II OZ 275/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 447/12 o sprostowaniu oczywistej omyłki w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 447/12 w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] marca 2012 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 447/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile oraz przyznał radcy prawnemu A. E. od Skarbu Państwa wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł (brutto) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. adwokat K. B. wystąpił z wnioskiem o sprostowanie ww. wyroku wskazując, że działa w imieniu skarżącej jako jej pełnomocnik wyznaczony z urzędu w niniejszej sprawie. Wniósł o sprostowanie wyroku poprzez wskazanie siebie jako pełnomocnika z urzędu, któremu sąd przyznał wynagrodzenie tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w miejsce danych pełnomocnika substytucyjnego, obecnego na rozprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 447/12 sprostował sentencję tego wyroku w ten sposób, że miejsce słów "r.pr. A. E." wpisano "adwokatowi K. B.". Od tego postanowienia skarżąca wniosła zażalenie, zarzucając mu brak podstaw i wnosząc o jego uchylenie. Wskazała, że nie widzi podstaw do tego, aby adw. K. B. przyznać jakiekolwiek wynagrodzenie, gdyż nie skontaktował się z nią przed terminem rozprawy, odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej, pomimo tego, że istniały ku temu ewidentne podstawy oraz nie dostrzegł prawomocności wyroku IV SA/Po 803/11, co miało istotne znaczenie dla skargi kasacyjnej. Wniosła o ustanowienie innego pełnomocnika z urzędu. Stwierdziła, że zdumiewająca jest aktywność adwokata w zakresie uzyskania zwrotu kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej, gdyż nie wziął udziału w sprawie, nawet za pośrednictwem substytuta. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z art. 156 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. sąd administracyjny może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Sprostowanie może nastąpić również na żądanie strony (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Jan Paweł Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 341) Wszystkie opisane w nim nieprawidłowości muszą mieć charakter oczywisty, tzn. niebudzący wątpliwości, bezsporny, pewny. Oczywistość wadliwości może wynikać z samej natury niedokładności, błędu lub omyłki, jak też z porównania ich z innymi niebudzącymi wątpliwości okolicznościami. Wyraża się ona bowiem w tym, że jest natychmiast rozpoznawalna i wynika jednoznacznie z treści orzeczenia. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie doszło do oczywistej omyłki, bowiem w komparycji ww. wyroku, w punkcie drugim sentencji, przyznając zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, wskazano pełnomocnika subsytucyjnego, który był obecny na rozprawie w dniu 7 listopada 2013 r. (co wynika wprost z protokołu rozprawy k-556 akt sądowych), zamiast właściwego pełnomocnika głównego, ustanowionego z urzędu. Pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej został wyznaczony adwokat K. B. (k-397 akt sądowych), a radca prawny A. E. występowała przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w niniejszej sprawie jedynie jako jego pełnomocnik substytucyjny, na podstawie pełnomocnictwa dalszego udzielonego w dniu [...] października 2013 r. (k-554 akt sądowych). Omyłka ta jest przy tym oczywista, rozpoznawalna na pierwszy rzut oka na podstawie zapoznania się z ww. kartami akt sądowych. Zasadnie zatem sąd sprostował wadliwą sentencję ww. wyroku. Odnosząc się zaś do zarzutów skarżącej przedstawionych w zażaleniu wskazać należy w pierwszej kolejności, że jeżeli intencją strony jest podważenie zasadności oraz wysokości zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powinna ona złożyć zażalenie na postanowienie zawarte w punkcie drugim sentencji przywoływanego wyżej wyroku z 7 listopada 2013 r. przyznające odpowiednią kwotę pełnomocnikowi, nie zaś na postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki w zakresie tożsamości osoby pełnomocnika z urzędu. W postępowaniu zainicjowanym zażaleniem na postanowienie w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki sąd bada tylko czy owa omyłka wystąpiła owa czy była ona oczywista – czy podlegała sprostowaniu. Wskazać również należy, że pełnomocnika z urzędu ustanawia sąd postanowieniem przyznającym prawo pomocy w tym zakresie, zaś konkretną osobę pełnomocnika wyznacza odpowiedni organ samorządu zawodowego – w tym przypadku Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej. Tak więc tylko ten organ jest władny zmienić skarżącej osobę pełnomocnika przyznanego z urzędu. Zauważyć ponadto trzeba, że przesłanką przyznania pełnomocnikowi zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie jest ocena jego pracy przez reprezentowanego. Również sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie pozbawia go tego wynagrodzenia. Opinia ta stanowi bowiem formę udzielenia pomocy prawnej, a nie odmowę jej udzielenia. Ponadto, art. 250 p.p.s.a. oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) za sporządzenie tego rodzaju opinii przyznaje adwokatowi prawo do wynagrodzenia. Skoro adwokat będący pełnomocnikiem z urzędu nie może odmówić udzielenia pomocy prawnej, lecz – co potwierdza m.in. orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym uchwała z 21 września 2000 r., sygn. akt III CZP 14/00, OSNC nr 2/2001, poz. 21 – może odmówić sporządzenia środka prawnego, to odmowa sporządzenia tego środka nie może być zakwalifikowana jako odmowa udzielenia pomocy prawnej. Ponadto, skoro przepisy prawa przewidują zapłatę wynagrodzenia za czynności adwokata, nie wyłączając wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, a wręcz przeciwnie – regulują to wynagrodzenie w sposób wyraźny, nie przyznanie kosztów pomocy prawnej temu pełnomocnikowi byłoby naruszeniem prawa. Stanowisko, zgodnie z którym sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest udzieleniem pomocy prawnej potwierdza m.in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 1387/10, w którym sąd stwierdza, że w wypadku opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wyrazem udzielenia pomocy prawnej jest opinia sporządzona na piśmie i doręczona stronie (zob. postanowienie NSA z dnia 22.10.2013 r., sygn. akt I OZ 984/13). W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.