . Poinformowany o prowadzonym postępowaniu R. F. wyjaśnił, że w mieszkaniu należącym do "dziadków" mieszkał ponad 20 lat i po odbyciu kary pozbawienia wolności zamierza do niego powrócić. Decyzją z [...] maja 2010 r. Prezydent Miasta Sosnowca orzekł o wymeldowaniu R. F. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody Śląskiego z dnia [...] sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z 25 marca 2011 r. o sygn. akt II SA/Gl 1118/10 uchylił decyzję organu odwoławczego, uznając że odbywanie kary pozbawienia wolności nie jest równoznaczne ze spełnieniem przesłanki opuszczenia miejsca pobytu wymaganej dla wymeldowania z lokalu. Wskazał, że organy nie wyjaśniły należycie sprawy pod kątem tej przesłanki i nie ustaliły miejsca zamieszkania skarżącego przed aresztowaniem, nie przeprowadziły oględzin lokalu w celu ustalenia czy znajdują się w nim rzeczy skarżącego, nie przesłuchały sąsiadów i nie wyjaśniły czy skarżący dysponuje kluczami do mieszkania. Sąd wyjaśnił, że czasowe przebywanie poza miejscem zameldowania nie uzasadnia wymeldowania. Decyzją z [...] lipca 2011 r. Wojewoda Śląski uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W toku ponownego postępowania Z. M. – córka A. F. wyjaśniła, że nie zostało wszczęte postępowanie cywilne celem uregulowania uprawnień R. F. do zamieszkiwania w lokalu. Wskazała, że jej rodzice od czasu pobicia ich przez wnuka w grudniu 2005 r. przebywali u jednej z córek, a do mieszkania powrócili dopiero po jego aresztowaniu i mieszkali w nim do chwili śmierci. W piśmie z [...] lipca 2011 r. skarżący wyjaśnił, że posiadane przez niego klucze do lokalu znajdują się w depozycie zakładu karnego, jednak nie pasują do zamków, które Z. M. wymieniła, wszczynając postępowanie o jego wymeldowanie. W dniu [...] sierpnia 2011 r. organ przeprowadził oględziny lokalu z udziałem uczestniczących w sprawie spadkobierców A. F. W toku oględzin ustalono, że lokal jest zagospodarowany, ale sprawia wrażenie niezamieszkałego. W szafce w pokoju znajduje się kurtka i szalik skarżącego, w przedpokoju - para jego butów. W lokalu jest też miejsce do spania skarżącego. Z. M. podała, że po aresztowaniu większość rzeczy R. F. zabrała jego matka. Na podstawie informacji z Zakładu Karnego nr [...] w S. organ ustalił, że skarżący nie korzystał z czasowych zwolnień z zakładu karnego i administracja Zakładu nie przewiduje, aby w najbliższej przyszłości miał taką możliwość. W toku postępowania organ przesłuchał także w charakterze świadków rodzinę skarżącego i sąsiadów celem ustalenia miejsca zamieszkania skarżącego przed aresztowaniem. Część przesłuchanych osób potwierdziła fakt zamieszkiwania skarżącego w lokalu przy ul. Z., część tej okoliczności zaprzeczyła. Prawomocnym postanowieniem z [...] grudnia 2011 r. II Ns 1365/11 Sąd Rejonowy w Sosnowcu w ramach działu spadku po A. F. przyznał lokal na wyłączną własność Z. M., zasądzając od niej z tego tytułu na rzecz pozostałych spadkobierców stosowne spłaty. Po zawiadomieniu o zakończeniu postępowania i zapoznaniu skarżącego z aktami sprawy, Prezydent Miasta Sosnowca decyzją z [...] lutego 2012 r. podjętą na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu przy ul. Z. [...]. W uzasadnieniu wskazał, że z uwagi na skutki wywołane sądowym działem spadku ponowne zamieszkanie skarżącego w lokalu nie jest możliwe i utrzymywanie takiego fikcyjnego zameldowania przeczy celowi instytucji ewidencjonowania miejsca zamieszkania. W wyniku wniesionego przez skarżącego odwołania Wojewoda Śląski, decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że z materiału dowodowego wynika, iż skarżący do chwili aresztowania mieszkał w lokalu A. F.. Organ przyjął, że odbywanie kary pozbawienia wolności w wymiarze [...] lat i [...] miesięcy świadczy o trwałości opuszczenia miejsca pobytu i uzasadnia wymeldowanie. Wskazał, że skarżący po odbyciu kary, z uwagi na brak tytułu prawnego do lokalu i zaistniałe