I OSK 160/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie NSA Wiesław Morys (spr.) del. WSA Marian Wolanin Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej oraz Tatrzańskiego Parku Narodowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 639/12 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wywłaszczenia nieruchomości oddala skargi kasacyjne. Wyrokiem z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 639/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu oraz orzekł o kosztach postępowania. W uzasadnieniu tegoż wyroku Sąd I instancji przytoczył następujący stan faktyczny i prawny: Naczelnik Miasta i Gminy Z. decyzją z dnia [...] listopada 1977 r., znak [...], orzekł m. in. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości obejmującej parcele l. kat. [...] i [...], obj. [...], położone w gm. kat. W., odpowiadające działkom ewidencyjnym nr [...] o pow. 0,0367 ha i o pow. 0,1242 ha, położone w obr. W., jedn. ewid. K. Wnioskiem z dnia 10 stycznia 2011 r., A. S. zwróciła się do Wojewody Małopolskiego o stwierdzenie nieważności powyższego rozstrzygnięcia Naczelnika Miasta i Gminy Z. Zarzuciła mu rażące naruszenie prawa, to jest art. 3 ust.1, art. 6 ust. 1 i art. 22 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70). Wskazała, że [...] Park Narodowy nie wystąpił przed wydaniem decyzji do niej o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, pomimo że była właścicielką tej nieruchomości na mocy aktu własności ziemi z dnia [...] września 1977 r. wydanego przez Zastępcę Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...]. Wnioskodawczyni podkreśliła nadto, że przedmiotowa nieruchomość nie powinna zostać wywłaszczona, gdyż nie była niezbędna na cele użyteczności publicznej, obrony Państwa, wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych albo planowanej realizacji na ich terenie budownictwa ogólno miejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. W toku prowadzonego postępowania Wojewoda Małopolski ustalił, że przedmiotowa nieruchomość jest objęta księgą wieczystą nr [...], w której jako właścicielka została ujawniona A. S. na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] września 1977r., nr [...]. Dalej, że Naczelnik Miasta i Gminy Z. zawiadomił w formie obwieszczenia z dnia 21 października 1977 r., o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. W toku postępowania [...] Park Narodowy wystąpił z ofertą wykupu nieruchomości w formie obwieszczenia, które wywieszono na tablicy ogłoszeń 19 listopada 1975 r. Jednak w tym obwieszczeniu nie wskazano właściciela nieruchomości obejmującej parcele l. kat. [...] i [...], obj. [...], podając że księga wieczysta zaginęła w czasie działań wojennych. Ustaleń takich dokonano na podstawie zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w N. T. z dnia 7 listopada 1975 r. Organ uznał, że powyższe wskazuje, że oferta – wbrew przepisowi art. 6 cytowanej wyżej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - nie została skierowana do indywidualnie oznaczonej osoby – właściciela nieruchomości. Właściciela (i posiadacza) powyższych parceli nie wskazano również we wniosku [...] Parku Narodowego z dnia 28 stycznia 1976 r., jak również w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i pominięto w rozprawie wywłaszczeniowo – odszkodowawczej z dnia 21 października 1977 r., wreszcie w decyzji z dnia [...] listopada 1977 r. W ocenie Wojewody Małopolskiego oznacza to, że organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe zaniechał ustalenia właściciela wywłaszczonej nieruchomości, mimo, iż już po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, ale jeszcze przed wydaniem decyzji wydany został akt własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., i przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej przysługiwał mu walor ostateczności. Organ pierwszej instancji zauważył, że ów dokument był decyzją deklaratoryjną i dlatego jego adresat mógł skutecznie powoływać się na prawo własności wynikające z tej decyzji już od momentu jej wydania. Wojewoda Małopolski zauważył również, że akt własności ziemi został wydany przez ten sam organ, który prowadził postępowanie wywłaszczeniowe, co każe przypuszczać, że Naczelnik Miasta Z. i Gminy [...] bez większych trudności mógł ustalić, kto jest właścicielem nieruchomości oznaczonej jako parcele l. kat. [...] i [...] i wystąpić doń z ofertą dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. W jego opinii brak udziału strony w postępowaniu stanowi przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., niemniej jednak, jeśli organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowo – odszkodowawcze w ogóle nie