II OZ 239/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 413/12 o odmowie zmiany postanowienia z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 413/12 oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. F. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] 2012 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2014 r., II SA/Kr 413/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił A. F. zmiany postanowienia z dnia 17 października 2012 r., II SA/Kr 413/12 (dalej postanowienie z 17 października 2012 r.), którym oddalono wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. F. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] 2012 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że A. F. (dalej skarżący) pismem z 2 maja 2012 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 17 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z 11 grudnia 2012 r., II OZ 1096/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie z 17 października 2012 r. [k. 13, 20-21, 52-55, 68-72 akt sądowych]. Pismem z 12 sierpnia 2013 r., uzupełnionym wyjaśnieniami na formularzu PPF z 3 października 2013 r. skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd I instancji, odmawiając zmiany prawomocnego postanowienia z 17 października 2012 r. przywołał postanowienie NSA z 16.1.2008 r., II FZ 662/07, w którym wyrażono pogląd, że w sprawie, w której wydano postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować, jako wniosek o zmianę tego postanowienia na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej ppsa). Podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w postanowieniu z 17 października 2012 r. był brak wiarygodności oświadczeń skarżącego o jego sytuacji majątkowej, a w szczególności ukrywanie faktu, że jest współwłaścicielem dwu nieruchomości położonych w [...]. Sąd I instancji zaznaczył, że rozpoznając kolejny wniosek skarżącego doszedł do przekonania, że od czasu wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy nie doszło do takiej zmiany okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Oświadczenia skarżącego o sytuacji majątkowej w dalszym ciągu nie są wiarygodne, co nie pozwala na choćby częściowe uwzględnienie niniejszego wniosku. Skarżący jest w dalszym ciągu wpisany jako współwłaściciel nieruchomości w księgach wieczystych [...]. Wprawdzie skarżący zaprzecza, jakoby był współwłaścicielem nieruchomości opisanych szczegółowo w postanowieniu z 17 października 2012 r., jednak Sąd I instancji wskazał, że treść ksiąg wieczystych udostępnionych w formie elektronicznej na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości stoi w sprzeczności z twierdzeniami skarżącego. Skarżący wybiórczo wykonuje wezwania Sądu, twierdząc że nie może samodzielnie chodzić, a nie ma nikogo, kto mógłby udzielić mu pomocy. Również te oświadczenia są niewiarygodne wobec zawartego na formularzu PPF stwierdzenia, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne wraz z żoną i dwiema bezrobotnymi córkami w wieku 23 i 19 lat. Na wielu stronach internetowych, z których Sąd I instancji wskazał trzy, reklamuje się "[...]". Prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług budowlanych stoi w sprzeczności z twierdzeniami skarżącego, jakoby nie był w stanie poruszać się samodzielnie. Skarżący w żadnym z dotychczasowych oświadczeń o stanie majątkowym nie ujawnił faktu prowadzenia opisanej wyżej działalności gospodarczej (k. 135, 142-143, 149, 172-175, 179-183 akt sądowych). Zażalenie na powyższe orzeczenie wywiódł skarżący wnosząc "o jego uchylenie i przynajmniej częściowe uwzględnienie". W toku postępowania zażaleniowego skarżący przesłał nie uwierzytelnioną kserokopię orzeczenia z dnia [...] 2005 r. nr [...] Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w [...], którym zaliczono skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; wskazano że niepełnosprawność ma charakter trwały i orzeczenie wydano na stałe; niepełnosprawność datuje się od 1980 r.; wskazano że skarżący jest niezdolny do pracy; wymaga pomocy i wsparcia rodziny, wsparcie ośrodka pomocy społecznej zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, leczenie w poradni specjalistycznej; spełnia przesłanki określone w art. 8 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym (k. 189, 196-197 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżącego. Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 ppsa, jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wolters Kluwer 2013, uw. 2 do art. 165). Zasadnie Sąd I instancji przyjął na podstawie art. 165 ppsa, że brak podstaw do zmiany postanowienia z 17 października 2012 r. nawet w części. W świetle tej regulacji zmiana postanowienia wydanego w kwestii incydentalnej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, że tę zmianę uzasadniające. W art. 165 ppsa nie chodzi o jakąkolwiek zmianę okoliczności sprawy, a o taką zmianę, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. Z przedstawionego przez stronę wniosku nie wynika, że w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Stan zdrowia skarżącego i jego sytuacja majątkowa i dochodowa, nie uległy w zakresie istotnym dla oceny prawa pomocy zmianom. W szczególności skarżący nie wykazał, by w okresie po 17 października 2012 r. przestał być, i ewentualnie na jakich warunkach, współwłaścicielem nieruchomości: a) jak wynika z [...] A. F. pozostaje w 1/3 wraz z żoną M. F. współwłaścicielem na prawach współwłasności małżeńskiej a dalszymi współwłaścicielami są synowie D. i R. F., nieruchomości lokalowej położonej w [...] przy ul. [...], o pow. 901,7 m2, która składa się miedzy innymi z restauracji, 15 pokoi i 13 łazienek; b) jak wynika z [...] A. F. wraz z żoną M. F. są współwłaścicielami na prawach współwłasności małżeńskiej lokalu nr 2 w nieruchomości przy ul. [...], który ma powierzchnię 181,5 m2 składa się m. in. z 7 pokoi i 7 łazienek (k. 30-31, 46-49, 52-55, 94-95, 120-121, 150, 173-175, 179-183 akt sądowych). W niniejszej sprawie skarżący nie wskazał na zmianę swej sytuacji, nie było więc potrzeby wezwania strony o przedłożenie dodatkowej dokumentacji. Postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Skoro w świetle art. 246 § 1 ppsa ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, to brak wykazania konkretnych okoliczności wiąże się z ryzykiem strony, że prawo pomocy nie będzie jej przyznane i to strona decydowała, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę, czy nie. Składając ponowny wniosek skarżący nie podał żadnych nowych informacji, które poszerzałyby obraz jego sytuacji majątkowej i finansowej w stosunku do poprzednio złożonego wniosku, a jednocześnie nie wskazał, by jego sytuacja uległa zmianie od tamtego czasu. Również w zażaleniu skarżący nie wskazał na żadne nowe okoliczności zmieniające jego sytuację; niepełnosprawność określona w orzeczeniu z [...] 2005 r. istniała dnia 17 października 2012 r. i istnieje nadal. Sąd I instancji słusznie stwierdził, że nie było podstaw do zmiany wydanego postanowienia z 17 października 2012 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.