II GSK 2082/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant Anna Ważbińska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjne K. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 11 września 2012 r. sygn. akt III SA/Lu 266/12 w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 11 września 2012 r., sygn. akt III SA/Lu 266/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalił skargę K. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę powstałych z tytułu nieopłaconych składek. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Decyzją z [...] listopada 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) stwierdził, że K. N. ponosi solidarną odpowiedzialność jako członek zarządu za zaległości z tytułu nieopłaconych składek przez W. K. S. M. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w O.. Wyrokiem z 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt III AUa 597/11, Sąd Apelacyjny w B. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w O. z 16 lutego 2011 r., potwierdzającego solidarną odpowiedzialność skarżącej za zaległości W. K. S. M. w O. z tytułu nieopłaconych składek określonych decyzją z [...] listopada 2009 r. We wniosku z [...] sierpnia 2011 r. K. N. zwróciła się do Zakładu o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek z powodu trudnej sytuacji finansowej. Decyzją z [...] grudnia 2011 r. ZUS odmówił K. N. umorzenia odsetek za zwłokę. Decyzją z [...] marca 2012 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2011 r. Organ ustalił stan majątkowy skarżącej i wyjaśnił, że skarżąca w dalszym ciągu uzyskuje dochód oraz jest współwłaścicielem nieruchomości, natomiast ani Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, wobec czego brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz podjęcia decyzji o umorzeniu odsetek za zwłokę w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej u.s.u.s.). Ponadto organ wskazał, że odstąpiono od oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek (odsetek) w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. z uwagi na fakt, iż zadłużenie skarżącej dotyczy należności z tytułu składek za pracowników zatrudnianych przez W. K. S. M. Sp. z o.o. w O., nie zaś jej własnych składek. W ocenie organu nie było podstaw do twierdzenia, że za uchyleniem decyzji przemawiają okoliczności wskazane przez wnioskodawczynię we wniosku. Zdaniem organu w sprawie został należycie wyważony interes społeczny i słuszny interes obywatela. Organ w oparciu o zebrany materiał dowodowy dokonał jasnej i precyzyjnej oceny przesłanek umożliwiających umorzenie, stwierdzając, że brak nowych okoliczności i dowodów w sprawie, które przemawiałyby za uchyleniem decyzji o odmowie umorzenia należności (odsetek). WSA w L. oddalił skargę na powyższą decyzję. W ocenie Sądu I instancji zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów postępowania administracyjnego, ani też przepisów prawa materialnego. Sąd stwierdził, że prawidłowe jest ustalenie organu, że w przypadku skarżącej nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., ponieważ żadna z okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. nie zachodzi. Należycie zebrany i oceniony materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie całkowitej nieściągalności, w sytuacji gdy naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku skarżącej. Sąd uznał zarzut naruszenia przez organ przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie wobec skarżącej za chybiony. WSA nie podzielił poglądu skarżącej, że przeniesienie na nią na podstawie decyzji odpowiedzialności poprzedniego płatnika za nieopłacone należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, pociąga za sobą wszystkie konsekwencje prawne przeniesienia, a więc na nowy podmiot przechodzą nie tylko obowiązki poprzedniego płatnika, ale również przysługujące mu prawa, w tym prawo możliwości starania się o umorzenie zadłużenia w oparciu o wszystkie podstawy prawne, w tym przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, co oznacza, że pod względem zakresu podmiotowego odnosi się wyłącznie do wnioskodawcy, który spełnia określone w nim wymagania, a mianowicie, aby jako prowadzący działalność gospodarczą wnioskodawca był ubezpieczonym, zaś jako zatrudniający pracowników – płatnikiem składek. Wymieniony przepis odnosi się więc wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ciążących na wnioskodawcy jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą. Przepis dotyczy należności składkowych ubezpieczonych, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. W konsekwencji przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetek) dotyczy tylko zaległości z tytułu składek (odsetek) na ubezpieczenie własne płatnika, nie odnosi się zaś do umorzenia należności składkowych za zatrudnionych pracowników. Sąd podzielił