ustalił właściciela nieruchomości, to decyzję wywłaszczeniową należy uznać za rażąco naruszającą prawo, to jest przepisy art. 6, art. 16 ust. 2 pkt 6, art. 17 ust. 1 i ust. 3 pkt 2, art. 19 ust. 1 i 2 oraz art. 23 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Mając na uwadze powyższe ustalenia, Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...] z dnia [...] listopada 1977 r., znak [...], w części orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości, obejmującej parcele l. kat. [...] i [...], obj. [...], położone w gm. kat. W., odpowiadające działkom ewidencyjnym nr [...] o pow. 0,0367 ha i o pow. 0,1242 ha, położone w obr. W., jedn. ewid. K. Od powyższej decyzji Skarb Państwa – [...] Park Narodowy wniósł odwołanie do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, który zaskarżoną następnie do sądu administracyjnego decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił ją i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji dotychczasowej. W jej motywach wskazał, że stosownie do przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., warunkiem dopuszczalności wywłaszczenia była niezbędność nieruchomości na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Przy czym, niezależnie od ogólnych kryteriów dopuszczalności wywłaszczenia, w chwili wydania decyzji z dnia [...] listopada 1977 r. istniały jeszcze kryteria o charakterze szczególnym wynikające z innych przepisów np. z ustawy z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 1949 r., nr 25, poz. 180 ze zm.), która dopuszczała wywłaszczenie na cele ochrony przyrody, a dokładnie przyrody tatrzańskiej. Organ II instancji podkreślił, że cel na jaki została wywłaszczona przedmiotowa nieruchomość położona w T. pod nazwą ‘"[...]", został ujęty w uchwale Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1969 r., nr 415/60, w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie [...] Parku Narodowego, a było nim zapobieżenie erozji wodnej, skrasowaniu skał oraz dalszemu niszczeniu roślinności górskiej, czyli ochrona przyrody. W ocenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej cel wywłaszczenia, jakim była ochrona przyrody tatrzańskiej, spełniał przesłanki przepisu art. 35 ustawy o ochronie przyrody oraz art. 3 ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r. Następnie organ ten ustalił na podstawie zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w N. T. z dnia 7 listopada 1975 r., że księga wieczysta nr [...] zaginęła w czasie działań wojennych, a zbiór dokumentów przedmiotowej księgi był nie do odszukania. Ponadto obwieszczeniem nr [...], wywieszonym na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy w dniach od 9 listopada 1979 r. do dnia 10 grudnia 1979 r., ubiegający się o wywłaszczenie wystąpił w trybie art. 6 z ofertą wykupu między innymi przedmiotowej nieruchomości. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia, że doszło do rażącego naruszenia art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. Badając przesłanki z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wskazał, że pismem z dnia 28 stycznia 1976 r., zn. 1/76 [...],[...] Park Narodowy wystąpił do Urzędu Miejskiego w Z. z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości pod nazwą [...] położonej w T., o łącznej powierzchni 16.6060 ha, w tym nieruchomości objętej [...]. Do wniosku dołączono decyzję o lokalizacji szczegółowej stanowiącą załącznik nr 1 uchwały Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1960 r., plan nieruchomości polany [...] z naniesieniem klasyfikacji gruntów sporządzonych przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w N. T., wyciąg parcelowy z rejestru parcel zatwierdzony przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w N. T., opisy szacunkowe biegłych z wyliczeniem należnych odszkodowań. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uznał również, że w sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., gdyż jak wynika z akt sprawy obwieszeniem z dnia 21 października 1977 r., Naczelnik Miasta Z. i Gminy [...] zawiadomił o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i o terminie rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej. Obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Urzędu Miasta Z. i Gminy [...] oraz Urzędu Gminy C. D. na czas 21 dni. W załączniku do zawiadomienia na stronie 20 została wymieniona nieruchomość objęta [...] o pow. 0,1629 ha l. kat. [...] i [...] ze wskazaniem, iż z uwagi na zaginięcie księgi wieczystej w czasie działań wojennych brak jest danych odnośnie właściciela. Organ nadmienił również, że w decyzji został wskazany cel wywłaszczenia oraz odszkodowanie, które zostało ustalone na podstawie opinii biegłych z listy Wojewody Krakowskiego i Nowosądeckiego w zakresie wyceny gleby. Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ odwoławczy doszedł do przekonania, że wywłaszczenie zostało przeprowadzone zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami i brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...] z dnia [...] listopada 1977 r. Brak udziału strony w postępowaniu stanowi jego zdaniem przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., co nie może być uznane za wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Na powyższą decyzję A. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia. W obszernym uzasadnieniu skargi A. S. dowodziła, że ocena przyjęta w zaskarżonej decyzji jest błędna. Przepis art. 35 ustawy z dnia 7 kwietnia 1949 roku o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 25, poz. 180 ze zm.) dawał podstawę do wywłaszczenia nieruchomości na cele ochrony przyrody, jednak sporna nieruchomość nie była wcale potrzebna na cele związane z szeroko rozumianą ochroną przyrody, a zwłaszcza na cele wymienione w tej ustawie. Skarżąca zauważyła, że nieruchomość ta nie znajdowała się w granicach [...] Parku Narodowego lub rezerwatu przyrody, nie występowały na niej pomniki przyrody, chronione gatunki roślin i zwierząt. Ponadto w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej w obrocie prawnym istniał już akt własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., nr [...], który ostatecznie stwierdzał, że nabyła ona sporną nieruchomość z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971 r., a zatem organowi prowadzącemu postępowanie wywłaszczeniowe, który jednocześnie był organem wydającym ów akt, z urzędu znana była okoliczność, że to ona jest właścicielką spornej nieruchomości. Skarżąca podkreśliła, że mimo tego nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, ani o rozprawie wyznaczonej na dzień 18/19 listopada 1977 r. Zatem powoływanie się na zaginięcie księgi wieczystej w czasie działań wojennych uznała za chybione. Reasumując A. S. podtrzymała stanowisko, że doszło do rażącego naruszenia prawa, gdyż mogąc ustalić właścicielkę nieruchomości organ wywłaszczeniowy nie uczynił tego i wydał decyzję z [...] listopada 1977 r. nie wyczerpując obowiązku poprzedzenia jej wystąpieniem o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Konkluzję, że okoliczność ta stanowi przesłankę wznowieniową uważała za błędną. W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie. Wskazanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał wniesioną skargę za zasadną. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na prawidłowość ustaleń Wojewody Małopolskiego. Nie ulega wątpliwości zdaniem Sądu, że skoro dwa miesiące przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego ten sam organ wydał akt własności ziemi, to mógł on bez trudu ustalić, kto jest właścicielem nieruchomości. Co więcej, był to fakt znany Naczelnikowi Miasta Z. i Gminy [...] z urzędu. Nieprzeprowadzenie ustaleń w powyższym zakresie lub zaniechanie ustalenia właściciela wywłaszczanej nieruchomości i wystąpienia doń o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, stanowi rażące naruszenie przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i daje podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...] z dnia [...] listopada 1977 r., nr [...]. Sąd I instancji w pełni podzielił pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 1999 r., sygn. akt IV SA 1642/96, który uznał, że nie zawsze brak uczestnictwa strony w postępowaniu wywłaszczeniowym (co miało miejsce w niniejszej sprawie) automatycznie może stanowić wyłącznie przesłankę wznowieniową (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.). W sytuacji bowiem, gdy organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe w ogóle nie ustalił właściciela wywłaszczanej nieruchomości decyzję wywłaszczeniową wydaną bez zapewnienia udziału w postępowaniu właścicielowi należy uznać za rażąco naruszającą prawo. Prawidłowo zatem w ocenie Sądu Wojewoda Małopolski uznał, iż należało stwierdzić nieważność wspomnianej decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...]. W kontekście powyższych rozważań nieprawidłowość stanowiska wyrażonego w decyzji organu II instancji polega zdaniem Sądu meriti przede wszystkim na braku odniesienia się do podstawowej okoliczności, jaką jest wydanie przez Zastępcę Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...] aktu własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., nr [...]