II FSK 174/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia WSA (del.) Danuta Kuchta (sprawozdawca), Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Lu 574/12 w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 20 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie na rzecz A. P. kwotę 320 (słownie: trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2012 r., w sprawie sygn. akt I SA/Lu 574/12 oddalił skargę A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 kwietnia 2012 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że A. P. wniósł do organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...], wystawionych przez wierzyciela - Naczelnika Urzędu Skarbowego w L., zaś organ egzekucyjny, po uzyskaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie tych zarzutów, postanowieniem z dnia 9 marca 2012 r. uznał zarzuty za nieuzasadnione. Organ odwoławczy uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, odwołał się do brzmienia art. 34 § 1 u.p.e.a. i wskazał, że zobowiązany jako podstawę zarzutów podał art. 33 pkt 1 oraz pkt 3 i 7 u.p.e.a. Podniósł także, że postanowieniem z dnia 28 grudnia 2011 r., wierzyciel uznał zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione, a postanowienie to utrzymane zostało w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lutego 2012 r., jest ono zatem ostateczne i wiążące dla organu egzekucyjnego. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że w postanowieniach wydanych w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów odniesiono się do zarzutów zobowiązanego, w tym także do kwestii wpłaty przez zobowiązanego w dniu 21.06.2011 r. kwoty 7314,22 zł na rachunek bankowy Urzędu Skarbowego w L. W skardze wniesionej na powyższe postanowienie, A. P. zarzucił, analogicznie jak w zażaleniu, naruszenie w szczególności: - art. 98 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej w związku z art.1031 § 2 K.c. przez nierespektowanie przez organ egzekucyjny ograniczenia odpowiedzialności strony za długi zmarłego S. P. do wartości stanu czynnego spadku przyjętego z dobrodziejstwem inwentarza oraz nieuwzględnienie wartości tego stanu czynnego spadku, a także faktu, że z kwoty objętej spisem inwentarza podlegają zaspokojeniu lub już zostali zaspokojeni także inni wierzyciele, w konsekwencji zaś okoliczności, że w dacie wszczęcia egzekucji kwota zobowiązań, za które strona odpowiada, została w całości zaspokojona, chociaż okoliczności te wykazane zostały dokumentami, w tym urzędowymi, i znane były organowi egzekucyjnemu już w dacie wszczęcia egzekucji; art.1032 § 1 K.c. w związku z art.98 § 1 Ordynacji podatkowej przez nieuwzględnienie zarzutu, iż zobowiązany zrealizował zobowiązania w kwocie odpowiadającej wartości stanu czynnego spadku; art.122 i art.194 § 1, art. 191 tej ustawy, art.33 pkt 1 u.p.e.a., art. 33 § 3 i 4 i art.59 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej przez niedokonanie ustaleń w zakresie wartości czynnej spadku, pominięcia faktu prowadzenia wobec zobowiązanego także innych postępowań egzekucyjnych oraz faktu zaspokojenia zobowiązania Urzędu Skarbowego w kwocie 7314,22 zł, jak też wszczęcia przez stronę postępowania w przedmiocie zabezpieczenia wykonania decyzji nakładających na dłużnika obowiązek podatkowy. W oparciu o powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę powołał art. 34 § 1 u.p.e.a. zgodnie z którym: zarzuty zgłoszone na podstawie art.33 pkt 1-7, 9 i 10, /.../, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca, przy czym z § 2 tego artykułu wynika, że na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie, zaś z jego § 4 - że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Mając na uwadze powyższą regulację, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wydając zaskarżone postanowienie, organ egzekucyjny związany był stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w ostatecznym postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lutego 2012 r. stwierdzającym, że zarzuty wniesione przez A. P. nie są uzasadnione. W świetle przywołanej regulacji zawartej w art. 34 § 1 in fine i § 4 u.p.e.a., Sąd uznał argumenty skarżącego odnoszące się do ograniczenia jego odpowiedzialności za długi zmarłego S. P. jako niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Uznał