II FZ 768/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Go 60/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 29 listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów o dzieło w okresie od marca do grudnia 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Go 60/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił M.M. (dalej: ,,Strona’’ lub ,,Skarżący’’) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 29 listopada 2011 r., w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów o dzieło w okresie od marca do grudnia 2009 r. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie faktycznym: Postanowieniem z dnia 29 marca 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił M.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż oceniając informacje wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dodatkowych dokumentów Sąd stwierdził, że nie jest możliwa racjonalna ocena sytuacji materialnej skarżącego. Sąd wskazał, że budżet domowy skarżącego obciąża spłata układu ratalnego zawartego z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w G. w kwocie około 10 000 zł miesięcznie. Koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynoszą 5 000 zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że uzyskuje z działalności rolniczej miesięczny dochód w wysokości 19 491,84 zł brutto, a jego żona w wysokości 2 295 zł netto. Biorąc pod uwagę koszty oraz dochody, na które skarżący wskazał, zdaniem Sądu nie ma zagrożenia, że poniesienie jedynego na obecnym etapie postępowania kosztu sądowego w postaci wpisu od skargi, spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 371/12, oddalił zażalenie na powyżej opisane wskazując, że jest ono nieuzasadnione. Na skutek wezwania skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi strona 22 czerwca 2012 r., złożyła nowy wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W ww. wniosku oraz w nadesłanym piśmie z 9 lipca 2012 r., uzupełniającym niniejszy wniosek o dodatkowe dokumenty skarżący wskazał, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów wpisu sądowego od skargi. Dodał, że jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo ogrodnicze. Wskazał również, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i małoletnią córką, a miesięczny koszt utrzymania ww. gospodarstwa domowego wynosi 5 000 zł. Ponadto wskazał, iż budżet rodzinny jest obciążony spłatą układu ratalnego, zawartego z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w G., według którego wysokość miesięcznej raty od 9 marca 2012 r. miała wynosić około 10 000 zł w związku z czym oznacza to konieczność wygospodarowania dodatkowych środków z budżetu rodziny w wysokości 151.161,00 zł na pokrycie zobowiązania, wynikającego z zawartego układu ratalnego. Wnioskodawca podkreślił również, że specyfika prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (uprawa warzyw) powoduje, że jego dochody są nieregularne oraz zależne od wielu czynników, takich jak pogoda, odporność roślin na szkodniki czy choroby itp. Skarżący wskazał również, że w 2012 r., otrzymał z tytułu dopłat bezpośrednich obszarowych kwotę w wysokości 316 607,62 zł. Strona w niniejszym wniosku oraz nadesłanym piśmie uzupełniającym przedmiotowy wniosek oświadczyła, że posiada łącznie 8,3399 ha nieruchomości rolnej zabudowanej szklarniami o wartości około 20 milionów złotych, która obciążona jest hipoteką umowną kaucyjną na rzecz Banku na łączną kwotę 10.000.000,00 zł oraz przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w związku z zabezpieczeniem wykonania zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2007-2010. Nadto wskazał również, że wraz z małżonką jest właścicielem parku maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej, o łącznej wartość 222.000,00 zł. Skarżący wskazał jednocześnie, że na dochody gospodarstwa domowego składają się dochody uzyskiwane przez jego żonę z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.295,00 zł netto, które w okresie od kwietnia do czerwca 2012 r., według nadesłanego zaświadczenia z 9 lipca 2012 r., wynosiły 2 622,87 zł netto, oraz jego z tytułu prowadzonej działalności rolnej w wysokości 19.491,84 brutto. Ponadto ze złożonych do niniejszego wniosku zeznań podatkowych za 2011 o wysokości osiągniętego przychodu (poniesionej straty) wynika, iż małżonka skarżącego osiągnęła dochód w wysokości 45.5873,07 zł, a skarżący – w wysokości 220.439,07 zł. Według złożonego zeznania małżonka skarżącego wykazała nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 2.862 zł. W swoim zeznaniu podatkowym za 2011 r., skarżący wykazał natomiast podatek do zapłaty w wysokości 57.839 zł. Skarżący przedłożył również kopię wniosku z 9 maja 2012 r., złożonego do Naczelnika Urzędu Skarbowego, o rozłożenie na 12 rat spłaty zaległości ww. podatku wraz z odsetkami za zwłokę. Wniosek uzasadniał wskazując na swój ważny interes jako podatnika. W przedmiotowym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że dodatkową