zmiany własnościowe, nie ma możliwości ponownego w nim zamieszkania, a zatem skutki wynikające z opuszczenia mieszkania mają charakter definitywny. We wniesionej skardze skarżący kwestionował prawidłowość wydanych przez organy decyzji. W piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r., zarzucając naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wywodził, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym pobyt w zakładzie karnym co do zasady ma charakter przejściowy, a uznanie, że w jego wyniku doszło do trwałego opuszczenia miejsca zameldowania możliwe jest jedynie wtedy, gdy wiąże się on z odbywaniem kary o najdłuższym wymiarze lub kary dożywotniego pozbawienia wolności. Stąd w jego przypadku nie zaistniała przesłanka trwałego opuszczenia miejsca zameldowania. Podnosił, że zameldowanie jest czynnością ewidencyjną "oderwaną" od sfery uprawnień, a zatem organy winny swoje ustalenia koncentrować nie na uprawnieniach do lokalu, a na tym czy dana osoba faktycznie opuściła lokal oraz czy to opuszczenie miało charakter trwały i dobrowolny. Organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że skarżący do chwili aresztowania mieszkał w miejscu zameldowania. Lokal ten stanowił zatem centrum jego spraw życiowych, pozostały w nim częściowo jego rzeczy (kurtka, szalik, buty), posiada do niego klucze zdeponowane w administracji zakładu karnego. Okoliczności te, zdaniem skarżącego, uniemożliwiały organom jego wymeldowanie. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie. Oddalając skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, nie podzielił argumentacji organu zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przyjął, że ani kwestie związane z rozporządzeniem lokalem po śmierci A. F., ani też sama okoliczność przebywania skarżącego w zakładzie karnym nie uzasadniały podjęcia decyzji o jego wymeldowaniu na podstawie obowiązującego w dacie rozstrzygania sprawy art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.). Wskazał, że zgodnie z treścią tego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Sąd wskazał, że wprawdzie sam pobyt skarżącego w zakładzie karnym nie mógł być uznany za równoznaczny z opuszczeniem miejsca pobytu w rozumieniu powyższego przepisu, to jednak w powiązaniu z innymi ustalonymi w sprawie okolicznościami uprawniał organy do jego zastosowania. Zwrócił uwagę, że jakkolwiek w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przesłankę wymeldowania stanowi faktyczne opuszczenie miejsca zameldowania bez dokonania obowiązku meldunkowego i dobrowolna koncentracja swoich spraw w innym miejscu, to akceptuje się również, że wymuszone usunięcie z miejsca zameldowania, jeżeli zainteresowany nie przedsięwziął stosownych środków ochrony, także może skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu, jako potwierdzającej definitywne opuszczenie mieszkania. Taka właśnie sytuacja, jak stwierdził Sąd, zaistniała w rozpatrywanej sprawie i nie stanowił jej bynajmniej fakt osadzenia skarżącego w zakładzie karnym. W trakcie postępowania stwierdzono bowiem, że w lokalu, z którego nastąpiło wymeldowanie, doszło do wymiany zamków przez jego aktualną właścicielkę. O okoliczności tej wiedział skarżący, albowiem potwierdził ją w jednym ze swoich pism, przyznając, że w ten sposób klucze którymi dysponuje, nie umożliwiają mu wejścia do mieszkania. Sąd i instancji wskazał, że waga tej okoliczności nie została w należyty sposób dostrzeżona przez organy, a ma ona zasadnicze znaczenie w sprawie. Działania podjęte przez osobę mającą aktualnie tytuł do lokalu, polegające na wymianie zamków, po uprzednim wydaniu rzeczy osobistych skarżącego jego matce, doprowadziły bowiem do faktycznego pozbawienia go możliwości zamieszkiwania w mieszkaniu. Skarżący utracił dostęp do lokalu (niezależnie od faktu, że aktualnie jest pozbawiony wolności i nie korzysta z przepustek) i tę okoliczność zaakceptował, albowiem