II GSK 60/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Czesława Socha Sędzia del. WSA Mirosław Trzecki Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 września 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 2404/11 w sprawie ze skargi K. A. Cz. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz K. A. Cz. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 września 2012 r., w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2011 r. w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu oraz orzekł o kosztach. Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco: w dniu [...] maja 2011 r. skarżąca wystąpiła do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawa o adwokaturze (t.j.: Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm., dalej: prawo o adwokaturze). Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2011 r. ORA w [...] wpisała kandydatkę na listę adwokatów tej Izby, wskazując, że wnioskodawczyni spełnia wszystkie wymagania dotyczące wpisu na listę adwokatów, w tym posiada praktykę zawodową, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) prawa o adwokaturze. Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. zwrócono akta osobowe skarżącej celem ich uzupełnienia poprzez załączenie oryginałów albo urzędowo poświadczonych kopii umów o pracę lub umów cywilnoprawnych zawartych z kancelariami lub spółkami, o których mowa w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) prawa o adwokaturze. Pismem z dnia [...] września 2011 r. wnioskodawczyni poinformowała, iż nie posiada innych dokumentów poza załączonymi wcześniej do wniosku. Objętą skargą decyzją z dnia [...] października 2011 r. Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi skarżącej na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Organ stwierdził, że skarżąca ukończyła studia wyższe na Uniwersytecie [...], uzyskując tytułu magistra prawa w czerwcu 2000 r. W dniu [...] października 2007 r. uzyskała tytuł doktora z zakresu prawa Uniwersytetu [...] (USA). Tytuł ten został następnie na podstawie § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 3 czerwca 2005 r. w sprawie nostryfikacji stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki uzyskanych za granicą (Dz. U. Nr 104, poz. 874, dalej: rozporządzenie w sprawie notyfikacji stopni naukowych) uznany przez Radę Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] za równorzędny ze stopniem naukowym doktora nauk prawnych w zakresie prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. Z zaświadczeń oraz umów załączonych do akt postępowania o wpis na listę adwokatów wynikało, iż skarżąca w 2004 r. zdała egzamin adwokacki w Stanie [...]. Począwszy od września 2006 r. do chwili obecnej zatrudniona jest w kancelarii [...], przy czym w okresie od września 2006 r. do października 2007 r. zatrudniona była na pełny etat w charakterze prawnika w oddziale kancelarii w [...] (USA), zaś od listopada 2007 r. do grudnia 2008 r. w oddziale kancelarii w [...] (USA). Z kolei od stycznia 2009 r. do chwili obecnej kandydatka pracuje w kancelarii [...] w [...] (Królestwo Belgii), początkowo jako młodszy prawnik (associate), a następnie jako prawnik. W 2008 r. została wpisana na listę prawników zagranicznych Izby Adwokackiej w [...]. W ocenie Ministra Sprawiedliwości wykonywana przez kandydatkę praktyka zawodowa w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów nie odpowiadała wymogom określonym w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) prawa o adwokaturze i dlatego nie podlegała zaliczeniu na poczet "stażu prawniczego" uprawniającego do wpisu na listę adwokatów, bez zdania egzaminu adwokackiego. Organ stwierdził, że skarżąca, co prawda wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej, lecz nie miało to miejsca w ramach umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, a więc zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit b) powołanej ustawy. Z zaświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię wynikało, iż wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej w ramach umów łączących ją z kancelarią prawniczą [...] z siedzibą w [...], [...] i [...]. Jedynie doraźnie współpracowała w prowadzeniu spraw z adwokatami i radcami prawnymi z biura [...] w [...]