I OZ 126/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SAB/Wa 129/12 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. H. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku postanawia: oddalić zażalenie J.H. wnioskiem z dnia 18 października 2012 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 12 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J.H. przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Sąd rozpoznając wówczas sprawę, stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bowiem wątpliwości dotyczące jego sytuacji majątkowej nie zostały wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie prawa pomocy. Na powyższe postanowienie wnioskodawca złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OZ 290/13 oddalił zażalenie, podzielając stanowisko Sądu I instancji, że przedstawiona we wniosku sytuacja materialna nie daje podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. Wnioskiem z dnia 26 maja 2013 r. J.H. ponownie wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarządzeniem z dnia 4 lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r. sygn. akt I OZ 740/13 oddalił zażalenie na zarządzenie. Wnioskiem z dnia 23 września 2013 r. J.H. wystąpił do Sądu I instancji o zwolnienie go od kosztów sądowych. Przy piśmie z dnia 8 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał wnioskodawcę do wypełnienia i odesłania Sądowi, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy zmiany postanowienia z dnia 12 marca 2013 r., formularza o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek J.H. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dokonując merytorycznej oceny wniosku, Sąd I instancji nie znalazł podstaw do zmiany wydanego wobec strony, prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 12 marca 2013 r. W tym zakresie wskazał, że na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, takie działanie możliwe jest jedynie wskutek istotnej zmiany okoliczności sprawy. J.H. wezwany do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakreślonym terminie, nie nadesłał go. Oznacza to, że nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ani też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. J.H. nie wykazał również by jego sytuacja uległa zmianie. Na powyższe postanowienie J.H. wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie zostało wydane prawomocne orzeczenie odmawiające wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. NSA postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OZ 290/13 oddalił zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 marca 2013 r. o odmowie uwzględnienia wniosku J.H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej wnioskodawcy sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu I instancji wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w sytuacji J.H. nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na zmianę prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy z uwagi na wystąpienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie, w ocenie NSA, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie oddalił ponowny wniosek J.H. o przyznanie prawa pomocy, bowiem wnioskodawca nie przedstawił żadnych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą postanowienia z dnia 12 marca 2013 r. Wnioskodawca w dalszym ciągu nie udokumentował swoich twierdzeń, co do jego faktycznej sytuacji finansowej, a wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowią przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Dodać ponadto należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i może mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie wydatków związanych z jej udziałem w postępowaniu sadowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. J.H. nie wykazał, aby takie przesłanki zachodziły oraz by jego sytuacja osobista oraz materialna uległa takiemu pogorszeniu, że na obecnym etapie sprawy uzasadnione byłoby partycypowanie przez Skarb Państwa w kosztach jego udziału w postępowaniu sądowym. Z tych względów zasadnie Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na postawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.