pogląd, że do skarżącej jako osoby będącej jednym z członków zarządu spółki (płatnika składek ubezpieczenia społecznego), na którą przeniesiono odpowiedzialność za zobowiązania tej spółki względem ZUS, nie stosuje się przepisu 28 ust. 3a u.s.u.s. Spółka nie mogłaby się ubiegać o umorzenie odsetek w oparciu o ten przepis, ponieważ jako osoba prawna nie podlega ubezpieczeniom społecznym, nie była więc ubezpieczonym i zadłużenie w sposób oczywisty nie dotyczy zadłużenia z tytułu jej ubezpieczenia. Zadłużenie dotyczy należności z tytułu składek, których Spółka była płatnikiem, ale nie były to składki z tytułu jej ubezpieczenia, ale ubezpieczenia jej pracowników. Zatem również członek zarządu, który ponosi odpowiedzialność za zaległości spółki z tytułu nieopłaconych składek jej pracowników, nie może powoływać się na wyjątek określony w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w L. oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2012 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej rozporządzenie) polegające na jego niewłaściwej wykładni, w następstwie dokonania której organ błędnie uznał, iż wskazany przepis nie może mieć zastosowania w stosunku do skarżącej, ponieważ dotyczy on umorzenia zaległości powstałych z tytułu nieopłaconych składek jedynie w stosunku do płatników, a skarżącej, pomimo iż w wyniku wydania w stosunku do niej decyzji przenoszącej na nią odpowiedzialność za zaległości poprzedniego płatnika, możliwość umorzenia składek w oparciu o ten przepis nie przysługuje. W ocenie skarżącej dokonana przez WSA wykładnia § 2 pkt 2 rozporządzenia jest nieprawidłowa. Przede wszystkim pomija konsekwencje wynikające z § 2 pkt 3 rozporządzenia, który jest aktem wykonawczym do u.s.u.s. Pod pojęciem zobowiązanego, którego dotyczy możliwość umorzenia należności, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należny rozumieć "płatnika składek zobowiązanego do opłacenia należności z tytułu składek, następcę prawnego płatnika składek, któremu Zakład wydał decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek, albo osobę trzecią, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek". Bez wątpienia skarżąca jest więc objęta dyspozycją przytoczonej normy, gdyż jest osobą odpowiedzialną za zobowiązania z tytułu składek niezapłaconych przez płatnika tych składek i bez wątpienia jako osoba fizyczna jest ubezpieczonym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew bowiem zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie naruszył art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), polegające na jego nieprawidłowej wykładni. Zgodnie z art. 28 ust. 3a tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sąd I instancji dokonując wykładni tego przepisu trafnie stwierdził, iż przepis ten dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Odnosi się zatem do należności składkowych ubezpieczonych, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Wynika to również z art. 4 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym przez pojęcie "ubezpieczony" rozumie się osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych. Tym samym osoba prawna (w tym spółka z o.o.) nie spełnia warunku koniecznego do zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy, tzn. warunku bycia równocześnie płatnikiem i ubezpieczonym. W konsekwencji również skarżąca, jako członek zarządu spółki, która ponosi odpowiedzialność za zaległości spółki z tytułu nieopłaconych składek pracowników, nie może skorzystać z uprawnień przewidzianych w art. 28 ust. 3a omawianej ustawy. Zmiana po stronie zobowiązanego nie ma wpływu na fakt, że zaległe należności z tytułu składek nie zmieniają z tego powodu swego charakteru i nadal nie są należnościami, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy. Z kolei powołane w skardze kasacyjnej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy i dotyczy wyłącznie umarzania należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a tej ustawy. Stąd też, w sytuacji gdy w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy, to również nie może mieć zastosowania powołane wyżej rozporządzenie wykonawcze. W powołanym wyżej rozporządzeniu wykonawczym do ustawy określono szczegółowe zasady umarzania tych należności zarówno w § 1, jak i w § 2 pkt 1 (gdzie zdefiniowano pojęcie należności z tytułu składek dla potrzeb zastosowania rozporządzenia), przy czym możliwość umarzania tych należności zawężona jest do określonego rodzaju składek. Skoro w sprawie nie jest kwestionowane ustalenie, że w zakresie w jakim odmówiono umorzenia należności, wniosek dotyczył składek pracowników zatrudnionych przez spółkę finansowanych przez płatnika (pracodawcę), to znaczy, iż przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie znajdował zastosowania w sprawie. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.