. Okres praktyki w biurach [...] w [...], [...] czy [...] nie mógł być w ocenie organu uwzględniony w ramach wymogu wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej uprawniających do uzyskania wpisu na listę adwokatów. Sąd I instancji uwzględniając skargę na tę decyzję wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) prawa o adwokaturze, wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Sąd I instancji stwierdził, że Minister Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji wyciągnął niewłaściwe wnioski z faktu przynależności Polski do Unii Europejskiej oraz niewłaściwie zinterpretował przepisy unijne. Ograniczając się do wąskiej płaszczyzny językowej i pomijając płaszczyznę celowościową i funkcjonalną organ nie uwzględnił wniosków wynikających z procesów globalizacji, dotyczących również obsługi prawnej. Sąd zauważył, że najbardziej dostrzegalnym przejawem jest powstawanie dużych, międzynarodowych, "sieciowych" jednostek (kancelarii) obsługi prawnej, zrzeszających pod jedną firmą (co najmniej) lub zarządem szereg kancelarii prawnych działających w różnych krajach, lub tworzenie filii takich kancelarii w różnych krajach. Relacje między podmiotami działającymi w ramach jednej organizacji zyskują wymiar wewnętrzny i w istotny sposób różnią się od działań podejmowanych przez indywidualne podmioty obsługi prawnej. W konsekwencji zmianom też ulegają relacje pracowników z kancelariami "sieciowymi". W istocie pracownik takiej kancelarii jest pracownikiem całej "sieci" kancelarii, a do świadczenia usług w innym kraju nie jest już potrzebna umową z kancelarią "sieciową w tym kraju, lecz proste zlecenie, zamówienie lub wręcz polecenie, mające często formę faksu lub rozmowy telefonicznej." W tym zakresie Sąd I instancji zauważył, że z wyjaśnień skarżącej wynikało, iż "nie ma żadnej umowy o pracę z kancelarią w Polsce, zaś świadczy usługi prawnicze również w Polsce na podstawie umowy z biurem [...] w [...], które ma powiązania z biurami w [...] i [...]. Ta współpraca z biurem w [...] ma charakter trwały, jest to umowa o współpracy, trwa od lutego 2009 r. do chwili obecnej. Usługi w Polsce świadczy w miarę potrzeby." Ponadto, co wynikało z uzasadnień rozstrzygnięć Okręgowej Rady Adwokackiej oraz Ministra Sprawiedliwości, skarżąca świadczyła przez okres przekraczający 3 lata czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej w ramach umów cywilnoprawnych łączących ją bezpośrednio z kancelarią prawną [...], a pośrednio z [...] sp.k. w [...]. Sąd podzielił ocenę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], że skarżącą przedstawiła wystarczające dowody, z których wynikało, że wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej w Rzeczpospolitej Polskiej. Były to, przedstawiona przez skarżącą umowa o pracę oraz umowa cywilnoprawna potwierdzająca stosunki łączące ją z międzynarodową kancelarią prawną [...], a w szczególności z jej biurami w [...], [...] oraz [...]. Skarżąca przedstawiła także opinie J. M. (biuro [...] w [...]), T. C. oraz M. M. (biuro [...] w [...]). Z opinii prawników współpracujących z [...], wynika bezspornie, że choć skarżąca nie zawarła na piśmie umowy z biurem [...] w [...], na podstawie umów łączących biura sieci [...] oraz umów łączących skarżącą z zagranicznymi biurami [...], skarżąca wykonywała czynności wymagające wiedzy prawnej i związane ze świadczeniem usług prawnych polskim spółkom oraz klientom [...] w [...]. Sąd I instancji podzielił również ocenę skarżącej oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], że przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości interpretacja art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit. b) prawa o adwokaturze naruszała podstawowe zasady prawa wspólnotowego, w szczególności zakaz dyskryminacji ze względu na narodowość oraz przepisy Traktatu odnoszące się do swobody przedsiębiorczości oraz swobody przepływu usług. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Skargą kasacyjną Minister Sprawiedliwości zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie: I. prawa materialnego: - błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze polegającą na przyjęciu, że jego dyspozycja obejmuje nie tylko nabycie przez osoby posiadające tytuł zawodowy doktora nauk prawnych odpowiedniej praktyki poprzez wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 Prawa o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których, o których moa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, ale również obejmuje nabycie przez wymienione wyżej osoby praktyki poprzez wykonywanie jej na podstawie odpowiedniej umowy z kancelarią działającą poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wchodzącą w skład międzynarodowej "sieci" kancelarii prawnych, posiadających swoją reprezentację również w Polsce; - niewłaściwe zastosowanie art. 18 i art. 45 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.UE z dnia 30 marca 2010 r. C 83) i niezasadne "przyjęcie, że zapewnienie swobody przepływu pracowników wewnątrz Unii Europejskiej wymaga uznania współpracy pani K. C. z kancelarią prawną [...] za równoważne wykonywaniu wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w warunkach określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit, b) prawa o adwokaturze, podczas gdy w rzeczywistości przepływ osób świadczących usługi prawnicze między krajami Unii Europejskiej a Rzeczpospolitą Polską regulują: Dyrektywa Rady z dnia 22 marca 1977 r., 77/249/EWG w sprawie ułatwienia skutecznego korzystania przez prawników ze swobody świadczenia usług, Dyrektywa Rady i Parlamentu Europejskiego z dnia 16 lutego 1998 r., 98/5/WE, w sprawie ułatwienia prowadzenia stałej praktyki prawniczej w innym Państwie Członkowskim niż to, w którym uzyskano kwalifikacje, a także Dyrektywa z dnia 21 grudnia 1988 r., 89/48/EWG, w sprawie powszechnego systemu uznawania dyplomów szkolnictwa wyższego uzyskiwanych w rezultacie ukończenia kształcenia szkolenia zawodowego trwającego przynajmniej trzy lata, implementowane w ustawie z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 126, poz. 1069 z późn. zm.), i przyjęte tam regulacje wykluczają możliwość uzyskania w stanie faktycznym przedstawionym w niniejszej sprawie i w trybie określonym wymienioną ustawą wpisu na listę adwokatów w Rzeczpospolitej Polskiej osobie spoza Unii Europejskiej; II. przepisów postępowania: - art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie, że K. C. wykazała posiadanie praktyki, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) prawa o adwokaturze, w sytuacji, gdy z przedłożonych w toku postępowania dokumentów wynika, iż nie pozostawała ona zatrudniona przez którykolwiek z podmiotów wymieniony w tym przepisie. Podnosząc te zarzuty Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. C. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie NSA zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku Sądu I instancji, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć. Natomiast stosownie do treści art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: a) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle cytowanych przepisów do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w stosunku do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji – w odniesieniu do przepisów postępowania. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 t., FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120; zob. szerzej J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 419). W analizowanej skardze kasacyjnej sformułowano zarówno zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego, które to naruszenie, w ocenie kasatora, miało postać kwalifikowaną, tzn. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny po przeanalizowaniu tych zarzutów uznał, iż ponieważ stan faktyczny sprawy nie jest sporny między stronami, istota sporu w tej sprawie skupia się na zarzutach naruszenia prawa materialnego, a zatem analizę treści skargi kasacyjnej należy rozpocząć od rozpatrzenia tych zarzutów. Sprowadzają się one do zarzutu błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze polegającą na przyjęciu, że jego dyspozycja obejmuje nie tylko nabycie przez osoby posiadające tytuł zawodowy doktora nauk prawnych odpowiedniej praktyki poprzez wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 prawa o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, ale również obejmuje nabycie przez wymienione wyżej osoby praktyki poprzez wykonywanie jej na podstawie odpowiedniej umowy z kancelarią działającą poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wchodzącą w skład międzynarodowej "sieci" kancelarii prawnych, posiadających swoją reprezentację również w Polsce. