I FZ 57/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Krystyna Chustecka (spr.), po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 987/12 oddalające wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 1 października 2012r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2004r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 987/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie wykonał zarządzenia referendarza z dnia 12 grudnia 2012r. wzywającego do przedłożenia dokumentów potwierdzających sytuację materialną strony. W piśmie nadanym w placówce pocztowej w dniu 27 grudnia 2012r. strona oświadczyła jedynie, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej wskazując, że Sąd Rejonowy w B. uznał ją za osobę niewypłacalną. Zablokowanie kont bankowych doprowadziło do bankructwa firmy skarżącego. Strona podała, że obecnie pracuje jako kierowca i z tego tytułu osiąga dochód w kwocie 1.200 zł miesięcznie. Skarżący podał również, że żona prowadzi działalność gospodarczą (gabinet kosmetyczny), która przynosi niewielkie przychody. Sąd stwierdził, że wobec powyższych okoliczności oraz z uwagi na nieprzedstawienie w sprzeciwie żadnych dodatkowych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej rodziny skarżącego jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem przedstawione dane uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego zarzucił orzeczeniu naruszenie: 1) art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej: P.p.s.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy, 2) art. 258 § 1 pkt 3 P.p.s.a. poprzez błędną ocenę stanu majątkowego skarżącego, a w szczególności poprzez pominięcie, że Sąd Rejonowy w B. uznał skarżącego za osobę niewypłacalną i mimo to będzie on w stanie uiścić koszty sądowe bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Wnosił o przyjęcie zażalenia do rozpoznania, uchylenia zaskarżonego postanowienia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem z dnia 1 października 2010 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że skarżący utracił płynność finansową i nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, aby finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. W wypadku wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 P.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji wezwał skarżącego stosownie do art. 255 P.p.s.a. do przedłożenia dokumentów oraz oświadczeń obrazujących rzeczywistą sytuację majątkową strony. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył m. in. wykazu oraz wyciągów z posiadanych rachunkach bankowych, odpisów zeznań podatkowych, bilansu z bieżącej działalności prowadzonego przedsiębiorstwa. Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez NSA w niniejszej sprawie – pogląd, że strona uchylając się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.