II OZ 967/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 561/12 odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy, z następującym uzasadnieniem. We wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także w dołączonych do akt niniejszej sprawy wraz z nadesłaną dokumentacją wyjaśnieniach skarżącego z dnia 30 lipca 2012 r. złożonych do sprawy II SA/Bk 470/12, na wezwanie referendarza sądowego o sprecyzowanie sytuacji materialnej, E. S. wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach, a orzeczeniem lekarza KRUS z dnia 1 marca 2012 r. został uznany za czasowo, całkowicie niezdolnego do pracy do marca 2013 r. To spowodowało utratę dochodowości gospodarstwa, gdyż zmuszony był ograniczyć ciężkie prace i wynająć robotników. Zadeklarował miesięczne wydatki "na utrzymanie" w wysokości około 1050 zł oraz wydatki na prowadzenie gospodarstwa rolnego w wysokości około 14.550 zł. Oświadczył, że obecnie otrzymuje rentę w wysokości 360 zł miesięcznie oraz że w okresie 3 ostatnich miesięcy sprzedał jedynie zboże za kwotę 1.600 zł, ale nie otrzymał z tego tytułu jeszcze zapłaty. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 24 ha (18 ha i 6 ha oraz siedlisko, w tym nieużytki, krzaki i młody las), drewniany dom o powierzchni 60 m2 (wymagający remontu), 8 sztuk bydła, 2 ciągniki oraz inne podstawowe maszyny rolnicze. Skarżący wskazał również, że nie otrzymał dopłaty za rok 2012 r., a decyzja przyznająca tę dopłatę za rok 2011 r. została uchylona do ponownego rozpoznania. Wyjaśnił, że w gospodarstwie rolnym wiele wydatków nie jest dokumentowanych, stąd nie posiada rachunków za ich pokrycie. Zalega z zapłatami kilku podmiotom, w tym hurtowni nawozów mineralnych na kwotę około 9.300 zł. Do wyjaśnienia z dnia 30 lipca 2012 r. dołączył decyzję o przyznaniu renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, decyzję o uchyleniu decyzji o przyznaniu płatności obszarowych za rok 2011 r., orzeczenie o stwierdzeniu czasowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym do marca 2013 r., decyzję w sprawie zmiany wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2012 r. na kwotę 8 zł, wezwanie do zapłaty wystawione przez PGE w Białymstoku na kwotę 270,04 zł, trzy postanowienia komornika sądowego o ustaleniu kosztów niezbędnych do celowego przeprowadzenia egzekucji, prowadzonej w oparciu o tytuły wykonawcze, wyroki sądowe - wszystkie z 28 czerwca 2012 r. na łączną kwotę 1.133, 89 zł, dwa zawiadomienia z 5 czerwca 2012 r. o wszczęciu egzekucji na łączną kwotę 1.252,54 zł, dwa tytuły wykonawcze dotyczące należności z tytułu opłaty za niezawarcie umowy ubezpieczenia OC – na łączą kwotę 830 zł, oraz faktury VAT: z 17 kwietnia 2012 r. na kwotę 4.598 zł, z 12 czerwca 2012 r. na kwotę 4.324, 50 zł, z 26 czerwca 2012 r. na kwotę 621,60 zł – wszystkie opłacone gotówką. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Z przedłożonych dokumentów nie wynika bowiem, że nie posiada płynności finansowej, nie dysponuje środkami na koncie bankowym czy zalega z zapłatą za zakupione towary lub usługi. Uwagę sądu pierwszej instancji zwróciła przede wszystkim znaczna dysproporcja deklarowanych wydatków strony (ok. 15.600 zł) i osiąganych dochodów (360 zł), która nie została w sposób przekonujący wytłumaczona. Sąd zauważył, że wprawdzie skarżący wskazał, że więcej wydaje niż zarabia i dlatego prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, to jednak egzekwowane wobec niego kwoty to głównie nieuiszczone koszty postępowania komorniczego, grzywna i koszty sądowe oraz koszty niezawarcia umowy OC, a więc w znacznej części niezwiązane bezpośrednio z comiesięcznymi wydatkami na prowadzenie gospodarstwa rolnego takimi jak zakup olejów napędowych, koszty naprawy maszyn, zakup nawozów. Ponadto zastrzeżenia co do wiarygodności oświadczeń strony wzbudził, zdaniem sądu, fakt deklarowania przez skarżącego braku jakichkolwiek środków finansowych przy jednoczesnym regulowaniu gotówką kilkutysięcznych kwot (faktury załączone do wyjaśnień z dnia 30 lipca 2012 r. na łączną kwotę ponad 9.500 zł z adnotacją "zapłacono gotówką", w tym dwie z czerwca 2012 r.). Sąd stwierdził zatem, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne scharakteryzowanie aktualnej sytuacji materialnej strony w sposób uzasadniający przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. E. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił dowolną i stronniczą ocenę jego oświadczeń i dowodów z dokumentów świadczących o bardzo trudnej sytuacji materialnej i niemożności ponoszenia kosztów sądowych. Zarzucił ponadto bezpodstawne przyjęcie, że wnioskodawca posiada nieujawnione środki finansowe, którymi może pokryć koszty sądowe i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika oraz brak rzetelnej oceny sytuacji osobistej i materialnej osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo rolne, do tego uznanej za czasowo niezdolną do pracy w tym gospodarstwie. Ponadto zdaniem skarżącego eksponowanie przez sąd okoliczności, że w czerwcu opłacił dwie faktury za zakup nawozów mineralnych, co ma świadczyć o tym, że posiadał oszczędności jest niezgodne z prawdą, gdyż zakupu tych nawozów dokonał w kwietniu przed siewem zbóż, a dopiero gdy zaszła konieczność udokumentowania zakupu zwrócił się o wydanie faktur. Dodatkowo skarżący podniósł, że prowadzenie w stosunku do niego postępowań egzekucyjnych niewątpliwie świadczy o tym, że nie ma on wystarczających środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 tego artykułu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast § 3 powołanego artykułu stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć także należy, że w aktach sprawy znajduje się również dołączone przez referendarza sądowego wyjaśnienie skarżącego z dnia 30 lipca 2012 r. wraz z nadesłaną dokumentacją złożone do sprawy II SA/Bk 470/12, będące odpowiedzią na wezwanie w trybie art. 255 P.p.s.a. o sprecyzowanie przez skarżącego jego sytuacji materialnej. W świetle zgromadzonych dokumentów zgodzić się należy ze stanowiskiem sądu, że skarżący przedstawił jedynie fakty ujawniające liczne rozchody, nie ujawnił natomiast tych, które mogłyby pokazać stan jego majątku. W związku z powyższym, z uwagi na brak przedłożenia wyczerpującej dokumentacji charakteryzującej sytuację finansową strony, sąd nie mógł dokonać rzetelnej jej oceny. Rzeczą skarżącego było rzetelne wykazanie wszystkich istotnych danych co do sytuacji majątkowej. Tymczasem przedstawił on dokumenty wybiórczo, przedkładając jedynie te, które świadczą o wydatkach, pomijając źródła dochodu. Wbrew twierdzeniom skarżącego, sąd prawidłowo ocenił ten materiał dowodowy, który został zebrany w przeprowadzonym postępowaniu. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący zalega z częścią płatności, jednakże znaczącą część reguluje. Wskazać należy, że skarżący ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem w wysokości około 1050 zł, a także z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w wysokości około 14.550 zł, nie wykazał jednak źródeł dochodu, z których wydatki te pokrywa. Ponadto fakt prowadzenia w stosunku do skarżącego postępowań egzekucyjnych świadczy jedynie o braku regulowania w dobrowolny sposób ciążących na nim zobowiązań, a nie o niewypłacalności skarżącego. Zarówno komornik sądowy jak i organ egzekucyjny nie stwierdził bowiem w stosunku do skarżącego bezskuteczności egzekucji. Dodatkowo zauważyć należy, że regulowanie gotówką kilkutysięcznych kwot za nawozy mineralne i olej napędowy w okresie od kwietnia do czerwca 2012 r. świadczy o posiadaniu przez skarżącego środków finansowych na ich pokrycie, których źródeł nie ujawnił. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zatem stwierdził, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne scharakteryzowanie aktualnej sytuacji materialnej skarżącego w sposób uzasadniający przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym i zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 września 2012 r. odmówił przyznania E. S. prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.