II GZ 442/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 8 października 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 804/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie za skargi J. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. B. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając sprzeciw od postanowienia z 5 września 2012 r., odmawiającego [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych – postanowieniem z [...] października 2012 r. – także odmówił przyznania prawa pomocy w złożonym wnioskiem z [...] sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu podał, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie wykonał wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku w wystarczającym stopniu tj. umożliwiającym ocenę tej sytuacji w sposób wolny od wątpliwości. Nie udokumentował dochodów [...]utrzymując, że prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, nie wykazując jednocześnie w żaden sposób tej odrębności. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, wyżej wymieniona prowadzi wraz ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. O powyższym świadczą złożone przez skarżącego w niniejszym postępowaniu oświadczenia ,,wszystkie rachunki za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon reguluje [...]", ,,rachunek bankowy w [...] Bank należy do [...], z którego sporadycznie pozwala skarżącemu na zapłatę jego zobowiązań". Pojęcie ,,pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", oznacza stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich spraw życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący miał obowiązek wykonać wezwanie w części odnoszącej się do osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym tj. [...]. Okoliczność, iż tego nie uczynił, nie pozwala na uwzględnienie jego wniosku. Poza tym, negatywnie dla skarżącego ocenić należy jego bierną postawę w zakresie przedłożenia wyciągów czy zaświadczeń z należącego do niego rachunku bankowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł [...], domagał się jego uchylenia w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił nieprawidłową ocenę stanu faktycznego z pogwałceniem konstrukcji art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Podniósł, że przedłożył wszystkie wymagane dokumenty, które odpowiadały prawdzie i były wewnętrznie spójne. Zarzucił również zaniechanie dokonania oceny nadesłanych dokumentów w świetle przepisów prawnych. Podkreślił, że Sąd żąda od skarżącego dokumentów należących do [...] (wskazywanej w zażaleniu jako I.K.) – czyli osoby dla niego obcej. Skarżący z osobą tą nie prowadzi i nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego. W ocenie skarżącego, wspólne zamieszkanie w tym samym budynku w różnych pomieszczeniach nie może dowodzić, że osoby prowadzą razem gospodarstwo domowe. Tymczasem, gospodarstwo skarżącego oraz [...] są prowadzone oddzielnie. Mieszkająca w domu skarżącego [...] uiszcza jedynie opłaty za media z których sama korzysta. Tym samym, nie partycypuje w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, a korzystanie z tej instytucji, powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zachodzi to w sytuacji, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego, ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań prawnych stronę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby [...] nie był w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Skarżący w rozpoznawanej sprawie nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania (koszty sądowe i inne wydatki) istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz innych domowników. W przypadku, gdy skarżący wraz z drugą osobą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można badając jego sytuację materialną przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych (por. wezwanie k. 23 akt sądowych). Wbrew stanowisku Skarżącego należy przyjąć, że wezwanie takie może obejmować także dokumenty źródłowe obrazujące dochody i obciążanie finansowe domowników osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Sąd oceniając sytuację materialną osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy bierze pod uwagę również sytuację osób pozostających z tą osobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący tak we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w odpowiedzi na wezwanie Sądu, wbrew jego twierdzeniom, wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z [...]. O powyższym świadczą złożone przez skarżącego oświadczenia np. ,,wszystkie rachunki za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon reguluje [...]", ,,rachunek bankowy w [...] Bank należy do [...], z którego sporadycznie pozwala skarżącemu na zapłatę jego zobowiązań". Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przez pojęcie ,,pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym", należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Wobec tego przyjąć należy, że wnioskodawca i [...]pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, niezależnie od tego, co twierdzi skarżący. Zasadnie referendarz sądowy Sądu I instancji wezwał Skarżącego do wykazania kosztów miesięcznych utrzymania jego oraz osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i jak kształtuje się partycypacja każdego z domowników w ponoszeniu tych ciężarów finansowych. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Należy bowiem mieć na względzie, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II FZ 681/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W związku z powyższym, zaprezentowana przez Skarżącego w uzasadnieniu zażalenia wykładnia art. 255 p.p.s.a. nie może być uznana za prawidłową. W takiej sytuacji należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 października 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od konieczności uiszczania kosztów sądowych. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.