także, że bez wpływu na ocenę zaskarżonego postanowienia, jako odpowiadającego prawu, pozostaje fakt zaskarżenia przez A. P.postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie wniesionych przez niego zarzutów (sygn. akt I SA/Lu 326/12). Fakt ten zmienia bowiem okoliczności, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, jak i poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego, w obrocie prawnym pozostawało wiążące organ egzekucyjny ostateczne postanowienie wierzyciela uznającego zarzuty za nieuzasadnione. W konsekwencji również dowody przywołane w skardze /k-5 akt sądowych, pkt III żądań skargi/, spośród których część znajduje się zresztą w aktach administracyjnych sprawy, nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Wobec powyższego, skoro zaskarżone postanowienie prawa nie narusza, Sąd skargę oddalił na podstawie art.151 p.p.s.a. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie została wniesiona skarga kasacyjna przez A. P. oparta na przesłankach z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powołanej dalej jako ,,p.p.s.a.". Skarżący w jej treści wskazał na: 1). naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: a) art. 145 §. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i nieprawidłową kontrolę sądową działalności administracji publicznej wyrażającą się w tym, że pomimo naruszenia w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz przy wydawaniu przez Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie postanowienia z dnia 20 kwietnia 2012 r. przepisów prawa - art. 33 pkt 1, art. 33 pkt 3, art. 33 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także wskazanych poniżej przepisów prawa materialnego (art. 98 §1 i § 2 O.p. w zw. z art. 1031 K.c., skutkujących tym, iż zaskarżone postanowienie winno być uchylone z naruszeniem ww przepisów, Sąd oddalił skargę dłużnika; b) poprzez niezgodne z dyspozycją przepisu art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (DzU Nr 153 poz, 1269 ze zm.), zaniechanie kontroli sądowej zgodności z prawem wydanego w sprawie rozstrzygnięcia w sprawie zarzutów dłużnika na prowadzoną wobec niego egzekucję poprzez zaniechanie obowiązku badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego egzekwowanym tytułem wykonawczym oraz zarzutu wykonania zobowiązania a tym samym naruszenie powyżej wymienionych przepisów art. 33 pkt 1 , art. 33 pkt 3 ,art. 33 pkt 6 oraz art. 34 § 1 i § 4 ustawy egzekucyjnej a także przepisów prawa materialnego gwarantujących ograniczoną odpowiedzialność majątkową dłużnika z tytułu przyjęcia przez niego spadku po zobowiązanym S. P. z dobrodziejstwem inwentarza i obciążających spadkobiercę odpowiadającego w tych granicach za zobowiązania podatkowe spadkodawcy; c) art. 77 § 1 i art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia będącego w dyspozycji egzekwującego wierzyciela materiału dowodowego w postaci dokumentów z akt spraw egzekucyjnych, załączonych dowodów wykonania zobowiązania oraz złożenia wniosku o zabezpieczenie należnych zobowiązań podatkowych (dokumenty mające charakter dokumentów urzędowych), pomimo iż wynikają z ww dowodów istotne dla sprawy okoliczności; zaniechanie ustalenia faktycznego i prawnego w zakresie rozstrzygnięcia zasadności zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu dłużnika co do wykonania przez niego zobowiązania przed wszczęciem egzekucji oraz złożenia zabezpieczenia wyłączającego dopuszczalność prowadzenia egzekucji; d) art. 141 § 4 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., polegające na tym, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera zwięzłego przedstawienia stanu sprawy w zakresie odnoszącym się do ustaleń faktycznych, przeprowadzonych dowodów, w tym zgłoszonych w złożonej skardze, brak jest wnioskowań logicznych dokonywanych w ramach postępowania dowodowego, z których mogłoby wynikać, iż organ prawidłowo odmówił uwzględnienia zarzutów dłużnika, a stanowisko wierzyciela (w istocie nieodnoszącego się do udokumentowanego faktu wykonania przez dłużnika zobowiązania) jest zgodne z prawem; w tych okolicznościach nieuzasadnione dalej przyjęcie, iż wystarczającą podstawą odmowy słuszności zarzutów pozostaje wydane w tej sprawie stanowisko wierzyciela, jako wiążące organ egzekucyjny