. Pominięcie tego bardzo istotnego elementu przesądziło o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji. Skoro bowiem w obrocie prawnym funkcjonował ww. dokument, to wskazywanie przez organ odwoławczy, że w dacie wywłaszczenia brak było danych dotyczących właściciela gruntu z uwagi na zaginięcie księgi wieczystej dla nieruchomości w czasie działań wojennych, bez odniesienia się do faktów (akt własności ziemi) znanych organowi z urzędu, Sąd ten uznał za chybione. Dlatego też nie analizował zasadności wydanego rozstrzygnięcia pod kątem innych zarzutów skarżącej, które po przesądzeniu powyższych kwestii winny być rozważone w toku postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Od powyższego wyroku zostały wniesione dwie skargi kasacyjne. W skardze kasacyjnej Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zaskarżono go w całości, zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w zw. z art. 6 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, polegające na tym, że Sąd I instancji błędnie uchylił decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r. z powodu nieodniesienia się przez ten organ do wydania przez Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...] aktu własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., nr [...], b) art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. polegające na tym, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd nie wskazał konkretnego przepisu, który został naruszony przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w związku z brakiem odniesienia się przez Ministra do podstawowej, w opinii Sądu, okoliczności w sprawie, a mianowicie do wydania przez Zastępcę Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...] aktu własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., nr [...], c) art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. polegające na tym, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd nie wskazał i nie wyjaśnił, który konkretnie przepis prawa został rażąco naruszony przez organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe, a jedynie wskazał, iż organ wywłaszczeniowy nie ustalił właściciela wywłaszczanej nieruchomości i nie zapewnił mu udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, d) art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. polegające na pominięciu przez Sąd ujawnionych w sprawie okoliczności, iż w związku z zaginięciem ksiąg wieczystych zaistniały przesłanki określone w art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., zaś ubiegający się o wywłaszczenie był zwolniony z obowiązku wystąpienia z ofertą, 2. naruszenie prawa materialnego, poprzez: a) błędną wykładnię art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. polegającą na przyjęciu, iż z tego przepisu wynika dla organu wywłaszczeniowego obowiązek ustalenia właściciela nieruchomości, b) naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. i uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że brak jest podstaw do stosowania tego przepisu w niniejszej sprawie, bowiem w sytuacji, gdy organ prowadzący w ogóle nie ustalił właściciela wywłaszczanej nieruchomości, to decyzję wywłaszczeniową wydaną bez zapewnienia udziału w postępowaniu właścicielowi należy uznać za rażąco naruszającą prawo. Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając te zarzuty autor skargi kasacyjnej w szczególności wywodził, iż niezrozumiałe jest twierdzenie Sądu I instancji, jakoby nieustalenie przez Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...] właściciela wywłaszczanej nieruchomości stanowiło rażące naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., skoro rokowania o dobrowolne nabycie nieruchomości nie miały być prowadzone przez Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...], ale przez [...] Park Narodowy. Przepis ten nie przewidywał ustalania przez organ wywłaszczeniowy właściciela nieruchomości, a jedynie zobowiązywał ubiegającego się o wywłaszczenie, aby przed wystąpieniem z wnioskiem o wywłaszczenie podjął próbę dobrowolnego nabycia nieruchomości. Twierdzenie zatem, że organ wywłaszczeniowy zobowiązany był na podstawie tego przepisu do ustalenia właściciela nieruchomości jest w ocenie pełnomocnika Ministra bezpodstawne. Tym bardziej, ze w sytuacjach uregulowanych w art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958r. ubiegający się o wywłaszczenie był zwolniony z tego obowiązku. Tymczasem [...] Park Narodowy nie mógł dysponować aktem własności ziemi z [...] września 1977 r. w dacie złożenia wniosku o wywłaszczenie datowanego na 28 stycznia 1976r. W konsekwencji czego, mimo że w przedmiotowej sprawie fakt wydania przez Naczelnika Miasta Z. i Gminy [...] aktu własności ziemi z dnia [...] września 1977 r. nie był kluczową kwestią dla oceny fazy złożenia oferty dobrowolnego zbycia