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym zarzut ten nie jest zasadny. Jak słusznie podnosi w odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca, powtarzając argumentację ORA zawartą w jej pismach, żaden z wymienionych wyżej przepisów ustawy prawo o adwokaturze, ani ustawy o radcach prawnych nie zawiera unormowań, które ograniczałyby możliwość wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej kandydatowi do zawodu adwokata do terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez czas określony w ustawie. Ustawa nie precyzuje miejsca wykonywania tych czynności. Ustawa w swych unormowaniach nie wskazuje także, w jaki sposób art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) prawa o adwokaturze należy stosować do doświadczenia zawodowego prawników, którzy współpracują z międzynarodowymi kancelariami prawnymi, takimi jak np. [...], gdzie do zakresu obowiązków prawników należy obsługa klientów z różnych krajów, udzielanie porad prawnych wymagających znajomości rożnych porządków prawnych oraz regulacji międzynarodowych, a także reprezentowania klientów przed sądami i organami wielu jurysdykcji, w tym przed organami międzynarodowymi. Sąd I instancji słusznie uznał, iż organ – Minister Sprawiedliwości – wyciągnął niewłaściwe wnioski z faktu przynależności Polski do Unii Europejskiej oraz niewłaściwie zinterpretował przepisy unijne dotyczące analizowanej kwestii. Zasadne jest zatem dokonanie prowspólnotowej wykładni tych przepisów. W niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości ograniczył się wyłącznie do wykładni językowej analizowanych przepisu, pomijając całkowicie wykładnię celowościowa i funkcjonalną, uznając iż przepis jest jasny, jego wykładnia gramatyczna prowadzi do jego jednoznacznego zinterpretowania, a w konsekwencji znajduje tu zastosowanie łacińska paremnia, iż clara non sunt interpretanda. Nie można jednak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie podzielić tego poglądu. Podkreślić należy, iż zasada ta w świetle najnowszych poglądów teoretyków prawa winna być zastąpiona zasadą clara sunt interpretanda, przy czym wbrew stanowisku Ministra Sprawiedliwości przepis ten trzeba uznać za niejednoznaczny. Należy zaakcentować, że prawo reguluje stosunki społeczne istniejące w aktualnej rzeczywistości i winno nadążać za ich zmianami, a jeśli tego nie czyni - stosując prawo należy dokonywać jego właściwej, pełnej i wnikliwej wykładni. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie podzielił pogląd Sądu I instancji oraz ORA w [...]e, iż Minister ograniczając się do wąskiej płaszczyzny językowej i pomijając płaszczyznę celowościową i funkcjonalną analizowanego przepisu nie uwzględnił zmian w zakresie stosunków społecznych, które nastąpiły w kwestii obsługi prawnej po wstąpieniu Polski do UE oraz nie wyciągnął wniosków wynikających z procesów globalizacji obejmujących także prowadzenie obsługi prawnej. Rację ma Sąd I instancji, iż w tym zakresie najbardziej dostrzegalnym przejawem jest powstawanie dużych, międzynarodowych "sieciowych" jednostek (kancelarii) obsługi prawnej, zrzeszających pod jedną firmą (co najmniej) lub zarządem szereg kancelarii prawnych działających w różnych krajach, lub tworzenie filii takich kancelarii w różnych krajach. Relacje między podmiotami działającymi w ramach jednej sieci kancelarii, która to sieć tworzy w gruncie rzeczy jedną organizację, zyskują wymiar wewnętrzny i w istotny sposób różnią się od działań podejmowanych przez indywidualne podmioty obsługi prawnej. Słusznie zatem Sąd I instancji zaakcentował, iż konsekwencją tych zmian jest to, że zmianom ulegają relacje pracowników z kancelariami "sieciowymi", ponieważ pracownik takiej kancelarii jest pracownikiem całej "sieci", a do świadczenia usług w innym kraju nie jest potrzebna umowa z kancelarią w danym kraju (wchodzącą w skład "sieci"), lecz zlecenie, zamówienie lub wręcz polecenie. Jak podkreślił Sąd I instancji (podzielając stanowisko ORA w [...]) z zaświadczeń oraz umów załączonych do akt przedmiotowego postępowania o wpis na listę adwokatów, a także oświadczeń skarżącej złożonych na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wynika, że wnioskodawczyni w okresie powyżej trzech lat wykonywała wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie umów cywilnoprawnych łączących skarżącą bezpośrednio z kancelarią prawną [...], a pośrednio z kancelarią prawną [...] sp.k. w [...]