II GSK 726/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Lidia Ciechomska- Florek Protokolant asystent sędziego Milena Budna po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 19 grudnia 2012 r.; sygn. akt I SA/Po 472/12 w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] marca 2012 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w P. na rzecz P. K. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. wyrokiem z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 472/12 po rozpoznaniu sprawy ze skargi P.K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] marca 2012 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w L. z [...] października 2011 r. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Naczelnik Urzędu Celnego w L. działając na podstawie art. 216 § 1 w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 i § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 749; dalej: Op) wydał [...] października 2011 r. postanowienie w przedmiocie odmowy P. K., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą P. w L., zawieszenia postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gry na automacie poza kasynem gry. Stwierdził, że domagając się zawieszenia postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie o nazwie Apex Hot Magic Fruits poza kasynem gry, P. K. powołał się na zawisłe przed Ministrem Finansów postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia w drodze decyzji charakteru gry na przedmiotowym symulatorze do gier zręcznościowych, w trybie określonym w art. 2 ust. 6 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej: ugh) oraz na postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe prowadzone przez Naczelnika Urzędu Celnego w L.. Organ pierwszej instancji uznał, że w żadnym z dwóch wskazanych przypadków nie występuje zagadnienie wstępne, w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 Op, które uzasadniałoby zawieszenie postępowania w sprawie. Dyrektor Izby Celnej w P., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 Op, postanowieniem z [...] marca 2012 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. uwzględniając skargę przyjął, że rozbieżność stanowisk stron w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy postępowanie z wniosku z 8 lipca 2011 r. toczące się przed ministrem właściwym do spraw finansów publicznych w kwestii rozstrzygnięcia w drodze decyzji, czy gry urządzane na przedmiotowym urządzeniu do gier są grami na automacie w rozumieniu art. 2 ust. 3 lub art. 2 ust. 5 ugh, stanowi zagadnienie wstępne w myśl przepisów art. 201 § 1 pkt 2 Op. Rozstrzygając tę kwestię Sąd przytoczył treść ww. przepisów, w których ustawodawca wprowadził rozróżnienie pomiędzy grami na automatach - na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości, oraz grami na automatach - urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Następnie Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 2 ust. 6 ugh i stwierdził, że jeżeli zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest urządzanie gry na automatach poza kasynem gry, to zasadniczą kwestią do rozstrzygnięcia jest, czy gra posiada cechy wymienione w art. 2 ust. 5 ugh. Z tego powodu Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro ustawodawca uprawnienie do rozstrzygnięcia, w drodze decyzji, czy gra jest grą na automacie przyznał Ministrowi Finansów, to wniosek skarżącej o zawieszenie postępowania jest w pełni uzasadniony. Dyrektor Izby Celnej w P. wywiódł skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, wnosząc o jego uchylenie w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Środek prawny oparto na obydwu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), zarzucając zaskarżonemu wyrokowi: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego tj.: a) art 145 § 1 pkt 1 lit c/ ppsa w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 Op poprzez uznanie, że celem zakończenia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gry na automatach poza kasynem gry niezbędne jest prejudycjalne wydanie decyzji Ministra Finansów orzekającej o charakterze urządzenia, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ ppsa w zw. z art.141 § 4 ppsa poprzez pominięcie w uzasadnieniu orzeczenia stanu sprawy przyjętego za podstawę wyroku, w części dotyczącej charakteru prowadzonego przez Ministra Finansów postępowania oraz etapu na którym złożony został wniosek strony. Błędne ustalenia Sądu w ww. zakresie stanowiły podstawę uchylenia postanowienia organów podatkowych o odmowie zawieszenia postępowania, wpływając w sposób istotny na wynik sprawy. c) naruszenie przepisów postępowania poprzez niezastosowanie art 161 § 1 pkt 3 ppsa i rozpoznanie skargi, mimo wydania decyzji kończącej postępowanie, którego zawieszenia domagała się strona w skardze. Naruszenie ww. przepisu doprowadziło do merytorycznego rozstrzygnięcia sporu i zadecydowało o błędnej formie orzeczenia. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 2 ust. 6 ugh w zw. z art. 2 ust. 7 tej ustawy i uznanie, że Minister Finansów jest właściwy w sprawach dotyczących oceny charakteru gry na automacie w toku postępowania prowadzonego z urzędu w sprawie nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w której kasator podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną P. K. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, wymienione w art. 183 § 2 ppsa, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna Dyrektora IC w P. wskazuje obie podstawy kasacyjne z art. 174 ppsa. W takich przypadkach Sąd II instancji rozpatruje w pierwszej kolejności naruszenie przepisów postępowania, gdyż wykluczenie tego rodzaju naruszeń daje podstawę do oceny sposobu stosowania przepisów materialnych przez organy oraz poprawności przeprowadzonej w tym zakresie kontroli przez Sąd I instancji. Skarga kasacyjna Dyrektora nie ma usprawiedliwionych podstaw. Wnoszący skargę kasacyjną stwierdza, że wyrok Sądu I instancji narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 Op, gdyż przyjmuje, że pomiędzy postępowaniem w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry, a postępowaniem w sprawie orzeczenia o charakterze urządzenia, które wszczęto przed Ministrem Finansów, istnieje ścisły związek, warunkujący możliwość orzeczenia w sprawie kary od rozstrzygnięcia, jakie zapadnie w postępowaniu przed Ministrem, zatem rozstrzygnięcie Ministra Finansów w sprawie określenia, czy Spółka urządzała grę na automacie, który był podstawą ustalenia kary, jest zagadnieniem wstępnym dla wymierzenia kary za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry. Z takim stanowiskiem skargi kasacyjnej nie można się zgodzić. W ocenie NSA, Sąd I instancji trafnie przyjmuje, że w rozpoznawanej sprawie okolicznością prawnie istotną jest ustalenie, czy automat, ze względu na który wszczęto postępowanie o nałożenie kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, jest grą na automacie w rozumieniu ustawy. Ustalenie tej okoliczności warunkuje wypełnienie dyspozycji art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, zatem niewątpliwie decyzja Ministra Finansów może mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie kary. Skoro tak jest, to należy zgodzić się z twierdzeniem uzasadnienia skarżonego wyroku, że decyzja Ministra może być prejudykatem dla sprawy, w której złożono wniosek o zawieszenie postępowania, a odmowa takiego rozstrzygnięcia słusznie prowadziła do uchylenia postanowień organów obu instancji. W tak rozumianym kontekście i związku decyzji Ministra Finansów i decyzji ustalającej karę istnieje zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 Op. Skutkiem tego powinno być obligatoryjne zawieszenie postępowania w sprawie wymierzenia kary za urządzanie gry na automacie poza kasynem gry. Brak takiego rozstrzygnięcia trafnie został zakwalifikowany przez Sąd I instancji, jako naruszenie przepisów procesowych mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Niewątpliwie trafna jest uwaga Dyrektora, że przyjęta przez Sąd I instancji koncepcja zależności obu postępowań modyfikuje i ogranicza uprawnienia organów celnych, skoro samoistnie nie mogą ocenić przesłanki warunkującej nałożenie kary, odnoszącej się do określenia charakteru urządzenia, na którym prowadzona jest gra, a przez to ocenić charakteru samej gry. Jednak ta zależność wynika z przepisów prawa i nie może być modyfikowana przez organy czy sądy. Poza tym przyjęcie przez ustawę takiego związku między obydwiema sprawami nie ogranicza kompetencji organów celnych wynikających z art. 90 ust. 1 ugh. Z tego powodu takie twierdzenie skargi kasacyjnej jest nietrafne. Na podstawie art. 90 ust. 1 ugh naczelnik urzędu celnego wymierza w drodze decyzji karę, przy czym ten organ nie zawsze może w takim postępowaniu ustalić charakter gry na określonym urządzeniu z punktu widzenia kryteriów przyjętych w art. 2 ust. 1-5 ugh. Tę okoliczność, istotną dla wymierzenia kary, niekiedy musi ustalić Minister Finansów w trybie określonym w art. 2 ust. 6-7 tej ustawy, a nie mogą tego czynić organy w drodze przyznanych przez ustawę działań i środków dowodowych, jak chciałaby skarżąca kasacyjnie strona. W uzasadnieniu skarżonego wyroku Sąd I instancji jednoznacznie i trafnie wskazał na przesłanki uzasadniające takie rozwiązanie. Ten pogląd Sąd II instancji podziela podkreślając, że dla oceny wyroku nie może mieć znaczenia twierdzenie Dyrektora, że zarówno organy, jak i Minister Finansów charakter gry ustalają na podstawie tych samych przepisów, a więc ugh. Bezspornie tak jest, ale ustalenie charakteru gry ma przybrać określoną prawem formę i pochodzić od Ministra Finansów, a nie od organów celnych. Reasumując tę część argumentacji stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie odmowa zawieszenia postępowania była naruszeniem art. 201 § 1 pkt 2 Op, które musiało skutkować uchyleniem tego rozstrzygnięcia, zatem Sąd I instancji orzekając w ten sposób nie naruszył przepisów wymienionych w pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej. Wprawdzie Sąd I instancji nie rozważał szczegółowo istoty postępowania prowadzonego przez Ministra Finansów, ale wykazał prawny i konieczny związek postępowania, w którym złożono skargę i rozstrzygnięcia sprawy przed Ministrem. Zamieszczenie tych rozważań w uzasadnieniu wyroku nie daje podstaw do przyjęcia, że Sąd I instancji naruszył art. 141 § 4 ppsa, gdyż nie zamieścił w uzasadnieniu stanu faktycznego sprawy. Analiza uzasadnienia prowadzi do odmiennego wniosku niż twierdzenie skargi kasacyjnej i z tego powodu podniesiony zarzut jest także niezasadny. Nietrafny jest zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie prawa materialnego, a więc art. 2 ust. 6 ugh, polegający na wadliwym przyjęciu przez Sąd I instancji, że Minister Finansów jest właściwy w sprawach oceny charakteru gry na automacie w toku postępowania prowadzonego w sprawie nałożenia kary. (v. także wyrok NSA z 16 10 2014 r., sygn. akt II GSK 284/13 11 - dostępny w internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności należy podnieść, że przedmiotem kontroli prowadzonej przez Sąd I instancji nie była kwestia materialna, a tylko poprawność stosowania przez organy celne instytucji zawieszenia, a więc zagadnienie ściśle procesowe, toteż w takim postępowaniu Sąd I instancji nie oceniał sposobu stosowania tego przepisu, bo nie był on stosowany. Przepis art. 2 ust. 6 ugh w rozpoznawanej sprawie pojawia się tylko przy wykładni art. 201 § 1 pkt 2 Op, a więc sposobie rozumienia zagadnienia wstępnego, nie jest zaś samoistnie stosowaną normą. Wobec tego przepis nie mógł być naruszony w sposób wskazany w zarzucie. Po wtóre, chociaż nie ma to znaczenia dla oceny wyroku, z treści przepisu wynika odmienny wniosek, niż stawiany przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 ppsa NSA orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 ppsa.