pomimo sprzecznej z tym dalej oceny prawnej Sądu stwierdzającego w uzasadnieniu " iż bez wpływu na ocenę zaskarżonego postanowienia , jako odpowiadającego prawu, pozostaje fakt zaskarżenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 29 lutego 2012 r. znak [...] r w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie wniesionych przez A. P. zarzutów. " 2). Naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i zastosowanie tj przepisów: a) art. 1032 § 1 K.c. poprzez przyjęcie przez Sąd, iż dłużnik ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spadkodawcy w zakresie określonym ww dyspozycją przepisu pomimo, iż zobowiązania te w granicach przyjętej prawem odpowiedzialności dłużnika zostały przez niego wykonane; nadto przed wystawieniem tytułów wykonawczych dłużnik złożył do dyspozycji wierzyciela zabezpieczenie pieniężne, w konsekwencji sprzecznie zww przepisami brak respektowania w toku egzekucji prowadzonej przez egzekucyjny organ podatkowy na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...] ograniczenia odpowiedzialności dłużnika za wszelkie zobowiązania, w tym podatkowe i objęte ww tytułami za wymienione długi spadkowe S. P., przyjętego w ograniczeniem odpowiedzialności osoby spadkobiercy; pominięcie iż wartość spadku zgodnie ze sporządzonym zgodnie z prawem spisem inwentarza jego stanu czynnego ustalona został w odrębnym postępowaniu na kwotę 12500,00 zł; b) art. 98 § 1 i 2 § Ordynacji podatkowej w zw. z art. 1031 § 2 K.c. oraz art. 33 § 3 i 4 Ordynacji podatkowej w zw. z art 33 pkt 6 ustawy egzekucyjnej poprzez: - pominięcie przy określeniu granic (zakresu) odpowiedzialności egzekwowanego dłużnika ww wartości stanu czynnego spadku, wykazanego w toku postępowania dokumentami mającymi charakter dokumentów urzędowych, znanych organowi już w dacie wszczęcia egzekucji oraz jej prowadzenia pomimo zgłoszonych zarzutów dłużnika; - pominięcie faktu, że z kwoty objętej spisem inwentarza podlegają i zostali zaspokojeniu również w toku przymusowych egzekucji także inni wierzyciele, w tym ZUS, Urząd Skarbowy w L., Urząd Skarbowy w L. z tytułu zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych " a także wierzyciel egzekwujący roszczenia jeszcze przed sporządzeniem spisu inwentarza – [...] S.A. w W.; nadto dłużnik złożył przed wydaniem tytułu wykonawczego zabezpieczenie pieniężne w formie depozytu pieniężnego w kwocie 7.314,00 zł wyczerpującego jego odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spadkodawcy -pominięcie faktu, iż w dacie wszczęcia egzekucji kwota zobowiązań za które odpowiada dłużnik została zaspokojona w całości wobec wyczerpania odpowiedzialności dłużnika, a organ prowadząc mimo tego egzekucję pozbawił a prawa dłużnika do powoływania się na takie ograniczenie spadkobiercy za zobowiązania podatkowe po zmarłym spadkodawcy. Mając na uwadze powyższe zarzuty skargi kasacyjnej, skarżący wniósł o: 1). uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie; 2). na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a.w zw. z art. 193 p.p.s.a. o połączenie rozpoznania niniejszej sprawy z rozpoznaniem sprawy ze skargi kasacyjnej złożonej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 lipca 2012 r. w sprawie sygn. Akt I SA/Lu 326/12 oddalającego skargę A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 lutego 2012 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wobec faktu, iż sprawy powyższe dotyczą tego samego postępowania egzekucyjnego oraz pozostają ze sobą w związku uzasadniającym ich łączne rozpoznanie; 3). zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, przez co zaskarżony wyrok podlega uchyleniu. Analiza skargi kasacyjnej pozwala na stwierdzenie, że z wielu wymienionych w jej treści przepisów regulujących różne procedury: sądowoadministracyjną, administracyjną oraz egzekucyjną, został naruszony przez Sąd pierwszej instancji, przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie odnoszącym się do oceny ustaleń faktycznych, jako naruszających przepisy art. 77 § 1 i art. 124 § 2 k.p.a. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zajął stanowisko w zakresie spornego między stronami stanu faktycznego, oceniając, że został on przez organy ustalony prawidłowo w zakresie istniejącego w obrocie prawnym ostatecznego stanowiska wierzyciela stwierdzającego bezzasadność zgłoszonych przeciwko postępowaniu egzekucyjnemu zarzutów i związania tym stanowiskiem organu egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną w niniejszej sprawie nie może bezkrytycznie przyjmować ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, co do istnienia podstaw związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela, jeżeli zostały one skutecznie podważone przez stronę postępowania oraz Naczelny Sąd Administracyjny w odrębnym postępowaniu sygn. akt II FSK 132/13. Na rozprawie w dniu 4 lutego 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił o połączeniu rozpoznania niniejszej sprawy z rozpoznaniem sprawy ze skargi kasacyjnej złożonej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 lipca 2012 r. w sprawie sygn. akt I SA/Lu 326/12 oddalającego skargę A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej - wobec faktu, że sprawy powyższe dotyczą tego samego postępowania egzekucyjnego oraz pozostają ze sobą w związku uzasadniającym ich łączne rozpoznanie (art. 111 § 2 p.p.s.a.). Wyrokiem z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 132/13, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Lu 326/12, przy czym sformułowane zarzuty i ich uzasadnienie zostały powtórzone w rozpoznawanej sprawie. Istotnym w sprawie jest to, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji. W ramach tej instytucji prawnej, uregulowanej w art. 33 u.p.e.a. ustawodawca przewidział wypowiedź wierzyciela, co do zgłoszonych zarzutów, nadając jej sformalizowaną formę zaskarżalnego i poddanego kontroli sądowej postanowienia. Stosownie do przepisu art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone m.in. na podstawie art. 33 pkt 1, 3, 7 u.p.e.a. (zakres badanej sprawy), organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, w tym zakresie wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w kwestii zasadności zgłoszonych zarzutów oznacza, że przed organem egzekucyjnym nie bada się ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Istotne zatem dla organu egzekucyjnego podejmującego rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, jest aby stanowisko wierzyciela poddane kontroli sądowoadministracyjnej odpowiadało prawu. Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok WSA w Lublinie z dnia 13 lipca 2012 r. w sprawie sygn. akt I SA/Lu 326/12, podważył legalność wydanego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Wynik dokonanej w sprawie sygn. akt II FSK 132/13 oceny wyroku Sądu pierwszej instancji odnoszącego się do stanowiska wierzyciela, ma wpływ dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego wyroku w niniejszej sprawie. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zdeterminowane jest ostatecznym i jednocześnie odpowiadającym prawu postanowieniem w przedmiocie stanowiska wierzyciela. Obydwie sprawy rozpoznawane przez Naczelny Sąd Administracyjny: w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne (sygn. akt II FSK 174/13) oraz w przedmiocie stanowiska wierzyciela (sygn. akt II FSK 132/13), dotyczą tego samego postępowania egzekucyjnego oraz pozostają ze sobą w związku. Uwzględniając skargę kasacyjną A. P. i uchylając wyrok Sądu pierwszej instancji w spawie sygn. akt II FSK 132/13, Naczelny Sąd Administracyjny podważył tym samym dokonaną w tym wyroku ocenę legalności postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela. Dlatego uznać należało za uzasadniony zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., odnoszący się do oceny ustaleń faktycznych, jako naruszających przepisy art. 77 § 1 i art. 124 § 2 k.p.a. W istocie bowiem Sąd pierwszej instancji nie dokonał dającej się skontrolować w toku postępowania kasacyjnego oceny prawnej ustaleń faktycznych oraz wnioskowań logicznych poczynionych w ramach postępowania egzekucyjnego, z których mogłoby wynikać, że organ prawidłowo odmówił uwzględnienia zarzutów dłużnika, a stanowisko wierzyciela jest zgodne z prawem. Niedokonanie tej oceny w sposób prawidłowy, niewątpliwie powiązanej z oceną postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela świadczy o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz prowadziłoby w istocie do naruszenia art. 34 § 1 u.p.e.a. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.