nieruchomości, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2012 r. z tego powodu. Gdyby jednak wziął pod uwagę powyższy wywód, to dokonałby analizy zaskarżonej decyzji pod kątem innych zarzutów skarżącej oraz oddaliłby skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. Tym bardziej, że nie doszło do wskazania i wyjaśnienia, jaki przepis został rażąco naruszony w decyzji dotychczasowej. Autor skargi kasacyjnej zwrócił również uwagę, iż pozbawienie udziału strony w postępowaniu wywłaszczeniowym stanowi przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., a nie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.. Utrwalone orzecznictwo wskazuje bowiem, że przesłanki wznowieniowe nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż oba te tryby służą różnym celom i nie są w stosunku do siebie konkurencyjne. W skardze kasacyjnej [...] Parku Narodowego również postulowano uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zarzucając mu: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 i 2, art. 15 ust. 2 pkt 6 oraz art. 16 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, polegające na mylnym przyjęciu, że "ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę zamiany lub umowę nabycia nieruchomości za cenę ustaloną według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie", w sytuacji gdy art. 6 pkt 2 stanowi, że "powyższy obowiązek nie ciąży na ubiegającym się o wywłaszczenie, jeżeli prowadzenie rokowań z właścicielem o dobrowolne odstąpienie nieruchomości natrafiło na przeszkody trudne do pokonania, w szczególności, jeżeli osoba właściciela lub jego miejsce pobytu są nieznane" oraz, przepis art. 16 ust 2 w/w ustawy stanowiący, że "osoby zainteresowane, których miejsce pobytu jest nieznane, zawiadamia się za pomocą obwieszczenia wywieszonego na tablicy ogłoszeń prezydium właściwej rady narodowej gromadzkiej", co spowodowało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 152 P.p.s.a., niezasadne uwzględnił skargę A. S. w sytuacji, gdy decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej została wydana zgodnie z przepisami prawa, tj. z art. 6 ust 2 i art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez uznanie, iż w decyzji Wojewody Małopolskiego, słusznie powołano art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w sytuacji, która tego nie uzasadniała, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez nieuzasadnione zaakceptowanie dokonania przez Wojewodę Małopolskiego oceny przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., do czego w postępowaniu w trybie art. 156 § 1 K.p.a., nie był upoważniony, a tym samym naruszył art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. W oparciu o podniesione wyżej zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Zdaniem autora tej skargi kasacyjnej wobec braku informacji o osobie właściciela, a także o jego miejscu pobytu, ubiegający się o wywłaszczenie, działając na podstawie art. 6 ust 2 w/w ustawy, obwieszczeniem nr [...], wywieszonym na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy w dniach 19 listopada 1979 r. do dnia 10 grudnia 1979, wystąpił z ofertą dobrowolnego odstąpienia przedmiotowych nieruchomości, a tym samym spełnił kwestionowane przez skarżącą reguły postępowania. Nie sposób zatem uznać, tak jak zrobił to Sąd I instancji, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei w sytuacji, gdyby rzeczywiście doszło do uchybienia przepisowi art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., to i tak stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na wywołanie przez nią nieodwracalnych skutków prawnych - wydaje się w ocenie pełnomocnika niemożliwe i niecelowe. Przedmiotowa nieruchomość jest bowiem od wielu lat częścią [...] Parku Narodowego, zaś z uwagi na jej usytuowanie w granicach Parku, niemożliwym jest jej wyodrębnienie bez poważnej szkody dla ochrony przyrody. Co więcej, stworzenie wewnątrz Parku Narodowego prywatnego kompleksu nieruchomości nie tylko mogłoby doprowadzić do zdewastowania okolicznych terenów chronionych, ale w znacznym stopniu utrudniłoby ochronę przyrody na tym terenie. Autor skargi kasacyjnej wskazał również, że Wojewoda Małopolski, podczas badania okoliczności sprawy, a także wnikliwej analizy możliwości zaistnienia w decyzji wywłaszczeniowej przesłanki rażącego naruszenia prawa, sam, do czego był nieupoważniony, zajął merytorycznie stanowisko co do przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., przez co tym samym naruszył przepisy o właściwości (art. 148 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.). W odpowiedzi na powyższe skargi kasacyjne A. S. wniosła o ich odrzucenie, względnie oddalenie i orzeczenie