II FZ 302/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. B. (pełnomocnika z urzędu M. C. i H. C.) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 786/12 w przedmiocie przyznania wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. C. i H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 14 maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w sprawie wymiaru podatku rolnego i podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania wynagrodzenia adwokat A. B. z tytułu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd wyjaśnił, że zasądzenie kosztów na rzecz kolejnego pełnomocnika z urzędu, pełnomocnika wyznaczonego przez organy samorządu adwokackiego w celu realizacji tego samego postanowienia sądu administracyjnego o przyznaniu prawa pomocy, jest aktualne jedynie w zakresie czynności adwokackich jeszcze niewykonanych przez pełnomocnika. Niedopuszczalne jest przyznanie wynagrodzenia za dokonanie tej samej czynności, którą wykonał już pierwotnie wyznaczony pełnomocnik. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podkreślił, że rola sądu przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, sprowadza się do oceny zasadności tego wniosku, a po jego uwzględnieniu sąd zwraca się do Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA), która wskazuje osobę pełnomocnika – art. 253 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Wniosek o zmianę już wyznaczonego pełnomocnika podlegał więc przekazaniu do ORA i nie mógł być ponownie rozpoznany przez Sąd. W zażaleniu na powyższe postanowienie adwokat A.B., zarzucając mu naruszenie przepisu art. 250 i art. 253 p.p.s.a., wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnianiu wskazała, że udzieliła faktycznej pomocy prawnej, która zmierzała bezpośrednio do ochrony sytuacji skarżących. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że kognicja sądu sprowadza się do przyznania stronie prawa pomocy, po pozytywnym rozpatrzeniu jej wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF. Konkretny pełnomocnik wyznaczany jest na wniosek sądu przez Okręgową Radę Adwokacką, Radę Okręgową Izby Radców Prawnych, Krajową Radę Rzeczników Patentowych lub Krajową Radę Doradców Podatkowych, o czym stanowi art. 253 p.p.s.a. W toku niniejszego postępowania Skarżącym zostało już przyznane prawo pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie, na mocy prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 2012 r. W przypadku uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika przewodniczący wydziału zwraca się do właściwego samorządu zawodowego, przekazując stosowne orzeczenie o wyznaczenie pełnomocnika. Natomiast kwestie dotyczące imiennego wskazania adwokata, czy też radcy prawnego należą do kompetencji właściwej rady adwokackiej lub izby radców prawnych. Odnosząc się do argumentów podniesionych w zażaleniu stwierdzić należy, że to z woli strony zostało wydane w sprawie postanowienie o przyznaniu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Stanowiło ono podstawę do zwrócenia się przez Sąd pierwszej instancji do Okręgowej Rady Adwokackiej w P. o wyznaczenie adwokata. Strona może na etapie skierowania przez Sąd postanowienia o przyznaniu prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata (radcy prawnego) z urzędu porozumieć się z właściwym organem samorządu zawodowego adwokatów (radców prawnych) co do tego, który z wykonujących zawód prawniczy wykwalifikowanych prawników będzie reprezentował jej interesy w sprawie. Sąd nie ma wpływu na decyzję w tym zakresie, nie może również wnioskować o zmianę pełnomocnika. Strona, której przyznano prawo pomocy, jeżeli ma zastrzeżenia do sposobu reprezentowania jej interesów przez wyznaczonego pełnomocnika, może zwrócić się do właściwego organu samorządu zawodowego (w rozpoznawanej sprawie do okręgowej rady adwokackiej) ze skargą na występującego w jej imieniu pełnomocnika lub z wnioskiem o jego zmianę. Jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci ustanowienia innego pełnomocnika, bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane. W ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest przepisu, który uprawniałby stronę do żądania wyznaczenia kolejnego adwokata (radcy prawnego) w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony adwokat (radca prawny) nie spełnił jej oczekiwań. Należy stwierdzić, że wyznaczenie adwokata (radcy prawnego) z urzędu przez korporację prawniczą i podjęcie przez niego czynności procesowych, stanowi o skorzystaniu przez stronę z prawa pomocy przyznanego postanowieniem Sądu. Ustanowionemu w ramach prawa pomocy adwokatowi należy się wynagrodzenie oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków na zasadach określonych w art. 250 p.p.s.a. Wynagrodzenie to przyznaje właściwy sąd administracyjny. Zgodnie z powołanym przepisem adwokat ustanowiony w ramach prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie na zasadach określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów dokonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przepisy o opłatach za czynności adwokatów, do których odsyła dyspozycja art. 250 p.p.s.a., zawarte są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.; dalej: "rozporządzenie"). Zgodnie z § 19 tego rozporządzenia pokrywane przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawki minimalnej, określonej w rozdziałach 3-5 i niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Opłaty w postępowaniu przed sądem administracyjnym zostały określone w § 18 ust. 1 tego rozporządzenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest pogląd, który skład w tej sprawie aprobuje, że katalog opłat zawarty w § 18 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ma charakter zamknięty (por. postanowienie NSA z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1000/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Po zakończeniu postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym wynagrodzenie może w związku z tym być przyznane wyłącznie za sporządzenie skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do jej wniesienia, a także za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i za udział w postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje ponadto, że wynagrodzenie należy się za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, dla której pełnomocnik z urzędu został ustanowiony (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przewidziany w art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze obowiązek Skarbu Państwa ponoszenia kosztów nieopłaconej przez strony pomocy prawnej z urzędu dotyczy pomocy "udzielonej", a zatem powstaje w momencie rozpoczęcia wykonywania przez adwokata czynności związanych bezpośrednio z udzieleniem pomocy stronie, dla której został on wyznaczony. Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/05, LEX nr 151472). W kontekście rozpoznawanej sprawy należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że brak jest podstawy prawnej do przyznania na tym etapie postępowania sądowego adwokatowi A.B. wynagrodzenia za udział w sprawie. Sąd podziela pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 1287/07 (niepubl.), w który wskazano, iż wyznaczenie w tej samej sprawie przez Okręgową Radę Adwokacką następnego pełnomocnika z urzędu, który wydał tożsamą opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie uzasadnia przyznania mu kosztów z tytułu zastępstwa procesowego. Nieusprawiedliwione jest w tych okolicznościach przyznawanie ze środków publicznych wynagrodzenia dwóm pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy de facto podejmowali w sprawie te same działania – oznaczałoby to bowiem nieuzasadnione i nadmierne obciążenie Skarbu Państwa. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.