I FZ 111/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 331/12 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 marca 2013 r., I SA/Ke 331/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego), stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. Jak wskazano w motywach orzeczenia, postanowieniem z dnia 10 października 2012 r. Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek skarżącego w ww. zakresie zwracając uwagę, że jest on tożsamy z poprzednim, złożonym w tym zakresie wnioskiem. W związku z tym Sąd odstąpił od wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku, gdyż złożenie przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w krótkim terminie po wydaniu wcześniejszego orzeczenia Sądu w tym zakresie (z dnia 13 sierpnia 2012 r.) uzasadnia twierdzenie, że skarżący wiedział jakie informacje dotyczące sytuacji finansowej jego i żony winien przedłożyć, aby Sąd miał pełny obraz jego sytuacji materialnej. Powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 10 października 2012 r. zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny (post. z dnia 19 grudnia 2012 r., I FZ 529/12), który stwierdził, że WSA w Kielcach nie zbadał, czy w sprawie doszło do zmiany okoliczności sprawy, uzasadniającej uchylenie poprzedniego postanowienia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, na podstawie art. 165 Ppsa. Zdaniem Sądu odwoławczego, Sąd wojewódzki powinien rozważyć przeprowadzenie uzupełniającego postępowania, o którym mowa w art. 255 Ppsa. Po ewentualnym wezwaniu skarżącego do uzupełnienia wniosku, Sąd pierwszej instancji oceni podnoszone przez skarżącego nowe okoliczności (niepodniesione na etapie poprzedniego postępowania dotyczącego prawa pomocy), w świetle art. 165 ustawy. W obecnie zaskarżonym postanowieniu z dnia 6 marca 2013 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że strona powołała podobne okoliczności, co w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nową okolicznością jest niewykazanie żadnego dochodu oraz wykazanie oszczędności pieniężnych w wysokości 10.000 zł, jak i większej kwoty wpisu od skarg, która wzrosła i obecnie wynosi około 45.000 zł, a ponadto zajęcie rachunku bankowego na kwotę 9,5 mln zł. Z uwagi na fakt, że podane przez skarżącego nowe okoliczności nadal nie pozwalały na jednoznaczną ocenę możliwości uiszczenia kosztów sądowych w sprawie, Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku. Jednakże, według Sądu, skarżący przedłożył w odpowiedzi informacje niespójne, a ponadto uczynił to wybiórczo i nieprecyzyjnie. Przekonuje o tym porównanie okoliczności przedstawionych przez skarżącego w pierwotnym wniosku z informacjami podanymi w obecnym postępowaniu. Rozbieżności dotyczą zarówno wysokości dochodów, ponoszonych wydatków, jak i posiadanego majątku, a także zaciągniętych zobowiązań (szczegółowe omówienie zob. s. 7 i n. zaskarżonego postanowienia). W szczególności z oświadczeń strony wynika, że wydatkując kwotę 5.160 zł miesięcznie na utrzymanie domu i rodziny, wykazuje jednocześnie dochody tylko z tytułu dorywczej pomocy przy organizacji imprez w kwocie około 450 zł miesięcznie, a zarazem dysponuje oszczędnościami w kwocie 10.000 zł. Przy tym od dnia 17 września 2012 r. do dnia 8 lutego 2013 r. skarżący nie poczynił uszczerbku w posiadanych oszczędnościach; nie wykazał też zaległości i zadłużeń w ponoszonych opłatach i wydatkach. Zdaniem Sądu wynika z powyższego, że wnioskodawca dysponuje środkami i majątkiem, których nie ujawnia i nie można dać wiary jego twierdzeniom, że jedynym dochodem, jakim dysponuje, jest nieregularny dochód z prac dorywczych w kwocie 450 zł; zwłaszcza, że ma on wystarczać na utrzymanie trzyosobowej rodziny, tj. na wyżywienie, opłaty, czynsz, dwóch lokali mieszkalnych oraz trzech samochodów. Ustalenia te uniemożliwiają przyznanie prawa pomocy skarżącemu. Przy tym sama wysokość wpisów oraz zajęcie rachunków bankowych na znaczne kwoty nie mogą być decydujące niniejszym postępowaniu. Nie przesądza bowiem powyższe o możliwościach finansowych skarżącego; w szczególności okoliczności te nie zwalniają skarżącego od wskazania w sposób nie budzący wątpliwości wysokości osiąganych dochodów i swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W motywach środka odwoławczego akcentowano konieczność zabezpieczenia skarżącemu, w toku niniejszego postępowania, gwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu. Skarżący ponownie też zwrócił uwagę na wysokość opłat sądowych w jego sprawach (łącznie około 70 tys. zł), a także na zajęcie majątku przez organ podatkowy. Wskazał ponadto, że przedłożono wszystkie wymagane dokumenty, które były wystarczające do oceny możliwości płatniczych strony, a z "nieporadności w wypełnianiu druków" Sąd nie powinien wyprowadzać negatywnych konsekwencji dla skarżącego. Końcowo skarżący wyjaśnił, że oszczędności pochodzą ze "zwróconych zaległości jeszcze z czasów prowadzonej działalności". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie podkreślić należy, że sytuacja materialnoprawna skarżącego była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa). W znanych stronie postanowieniach z dnia 12 kwietnia 2013 r., I FZ 54-56/13, Sąd kasacyjny oddalił zażalenia skarżącego podzielając w szczególności ocenę Sądu pierwszej instancji odnośnie do nieprzedstawienia przez wnioskodawcę wszystkich informacji niezbędnych do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd odwoławczy zgodził się co do ustalenia o nieefektywności postępowania uzupełniającego, o którym mowa w art. 255 Ppsa, podkreślając że wyklucza powyższe uwzględnienie wniosku w zakresie prawa pomocy. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny, w odniesieniu do niespójności poszczególnych oświadczeń strony zauważył, że "sytuacja, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy" (por. także post. NSA z dnia 24 stycznia 2011 r., II FZ 733/10, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie zauważa, że przedmiotem powyższej oceny były okoliczności zbieżne z analizowanymi w niniejszym postępowaniu wpadkowym. Zarazem skarżący nie podniósł w rozpoznawanym zażaleniu argumentów, które nie zostały uprzednio rozważone przez Sąd kasacyjny w analogicznych sprawach strony. Wobec tego brak jest podstaw do odstąpienia przez ten Sąd od sformułowanej już oceny na gruncie obecnie rozpoznawanych, jednobrzmiących zażaleń, złożonych w sprawach o sygn. I SA/Ke 323-328/12, 330/12, 331/12 oraz 333/12. Nawiasem mówiąc zaś, ocenę odnośnie do braku spójności i wiarygodności oświadczeń skarżącego należy uznać za w pełni uzasadnioną. Rozbieżności w tym zakresie mają bowiem charakter rażący. Wystarczy tu wskazać tytułem przykładu na informację odnośnie do wydatkowania 5.160 zł miesięcznie na utrzymanie rodziny i utrzymywanie oszczędności pieniężnych na poziomie 10.000 zł z jednej strony, a z drugiej deklarowanie tylko dorywczych dochodów w kwocie zaledwie około 450 zł miesięcznie. Ponownie też podkreślić w tym kontekście należy, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnoprawnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 Ppsa, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Z tych powodów postanowiono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.