. W ciągu tego okresu czasu do zakresu obowiązków skarżącej należało m.in. reprezentowanie polskich klientów [...] w wielu sprawach z zakresu prawa konkurencji prowadzonych przez Komisję Europejską, przygotowanie strategii procesowej i redagowanie pism procesowych w sprawach toczących się przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości (ETS) i Sądem oraz doradzanie klientom na temat prawa unijnego. Słusznie zatem przyjął Sąd I instancji, iż skarżąca współpracując z adwokatami i radcami prawnymi z biura [...] współpracowała z kancelarią prawną [...] sp.k. w [...], co skutkowało możliwością bezpośredniego zlecania skarżącej wykonywania czynności przez adwokatów i radców prawnych z kancelarii prawnej w [...], podlegało ich kontroli, zobowiązywało ją wreszcie do przestrzegania zasad etyki zawodowej. Tym samym skarżąca świadczyła usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej z podmiotem świadczącym pomoc prawną w Rzeczpospolitej Polskiej. Z uwagi na współpracę pomiędzy kancelariami [...] a [...] sp. k. w [...] nie ma konieczności zawierania indywidualnych umów z poszczególnymi prawnikami, gdyż nie budzi wątpliwości, iż współpracują oni ze sobą i przestrzegają wszelki zasad świadczenia usług w danym państwie. Należy także podkreślić, iż ustawa prawo o adwokaturze posługuje się w analizowanym przepisie nieprecyzyjnym wyrażeniem "wykonywały czynności (...) na podstawie (...) umowy cywilnoprawnej", nie określając wymogów co do formy tej umowy, ani jej potencjalnych stron, nie precyzując wymiaru czasowego świadczenia usług. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji, że należy uznać za zasadne twierdzenia ORA w [...] podniesione w piśmie procesowym, że: 1) intencją ustawodawcy było objęcie zakresem przepisu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) prawa o adwokaturze możliwie szerokiego zakresu umów, na podstawie, których prowadzona jest współpraca. W konsekwencji umowa cywilnoprawna nie musi być zawarta bezpośrednio między kandydatem starającym się o wpis na listę adwokatów, a podmiotem, z którym współpracuje. Ustawa obejmuje zatem sytuację, w której na mocy porozumienia między dwoma kancelariami prawnik wykonuje usługi na rzecz obu podmiotów będąc stroną umowy cywilnoprawnej zawartej tylko z jedną z nich; 2) skarżąca w ramach współpracy z [...] biurem [...] wykonywała czynności związane ze świadczeniem pomocy prawnej zarówno na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, jak również na rzecz polskich podmiotów. Na podstawie umów łączących kancelarie należące do "sieci" [...] klienci każdej z kancelarii wchodzących w skład tej "sieci" kancelarii prawnych są klientami całej "sieci". Na tej podstawie prawnicy współpracujący z którąkolwiek kancelarią będącą częścią "sieci" [...] mogą świadczyć usługi prawne na rzecz klientów innych biur wchodzących w skład tej "sieci"; 3) skarżąca wykonywała czynności osadzone w regulacji prawnej bezpośrednio kształtującej sytuację prawną również polskich podmiotów. W konsekwencji należy uznać, że pomimo iż skarżąca współpracowała głównie z biurem [...] w [...], zdobywała w tym czasie doświadczenie zawodowe w dziedzinie, która tworzy część porządku prawnego Rzeczpospolitej Polskiej, tj. w dziedzinie prawa Unii Europejskiej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie zatem Sąd I instancji podzielił ocenę ORA w [...], że skarżącą przedstawiła wystarczające dowody, z których wynika, że wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej w Rzeczpospolitej Polskiej. Te dowody to przedstawiona przez skarżącą umowa o pracę oraz umowa cywilnoprawna potwierdzająca stosunki łączące ją z międzynarodową kancelarią prawną [...], a w szczególności z jej biurami w [...], [...] oraz [...]. Skarżąca przedłożyła w toku postępowania o wpis na listę adwokatów także opinie J. (biuro [...] w [...]), T. C. oraz M. M. (biuro [...] w [...]), z których wynika bezspornie, że choć skarżąca nie zawarła na piśmie umowy z biurem [...] w [...], na podstawie umów łączących biura sieci [...] oraz umów łączących skarżącą z zagranicznymi biurami [...], skarżąca wykonywała czynności wymagające wiedzy prawnej i związane ze świadczeniem usług prawnych polskim spółkom oraz klientom [...] w [...]