II FZ 826/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 24 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Rz 640/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 21 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. We wniosku z dnia 24 lipca 2012 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, J.G. podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dwiema córkami i synem, a źródło utrzymania całej rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę jego małżonki, wynoszące 1 500,- zł brutto miesięcznie. Skarżący jest osobą poszukującą pracy, mieszka u ojca, który pomaga mu w utrzymaniu. Wnioskodawca ma zablokowane konta bankowe, a należące do niego pojazdy zostały zabezpieczone przez urząd skarbowy. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 sierpnia 2012 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym, między innymi poprzez: przedłożenie zeznania podatkowego za 2011 rok, udokumentowanie możliwości finansowych ojca skarżącego, który zgodnie z oświadczeniem pomaga rodzinie skarżącego, złożenie informacji odnośnie uzyskiwanych zapomóg, złożenie oświadczenia odnośnie kosztów utrzymania domu, przedłożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i rachunków kart kredytowych, a także wyszczególnienie i udokumentowanie długów oraz wierzytelności, zarówno cywilnoprawnych, jak i publicznoprawnych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że nie składał zeznania podatkowego za 2011 rok, gdyż nie uzyskał w tym roku żadnych dochodów, a z żoną posiada rozdzielność majątkową. Dodał także, że najstarsza jego córka pracuje jedynie w okresie wakacyjnym, natomiast pozostałe dzieci są niepełnoletnie. Ojciec skarżącego utrzymuje się z emerytury. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając, że informacje przedstawione przez wnioskodawcę są niepełne, a ponadto rodzą uzasadnione wątpliwości do ich wiarygodności. Skarżący nie ustosunkował się w sposób pełny do wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, tj. nie przedstawił sytuacji finansowej swego ojca, który, zgodnie z jego twierdzeniami ponosi koszty jego utrzymania; ograniczył się w tym zakresie jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że jest on na emeryturze, nie przedłożył także zestawienia swoich zobowiązań, zarówno cywilnoprawnych, jak i publicznoprawnych (za takie zestawienie nie sposób uznać kopii zawiadomienia o najbliższej spłacie pożyczki), nie przedłożył także wyciągów z rachunków bankowych. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że skarżący, mimo iż twierdził, że zamieszkuje u ojca, przedstawił wezwania do uregulowania należności za usługi komunalne i dostawę gazu, które zostały skierowane osobiście do wnioskodawcy; Sąd zakwestionował wiarygodność wcześniejszych twierdzeń skarżącego, z których wynikało, że zamieszkuje on wraz z rodziną u ojca. W zażaleniu na powyższe postanowienie, skarżący argumentował, że starał się w sposób rzetelny przedstawić swoją bardzo trudną sytuację finansową. Ponownie zapewnił, że nie posiada żadnego majątku, a jego rodzina korzysta z pomocy ojca skarżącego. Skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych, gdyż nie ma na nich żadnych środków albo wykazują one wartości ujemne. Kwota kosztów sądowych stanowczo przewyższa możliwości płatnicze skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153 Poz 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. (por. art. 255 P.p.s.a.) Analiza postępowania przez Sądem pierwszej instancji w przedmiocie prawa pomocy prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, iż zaskarżone postanowienie WSA w Rzeszowie odpowiadało prawu. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, wskazując na sprzeczności we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w nadesłanych oświadczeniach strony, iż skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej. Niespójność podawanych przez skarżącego danych dotyczących jego sytuacji majątkowej uniemożliwiało Sądowi pierwszej instancji ocenę zasadności wniosku. Skarżący w żaden sposób nie odniósł się w zażaleniu do niespójności w jego oświadczeniach, na które zwrócił uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji. Nie można też zaakceptować stanowiska wnioskodawcy, że w sytuacji gdy posiadane przez stronę konta bankowe wykazują wartości zerowe lub ujemne, strona zwolniona jest z obowiązku przedstawienia wyciągów z tych kont. Ocena sytuacji majątkowej skarżącego nie może opierać się na samych tylko oświadczeniach strony, nie popartych żadnymi dokumentami. Rozstrzygnięcie o udzieleniu skarżącemu uprawnienia procesowego w postaci przejęcia finansowania jego udziału w sprawie przez Skarb Państwa, mogło zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, postawa skarżącego uniemożliwiała Sądowi przeprowadzenie rzetelnej analizy jego sytuacji majątkowej, co z kolei obligowało Sąd do oddalenia wniosku. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.