nie wszczął żadnych kroków prawnych mających ten stan faktyczny zmienić. Nie zmienia tej sytuacji fakt, że w mieszkaniu pozostało kilka rzeczy stanowiących własność skarżącego. Fakt składowania rzeczy w określonym miejscu nie oznacza, że w miejscu tym osoba przebywa lub też może zasadnie twierdzić, że jej wolą jest nadal przebywać, po ustaniu obiektywnych przeszkód (takich jak przykładowo pozbawienie wolności). W tej sytuacji skarżący pozbawiony został faktycznej możliwości powrotu do mieszkania, gdzie był zameldowany. Nawet w sytuacji odzyskania wolności nie ma wobec powyższego możliwości powrotu do mieszkania, nie dysponuje kluczami, a sytuacji tej się nie sprzeciwił, nie wszczynając żadnych kroków prawnych w celu odzyskania posiadania, ani ich wszczęcia nie zapowiedział. W tej sytuacji podjęte rozstrzygnięcie o wymeldowaniu, jako następstwo pozbawienia skarżącego posiadania mieszkania, jest zasadne, choć z nieco innych przyczyn, niż wskazywane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W skardze kasacyjnej, zaskarżając w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: a) art 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art.: 7, 8, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie, przejawiające się bezzasadnym oddaleniem skargi oraz nieuchyleniem w całości decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r. i poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta Sosnowca z dnia [...] lutego 2012 r., pomimo zaniechania przez organy administracji publicznej dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co skutkowało nieprawidłowym i dowolnym uznaniem w zakresie ustaleń faktycznych, że w lokalu przy ul. Z. [...] w S., w którym skarżący przebywał stale do czasu zatrzymania, doszło do wymiany zamków przez jego obecną właścicielkę Z. M., a nadto, że skarżący o tej wymianie wiedział i ją zaakceptował, podczas gdy w/w okoliczności nie potwierdził materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie; b) naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z 145 § 1 pkt 1) lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie, przejawiające się bezzasadnym oddaleniem skargi w sytuacji, gdy w/w organy I i II instancji wadliwie wykonały zalecenia wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanym w dniu 25 marca 2011 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1118/10. 2 ) naruszenie prawa materialnego: a) art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że w stosunku do skarżącego R. F.spełnione zostały ustawowe przesłanki, przemawiające za wymeldowaniem go z miejsca jego pobytu stałego, którym jest lokal mieszkalny położony w S. przy ul. Z. [...]; ewentualnie, w razie uznania powyższych zarzutów za nieuzasadnione: b) art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że fakt nieskorzystania przez skarżącego z przysługujących mu środków prawnych, zmierzających do przywrócenia posiadania lokalu przy ul. Z. [...] w S., stanowi wystarczającą przesłankę, przemawiającą za zasadnością podjęcia decyzji o wymeldowaniu skarżącego z w/w lokalu. W odniesieniu do zarzutu wskazanego w punkcie 1 a skarżący wyjaśnił, że z akt sprawy dostatecznie nie wynika fakt wymiany zamków do lokalu przez jego obecną właścicielkę. Twierdzenie, na które wskazał Sąd I instancji, zawarte w jego piśmie z dnia [...] lipca 2011 r. co do wymiany zamków przez Z. M. stanowiło jedynie przypuszczenie, którego ze względu na pobyt w zakładzie karnym i brak przepustek nie mógł zweryfikować ani osobiście, ani przy pomocy innych osób. Organy pominęły, że w trakcie oględzin w lokalu Z. M. wskazała, że posiada klucze do lokalu, które otrzymała od nieżyjącej już babki skarżącego oraz że nie wie czy ktoś jeszcze posiada klucze do lokalu. Ponadto w kwestii kluczy do lokalu organy nie wyjaśniły sprzeczności pomiędzy jego twierdzeniami zawartymi w piśmie z [...] lipca 2011 r., że klucze do lokalu złożył w depozycie