okolicznością, uzasadniającą złożenie niniejszego wniosku, która ujawniła się po dacie złożenia wniosku z dnia 28 lutego 2012 r., jest ciążąca na nim ww. zaległość podatkowa w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. w kwocie 57.839,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych uznał, iż przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że skarżący nie ustosunkował się w pełni do wezwania Sądu z 27 czerwca 2012 r., zobowiązującego go do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń co spowodowało rozpatrzenie jego wniosku jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Skarżący mimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych swoich oraz małżonki, co finalnie uniemożliwiło Sądowi ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Skarżący nie przedłożył także oświadczenia o posiadaniu wszelkich wartościowych ruchomości z podaniem ich wartości. Dodatkowo należy stwierdzić, że nie w pełni ustosunkował się do wezwania w zakresie podania miesięcznych kosztów utrzymania jego rodziny. Wprawdzie wskazał, że wynoszą one 5 000 zł, ale mimo wezwania nie wykazał kwot, które wydatkuje na poszczególne cele związane z utrzymaniem rodziny. W niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, iż osiągane w trakcie roku dochody pozwalają skarżącemu na pokrycie wszystkich zobowiązań, jak również na poczynienie stosownych oszczędności w stopniu pozwalającym na normalne funkcjonowanie skarżącego i jego rodziny w kolejnych okresach roku. Prowadzona przez skarżącego działalność ma charakter stały. Zatem wyłączając zdarzenia nagłe, takie jak klęski żywiołowe i inne mające wpływ na załamanie uprawy warzyw, skarżący jest w stanie przewidzieć, jakie środki finansowe będą mu niezbędne do kontynuowania działalności w kolejnych miesiącach roku. Z przedłożonego oświadczenia skarżącego z 9 lipca 2012 r., wynika, że skarżący i jego małżonka są właścicielami parku maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej, o łącznej wartość 222.000,00 zł. W ocenie Sądu fakt, że skarżący w trakcie prowadzonej działalności dokonuje zakupu nowoczesnych maszyn, modernizując w ten sposób prowadzone gospodarstwo, świadczy o tym, że skarżący w perspektywie roku gospodaruje środkami finansowymi tak, że jest w stanie dokonać stosownych zakupów. Podobnie okoliczność, iż skarżący spłaca układ ratalny w wysokości 10.000,00 zł miesięcznie, nie świadczy o tym, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, gdyż powszechnie wiadomo, że organy skarbowe przed zawarciem układu ratalnego biorą pod uwagę możliwości finansowe podatnika. W tym miejscu w ocenie Sądu należy także stwierdzić, iż powyższej oceny nie zmienia nowo powołana okoliczność powstania zaległości podatkowej za 2011 r. w wysokości 57.839,00 zł. Sąd wskazał, że sam fakt złożenia wniosku o możliwość ratalnej spłaty zadłużenia, a także wykazanie się mieniem, na którym organ będzie mógł dokonać zabezpieczenia wskazuje na to, iż skarżący wbrew swoim twierdzeniom posiada środki finansowe na regulowanie zobowiązań nie tylko bieżących, ale także przyszłych, mogących powstać w wyniku zawarcia kolejnego układu ratalnego. Ponadto Sąd dodatkowo wskazał, iż skarżący inicjując postępowanie sądowoadministracyjne w swoich sprawach, mógł przewidzieć, że następstwem podjętych przez niego działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm. dalej: ,,p.p.s.a.’’), poprzez odmowę zwolnienia skarżącego z kwoty wpisu sądowego od skargi (a chociażby w części), pomimo, że strona wykazała iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. Wskazując na powyższe Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia wskazano między innymi, że podany miesięczny dochód w wysokości 19 491,84 zł brutto jest dochodem statystycznym, ustalonym na podstawie Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 listopada 2011 r., w sprawie norm szacunkowych dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 252, poz. 1517). Odnosząc się jeszcze do uzyskiwanych dopłat strona podkreśliła, że stanowią one jedynie dofinansowanie do strat ponoszonych w produkcji rolnej. Naczelny Sąd administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie jest zasadne, dlatego podlega oddaleniu. Sąd prawidłowo potraktował wniosek strony w tej sprawie jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż postanowienie niekończące postępowania w sprawie, które jest prawomocne, może być zmienione, jednakże warunkiem tej zmiany jest zmiana okoliczności sprawy tzn. warunkiem bezwzględnym weryfikacji prawomocnego orzeczenia w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że zaszły okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie( patrz postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 roku, II FZ 282/12 ). Z treści kolejnego wniosku strony dotyczącego przyznania prawa pomocy oraz z dołączonych do niego dokumentów źródłowych nie wynika, aby zaistniały okoliczności faktyczne powodujące taką zmianę sytuacji materialnej skarżącego, która uzasadniałaby zmianę lub uchylenie postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 29 marca 2012 r., na podstawie art. 165 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie mając na względzie ujawniony stan faktyczny uznał, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, iż nie jest możliwe przychylenie się do stanowiska skarżącego. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji dokonał weryfikacji wniosku pierwotnego dotyczącego przyznania prawa pomocy w porównaniu z wnioskiem będącym przedmiotem tegoż postępowania i trafnie uznał, że skarżący nie wykazał istnienia nowych okoliczności, tyczących się jego sytuacji majątkowej, które przemawiałyby za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Komentowany przepis tj. art. 165 p.p.s.a. możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Przykładem zmiany okoliczności faktycznych sprawy są wypadki składania przez strony dodatkowych zaświadczeń o ich sytuacji materialnej w sprawach o przyznanie prawa pomocy, czego ze strony skarżącego w niniejszej sprawie brak. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego tyczącego się sytuacji finansowej skarżącego sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna (por. postanowienie SN z dnia 10 listopada 1970 r., II CZ 139/70, OSPiKA 1971, z. 10, poz. 178). W stanie faktycznym niniejszej sprawy w której ww. postanowieniem WSA z 29 marca 2012 r., (utrzymanym w mocy postanowieniem NSA z 24 maja 2012 r.) odmówiono Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, jedynie wykazanie przez Skarżącego pogorszenia tyczącej się go sytuacji materialnej mogło by skutkować weryfikacją poprzednio dokonanej oceny jego statusu finansowego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Tymczasem z porównania drugiego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż sytuacja materialna skarżącego uległa poprawie, tj. wzrostowi uległ dochód osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W pierwszym wniosku skarżący wskazywał, iż dochód małżonki prowadzącej z nim wspólne gospodarstwo domowe wynosił 2 295,00 zł natomiast w kolejnym wniosku dochód jego małżonki wzrósł do 2 622,87 zł netto, a tym samym sytuacja skarżącego uległa zmianie in plus. Nadto okoliczność ta jest brana przez Sąd pod uwagę, gdyż skarżący nie wskazuje aby nie prowadził z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego. Dokonując porównania tudzież oceny obydwóch wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd nie mógł nie wziąć pod uwagę zaistnienia nowej okoliczności sygnalizowanej przez skarżącego tj. zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. w kwocie 57.839,00 zł. W ocenie Sądu skoro skarżący spłaca ratalnie w wysokości 10 000 zł miesięcznie dotychczasowe zaległości na rzecz Urzędu Skarbowego, to jak podkreślił Sąd pierwszej instancji oczywistym jest fakt iż organy skarbowe doszły do wniosku, że wysokość comiesięcznej raty w tak znacznej wysokości nie przekracza możliwości finansowych skarżącego. Nadto Sąd w ramach orzekania w niniejszej sprawie podkreśla, ze skoro skarżący złożył drugi wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego o rozłożenie należnego podatku za rok 2011 w wysokości 57 839 zł na raty, to jest to dowodem, że strona wykazuje się mieniem, na którym organ jest w stanie ponownie się zabezpieczyć, a skarżący jest w stanie sprostać ratalnej płatności dwóch zobowiązań bez utraty przy tym płynności finansowej. Powyższe w ocenie Sądu wskazuje, iż materialna sytuacja skarżącego jest na tyle dobra, a jednocześnie nie uległa pogorszeniu, że jest on w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania. Nawet istnienie kolejnego zobowiązania na które powołuję się skarżący nie zmienia faktu, że w zakresie jego zdolności finansowych leży możliwość poniesienia jednorazowych kosztów przedmiotowego wpisu sądowego. W związku z powyższym, jeżeli przy rozpatrywaniu sprawy tyczącej się uprzedniego wniosku o przyznanie pomocy prawnej, zakończonej postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 371/12 ,nie dopatrzono się zaistnienia przesłanek implikujących jego uwzględnienie, to tym bardziej zasadne jest nieuwzględnienie przedmiotowego zażalenia i jego oddalenie w obecnym postępowaniu. Dokonując porównania stanu finansowego Skarżącego przedstawianego w obu wnioskach o przyznanie pomocy prawnej należy podkreślić, iż wykazywana przez niego uprzednio sytuacja materialna była gorsza aniżeli na etapie obecnego postępowania, co przesądza o braku możliwości przychylenia się do wniosku skarżącego. Z powyższego wynika, iż kwestia możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych niniejszego postępowania została w sposób wiążący przesądzona w postanowieniu z dnia 29 marca 2012 r. Przy stwierdzeniu braku zmiany okoliczności faktycznych sprawy Sąd pierwszej instancji nie był władny do dokonania innej oceny tych okoliczności, niż uczyniono to w uprzednio wydanym prawomocnym postanowieniu. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 7