o koszach postępowania według norm przepisanych, nie zgadzając się z podniesionymi w nich zarzutami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi kasacyjne nie mogły odnieść skutku, gdyż zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Na wstępie należy zauważyć, iż stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest jej granicami, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Takich okoliczności w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w obu skargach kasacyjnych przyczyny wadliwości prawnej kwestionowanego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania – choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Powołanie się na obie w/w podstawy wymaga rozważenia w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, gdyż dopiero po przesądzeniu, iż stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny podstawy naruszenia prawa materialnego. Przy czym z uwagi na identyczny kierunek obu skarg kasacyjnych wniesionych w niniejszej sprawie, zostaną one omówione łącznie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy odeprzeć zarzuty naruszenia przez Sąd meriti przepisów art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. podniesione w skardze kasacyjnej Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej. Pierwszy z przepisów statuuje obowiązek wydania wyroku po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, drugi określa elementy uzasadnienia wyroku. W niniejszej sprawie zasadnie doszło do zamknięcia rozprawy, skoro brak było powodów dla jej kontynuowania, w szczególności dla przeprowadzenia postępowania dowodowego, a akta administracyjne były kompletne i stanowiły dostateczną podstawę do wydania orzeczenia kończącego postępowanie. Niepodobna konstruować jego naruszenia poprzez wytyk pominięcia pewnych okoliczności faktycznych, tu przesłanki materialnoprawnej wynikającej z art. 6 ust. 4 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jak też niedokonania pewnych rozważań. Te kwestie mogą być podważone zarzutem powiązanym bezpośrednio z istotą rozstrzygnięcia, zwłaszcza zarzutem naruszenia prawa materialnego. Jeśli zaś chodzi o uzasadnienie zaskarżonego wyroku, to zawiera ono wszystkie wymagane elementy, w tym przedstawienie stanu sprawy, zarzutów skarżącej, stanowiska stron, podstawę prawną i jej wyjaśnienie oraz wskazania co do dalszego toku postępowania. To natomiast, czy zasadnie uchylono zaskarżoną decyzję i czy wytyczne dla organu są prawidłowe, jest inną rzeczą, niemogącą motywować zarzutu uchybienia przepisowi art. 141 § 4 P.p.s.a. Wbrew skarżącemu kasacyjnie Ministrowi Sąd I instancji podał, że rażąco naruszono w decyzji z dnia [...] listopada 1977 r. przepis art. 6 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy. Wyraźnie taką treść zamieszczono na str. 11 uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Jednocześnie doszło do wskazania przyczyn takiej konkluzji, gdyż nie tylko tamże, ale z całokształtu analizy motywów tegoż orzeczenia wynika, że Sąd I instancji przyjął jako rażącą wadę wspomnianej decyzji brak ustalenia właścicielki wywłaszczonej nieruchomości, brak wystąpienia do niej o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz wywłaszczeniu, przy jednoczesnym braku przesłanek zwalniających z tego obowiązku uregulowanych w art. 6 ust. 4 tej ustawy. Odniósł się też Sąd ten do kwestii aktu własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., dowodząc wiedzy organu o osobie właścicielki w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej. W ocenie Sądu meriti doszło tym samym do rażącego naruszenia prawa materialnego, czemu Sąd ten dał wyraz przytaczając w podstawie prawnej zaskarżonego wyroku przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. W kontekście powyższych wywodów nietrafny więc jawi się zarzut uchybienia temu przepisowi powołanemu w związku z poprzednio wymienionymi normami. Za błędny należy uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., który w skardze kasacyjnej [...] Parku Narodowego został powołany w ramach podstawy naruszeń procesowych, mimo iż dotyczy on przymiotu strony - w uproszczeniu - wynikającego z przepisu prawa materialnego, a więc poprawnie dotyczyć on winien tej sfery. Jest to wytyk niesłuszny, gdyż nie doszło do oceny jego przesłanek, a tylko jako ilustrację wskazano, iż w okolicznościach sprawy nie mógł on mieć zastosowania, skoro ranga uchybień uzasadnia wadę nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Przesłanek wznowieniowych natomiast nie analizowano, bo nie należą one do przedmiotu sprawy wyznaczonej granicami rozpatrzenia sprawy przez organy administracyjne. W tym miejscu godzi się podnieść wadliwość takiego samego zarzutu podniesionego przez Ministra, który umieścił go w ramach podstawy naruszeń prawa materialnego, lecz nie powiązał z jakimkolwiek przepisem procedury sądowoadministracyjnej. Twierdzenia Sądu meriti dotyczące charakteru naruszenia przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. są trafne, bo orzecznictwo przyjmuje skutek nieważności decyzji wydanej z uchybieniem uregulowanego w nim obowiązku (p. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1066/08, z dnia 28 lutego 2009, sygn. akt I OSK 403/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1214/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W istocie literalnie rzecz ujmując przepis ten skierowany jest do ubiegającego się o wywłaszczenie, czyli tu [...] Parku Narodowego, który mógł nie mieć wiedzy o właścicielce spornej działki, a zwłaszcza wydanym na jej rzecz akcie własności ziemi, a nawet przy dołożeniu szczególnej staranności nie mógł się dowiedzieć, lecz przyjmuje się, iż skutki tego stanu rzeczy rozciągają się na organ wywłaszczeniowy, tym bardziej, że przed wydaniem decyzji stan ten uległ zmianie i organ mógł i powinien ją odnotować. Przepis art. 16 ust. 1 pkt 6 ustawy wymagał podania we wniosku o wywłaszczenie właściciela nieruchomości (chyba, że nie był znany), a przepis art. 17 ust. 1 zawiadomienia m.in. tegoż albo posiadacza nieruchomości (chyba, że nie byli znani). Zatem w takiej sytuacji przyjmuje się brak podstaw do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Niemniej jednak rzeczywiście Minister orzekający w sprawie zbyt mało uwagi poświęcił kwestii wiedzy organu wywłaszczeniowego kto był właścicielem spornej nieruchomości (wynikającej z aktu własności ziemi) i możliwości jej uzyskania z jednej strony, lecz z drugiej należało też szerzej rozważyć zagadnienie uregulowane w przepisie art. 6 ust. 4 tej ustawy, który przewidywał możliwość odstąpienia od obowiązku wystąpienia do właściciela, gdy prowadzenie rokowań natrafiłoby na przeszkody trudne do pokonania. Kwestie te nie do końca zanalizował także Sąd Wojewódzki, dlatego sformułowana przezeń konkluzja o nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1977 r. jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedwczesna. Skoro zatem sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona przez organy do rozstrzygnięcia, to uchylenie zaskarżonej decyzji ostatecznie odpowiada prawu, wszak z innymi wskazaniami co do dalszego toku postępowania administracyjnego, bo wniosek sformułowany przez ten Sąd jest nieuzasadnienie jednoznaczny. Trzeba zważyć, iż stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa wymaga ustalenia, że doszło do uchybienia kwalifikowanego, w uproszczeniu o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, oczywistego, czyli takiego, które stanowi zaprzeczenie stanu prawnego istotnego z punktu widzenia danego rozstrzygnięcia. Przy czym chodzi o stan prawny w zakresie jego obowiązywania i interpretacji niewątpliwy i nierodzący rozbieżności w wykładni. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1710/07 (publ. jw.), cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu przez ich proste zestawienie ze sobą, przy czym nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, a o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny; charakter tego naruszenia powoduje, iż owa decyzja nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Można zatem powiedzieć, że w przypadku badania tej przesłanki nieważności decyzji ocena poprawności zastosowania przepisu prawa jest łagodniejsza niż w przypadku oceny dokonywanej w toku instancji, która zresztą to ocena nie jest oceną sensu stricte, bo organ odwoławczy rozpatruje każdą sprawę merytorycznie w jej całokształcie, a nie dokonuje kontroli legalności decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Trzeba jej wszak dokonywać z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności każdej sprawy. W niniejszej należało mieć na uwadze, że jakkolwiek wystąpienie do właściciela w trybie art. 6 ust. 1 omawianej ustawy obciążało [...] Park Narodowy, to obiektywnie nie mógł on być mu znany. Z drugiej jednak strony o osobie właścicielki winien wiedzieć organ wywłaszczeniowy, bo ten sam organ wydał akt własności ziemi będący podstawą nabycia tego prawa, bez względu na to czy podpisał go naczelnik gminy czy jego zastępca, bo zawsze osoby piastujące te funkcje wykonują kompetencje organu. Z. nie było dużą miejscowością, a wielkość urzędu gminy nie uzasadniała poglądu o ewentualnych utrudnieniach w wewnętrznej komunikacji nawet w czasach, w jakich wydano te decyzje. Jednakowoż wyjaśnienia wymagało, czy organ wywłaszczeniowy podjął działania w tym kierunku, co może być istotne dla oceny całokształtu okoliczności sprawy (p. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1800/06, publ. jw.), przy czym niewątpliwie starał się dopełnić swych obowiązków poprzez obwieszczenia. Wydaje się, że mieszkańcom Z. łatwo było się dowiedzieć, choćby z ich treści, o wywłaszczeniach dużego areału i istotnej zmianie jego przeznaczenia. Poza tym niepodobna pominąć obowiązku A. S. wpisania po uzyskaniu aktu własności ziemi wynikającej zeń zmiany do księgi wieczystej (p. art. 29 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 320 ze zm.), oczywiście po jej założeniu. Tymczasem, jak wynika z motywów wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] września 2010 r., sygn. akt [...], zapadłego w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, uczyniła to dopiero w 1985 r., bo księgę wieczystą dla spornej działki założono [...] czerwca 1985 r. Zaniedbując go działała niezgodnie z prawnym obowiązkiem, utrudniając tym samym wypełnienie obowiązków organowi wywłaszczeniowemu, a więc na swoją niekorzyść. Toteż trudno zaakceptować obecnie powołanie się na służące jej prawo własności. Wyjaśnienia wymaga, dlaczego tego nie uczyniła, a przede wszystkim czy wiedziała o wywłaszczeniach całego terenu w czasie ich realizacji. Wreszcie konieczne było rozważenie czy decyzja z dnia [...] listopada 1977 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków, jak to podnosi [...] Park Narodowy, a czego nie uczyniono w żadnym z postępowań. Taka okoliczność, po myśli art. 156 § 2 K.p.a., wyklucza w każdym przypadku nieważności jej stwierdzenie. Przy czym godzi się podzielić pogląd organu II instancji, wedle którego okoliczności sprawy przekonują, że cel wywłaszczenia mieścił się w ramach zakreślonych przepisem art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z tych przyczyn zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, a nie na podstawie wskazanej przez Sąd meriti, gdyż ocena zastosowania i wykładni prawa materialnego jest przedwczesna. Jednakowoż zarzuty uchybienia temu przepisowi w powiązaniu z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nie mogły doprowadzić do uwzględnienia skarg kasacyjnych w sprawie. Nietrafne okazały się też dalsze zarzuty Ministra, a to naruszenia art. 3 § 1 i 2 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r., bo jak to wykazano wyżej trafnie uchylono zaskarżoną decyzję, wszak z błędnym uzasadnieniem, przy czym pierwszy z przywołanych przepisów regulujący obowiązki i uprawnienia sądu administracyjnego, nie może motywować zarzutu wadliwego rozstrzygnięcia, zwłaszcza w takiej konfiguracji. Natomiast pozostałe zarzuty [...] Parku Narodowego, jakkolwiek dotykały sedna problemu, to błędnie operują tekstem pierwotnym ustawy z dnia 12 marca 1958 r., podczas gdy od dnia 14 marca 1974 r. brzmienie wskazanych przepisów jest inne (układ jednostek redakcyjnych). Zgodnie z treścią przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania (inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz stwierdzenia nieważności - art. 145 § 1 pkt 2) w takim stopniu, iż mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych albo błędnej wykładni tych przepisów (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2008, s. 357). Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowane nimi stosunki administracyjnoprawne materialne lub procesowe. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie doszło do stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne (por. J. P. Tarno, op. cit., s. 211 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 305). W niniejszej sprawie niewyjaśnienie sprawy skutkowało przedwczesną decyzją o odmowie stwierdzenia nieważności. Jednak równie przedwczesne jest przekonanie Sądu meriti o jej nieprawidłowości. Sprawa wymaga bowiem uzupełnienia materiału i szerszego rozważenia wszelkich jej okoliczności. Z wyłożonych powodów skargi kasacyjne zostały oddalone, co oznacza prawomocność rozstrzygnięcia uchylającego decyzję organu odwoławczego i konieczność rozpatrzenia przezeń odwołania od decyzji stwierdzającej nieważność decyzji dotychczasowej. Zatem rzeczą właściwego Ministra będzie uzupełnienie materiału dowodowego o dowody pozwalające na ocenę stopnia zawinienia organu i strony, w kontekście ewentualnego rażącego naruszenia prawa, a następnie rozważenie całokształtu okoliczności sprawy, w tym wszelkich zarzutów stron, i dopiero potem wydanie rozstrzygnięcia. Co mając na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Nie zasądził Sąd kosztów postępowania kasacyjnego, gdyż A. S. nie wykazała ich poniesienia, w szczególności odpowiedź na skargę kasacyjną sporządziła osobiście. ----------------------- 2