zakładu karnego, a twierdzeniami Z. M., która twierdziła, że cyt. "dwa dni przed aresztowaniem R. F. wyszedł z mieszkania i zostawił mi klucze". Wobec powyższego, zdaniem skarżącego, Sąd I instancji nie mógł uznać, że materiał dowodowy w sprawie jednoznacznie wskazuje na fakt rzeczywistej wymiany zamków przez Z. M., a także na fakt, że skarżący o tej wymianie wiedział i ją akceptował, stąd rozstrzygnięcie Sądu należało uznać za dowolne. Stwierdzono, że wobec wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych (materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy uznać należy nie tylko za niewystarczający i niepełny ale i wewnętrznie sprzeczny) nie sposób uznać, aby regulacja zawarta w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mogła znaleźć zastosowanie. Uzasadniając natomiast podstawę wymienioną w punkcie 2 b skargi kasacyjnej zgłoszoną "z daleko posuniętej ostrożności procesowej – w razie uznania, że przytoczone wyżej zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie znajdą uznania" odwołano się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w tym także do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. o sygn. akt II OSK 1837/10, że spełnienie przesłanki opuszczenia lokalu przez zainteresowaną osobę (...) następuje wówczas, gdy jest ono trwałe, dobrowolne i wynika z własnej woli, a także wtedy, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu". Zaakcentowano, że w rozpatrywanej sprawie nie można uznać, że skarżący miał zamiar opuszczenia lokalu, a opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a należy stwierdzić, że wbrew stanowisku skarżącego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy zgromadzony w sprawie przez organy i zasadnie przyjął, że skarżący w chwili rozstrzygania o jego wymeldowaniu nie dysponował już kluczami do lokalu z którego został wymeldowany. Analiza treści pisma skarżącego na które powołał się w uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazuje, że twierdzenia skarżącego odnoszące się do wymiany zamków w drzwiach mieszkania nie miały charakteru przypuszczeń, jak podnosi się w skardze kasacyjnej. Wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia [...] lipca 2011 r.: "Pragnę zawiadomić, iż klucze do mieszkania znajdują się w depozycie zakładu karnego, a z tego co wiem Pani Z. M. wymieniła wszystkie zamki w mieszkaniu bez porozumienia z innymi spadkobiercami więc klucze które ja posiadam w depozycie nie pasują do mieszkania, a co najważniejsze Pani Z. M. wymieniła zamki przed całą procedurą wymeldowania mnie" są dość stanowcze i umożliwiały one Sądowi ustalenie, że fakt wymiany zamków rzeczywiście miał miejsce. Z kolei sprzeczne oświadczenia składane w toku postępowania przez Z. M. w kwestii osoby, od której uzyskała klucze, a tym samym i dostęp do lokalu (raz twierdzi, że od swojej matki, a innym razem, że od skarżącego) nie tylko że nie miały jakiegokolwiek znaczenia w sprawie, ale co więcej, to właśnie owe sprzeczności w tych wyjaśnieniach potwierdzają, że osoba, która je złożyła, nie będąc jeszcze właścicielką mieszkania, a już dysponując nim po śmierci A. F. dokonała wymiany zamków i starała się tego faktu przed organami administracji nie ujawniać, najprawdopodobniej nie będąc świadoma prawnych konsekwencji takiego działania. Niezależnie jednak od powyższego należy zauważyć, że jakkolwiek zmiany własnościowe, jakie nastąpiły z wskutek działu spadku nie mogły mieć wpływu na ocenę przesłanki opuszczenia miejsca zameldowania, koniecznej do wymeldowania z lokalu, jak prawidłowo uznał Sąd I instancji, to jednak wskazują, że najpóźniej z chwilą ich wystąpienia klucze, którymi dysponuje skarżący, a które znajdują się w depozycie zakładu karnego, nie umożliwiają mu powrotu do mieszkania i ponownego w nim zamieszkania. Przyjmując nawet, że Z. M. nie wymieniła zamków wkrótce po śmierci A. F. przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie skarżącego, to z pewnością uczyniła to po dokonaniu działu spadku w chwili gdy została właścicielką mieszkania, na co dostatecznie wskazują zasady doświadczenia życiowego. Reasumując, ustalenia Sądu I instancji, co do faktycznego pozbawienia skarżącego dostępu do mieszkania w wyniku wymiany zamków w drzwiach lokalu zostały dokonane prawidłowo bez naruszenia przepisów wymienionych w zarzucie 1 a. Analiza uzasadnienia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 marca 2011 r. wiążącego w niniejszej sprawie organy i sądy ponownie rozpatrujące sprawę nie potwierdza także zasadności zarzutu sformułowanego w punkcie 1 b skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano, które zalecenia Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie II SA/Gl 1118/10 zostały przez organy wadliwie wykonane, ani na czym ta wadliwość polegała. Sąd wyraził jednoznaczną ocenę, że sam pobyt w zakładzie karnym nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanki opuszczenia miejsca pobytu, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Polecił zatem organom przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego celem ustalenia miejsca pobytu skarżącego przed aresztowaniem, a także utrzymywaniem przez niego tzw. więzi z lokalem tj. czy w trakcie odbywania kary skarżący korzystał z przepustek i czy przebywał wówczas w lokalu, a także,czy skarżący nadal dysponuje kluczami do lokalu umożliwiającymi mu ponowne zamieszkanie. Te wszystkie zalecenia zostały zrealizowane przez organy, stąd Sąd I instancji nie miał podstaw do uznania, że organy wadliwie wykonały jego wcześniejsze wskazania. W konsekwencji za nietrafne należało uznać zarzuty naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu tego przepisu uznaje się sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Takie stanowisko potwierdza zresztą przywołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II OSK 1837/10. Wbrew stanowisku skarżącego, w treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych zawarta jest jedna przesłanka uzasadniająca wymeldowanie tj. opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego. "Opuszczenie miejsca pobytu" w rozumieniu tego przepisu zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przywołanym zresztą w skardze i w skardze kasacyjnej oznacza opuszczenie trwałe i dobrowolne. Znaczenie tych pojęć dobrowolności i trwałości ocenia się jednak mając na uwadze okoliczności konkretnej i indywidualnej sprawy. W przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym orzecznictwo sądowoadministracyjne nie wymaga dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. Również trwałość opuszczenia nie zależy wyłącznie od długości kary pozbawienia wolności, aczkolwiek jej najwyższy wymiar w zasadzie przesądza o definitywności opuszczenia miejsca pobytu. Decydujące jest natomiast, tak jak w tego rodzaju sprawach, gdzie dana osoba ma swoje centrum życiowe, jaką utrzymuje więź (kontakt) z lokalem i osobami w nim zamieszkującymi. Pozbawienie osoby odbywającej karę pozbawienia wolności możliwości powrotu do mieszkania przez wymianę zamków w drzwiach, oddanie większości jej rzeczy osobom bliskim przy braku przez zainteresowanego podjęcia jakichkolwiek działań prawnych w celu przywrócenia dotychczasowej sytuacji dostatecznie świadczy o trwałości opuszczenia lokalu, a tym samym umożliwia zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych. Z powyższych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, również tych branych pod uwagę przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu (por. art. 183 § 2 p.p.s.a. i 189 p.p.s.a.), orzeczono o jej oddaleniu - stosownie do art. 184 p.p.s.a. Odnośnie wniosku zgłoszonego przez pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wyjaśnić, że wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnik skarżącej powinien zatem z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.