. Naczelny Sąd Administracyjny przychylił się także do zdania Sądu I instancji, który podzielił ocenę skarżącej ORA w [...], że przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości wykładnia art. 66 ust. 1 pkt. 5 lit. b) prawa o adwokaturze narusza podstawowe zasady prawa UE, a w szczególności zakaz dyskryminacji ze względu na narodowość oraz przepisy Traktatu odnoszące się do swobody przedsiębiorczości oraz swobody przepływu usług (art. 18 oraz art. 45 ust. 2, art. 56 TFUE). Wskazane w skardze kasacyjnej przez Ministra Sprawiedliwości, w związku z tym zarzutem, dyrektywy (wymienione w punkcie I petitum skargi kasacyjnej) nie mają zastosowania do sytuacji skarżącej, ponieważ dyrektywy te nie normują zasad dotyczących uznawania doświadczenia zawodowego nabytego przez prawnika w innym niż macierzyste państwie członkowskim UE. Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie tu orzekającym, w pełni podziela stanowisko zajmowane przez sądy administracyjne w licznych orzeczeniach, iż obowiązkiem sędziego krajowego jest nadanie regulacji prawa wewnętrznego (krajowego) takiego sensu normatywnego, który będzie pozostawał w zgodzie z porządkiem prawnym Wspólnoty Europejskiej. Zarówno organ jak i sąd orzekający jest zobowiązany wykładać odpowiednie krajowe przepisy tak dalece jak to możliwe w zgodzie z regułami prawa europejskiego, a jedynym ograniczeniem obowiązku dokonywania prowspólnotowej wykładni prawa krajowego jest wykładnia contra legem (tak np.: wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 364/11; wyrok NSA z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1483/10). Podsumowując wcześniejsze rozważania należy wskazać, iż Sąd I instancji zasadnie w oparciu o wykładnię celowościową i funkcjonalną uznał, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy prawo o adwokaturze ma również zastosowanie do kandydatów ubiegających się o wpis na listę adwokatów w Rzeczypospolitej Polskiej, związanych z międzynarodowymi "sieciowymi" kancelariami prawnymi. Kandydaci zabiegający o wpis, obok spełnienia innych wymogów przewidzianych w tym przepisie, mogą również legitymować się praktyką zawodową nabytą na podstawie odpowiedniej umowy z kancelarią wchodzącą w skład "sieci", reprezentowanej również w Polsce, oraz świadczyć pomoc prawną w Rzeczypospolitej Polskiej lub na rzecz podmiotów krajowych (polskich) poza granicami kraju, a w szczególności w instytucjach UE. Przepis ten nie ma zatem wyłącznie charakteru "wewnętrznego", tzn. nie ogranicza się jedynie do praktyki zawodowej nabytej na podstawie umowy o pracę lub na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotami świadczącymi pomoc prawną w Rzeczypospolitej Polskiej. W tym też sensie ustalone w tym przepisie przesłanki powinny być rozumiane szeroko; nie powinno się zatem traktować ich jako zamkniętego, enumeratywnego katalogu. Należy tu także przywołać pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 września 2010 r. (sygn. akt II GSK 775/09), iż podstawowym miernikiem rękojmi kandydata ubiegającego się o wpis na listę adwokatów powinny być umiejętności praktyczne kandydata, przez które należy rozumieć doświadczenie zdobyte w świadczeniu pomocy prawnej w kancelarii adwokackiej. Jak słusznie podkreślono w zaskarżonym tu wyroku Sądu I instancji obecny poziom obrotu międzynarodowego, multicentryczny system prawa, w którym obywatele realizują swoje interesy, powodują, że doświadczenie zawodowe zdobyte przez skarżącą jest w ocenie samorządu zawodowego adwokatów przydatne w reprezentowaniu interesów obywateli przed sądami krajowymi i wspólnotowymi. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznał zarzuty pomieszczone w skardze kasacyjnej, a dotyczące błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) prawa o adwokaturze oraz niewłaściwego zastosowania art. 18 i art. 45 ust. 2 TFUE. Skarżący kasacyjnie nie zdołał także wykazać, iż Sąd I instancji naruszył art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie, że pani K. C. wykazała posiadanie praktyki, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) prawa o adwokaturze. Po pierwsze Sąd I instancji nie dokonał samodzielnie takich ustaleń, natomiast zasadnie zaakceptował ustalenia dokonane w tej sprawie przez organ korporacji adwokackiej (ORA w [...]), a Minister Sprawiedliwości nie zdołał tych ustaleń zasadnie zakwestionować. Przedstawione wywody Sądu II instancji dają podstawę do stwierdzenia, że Sąd I instancji wywiązał się należycie z obowiązku kontroli decyzji Ministra Sprawiedliwości, wynikającego z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.