II SA/Po 544/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant St. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2012 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w P. z dnia [...] 2012r. nr [...] w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej ds. stypendiów Rektora dla najlepszych studentów z dnia [...] 2011r. Nr [...], II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w P. na rzecz skarżącej kwotę 200zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] 2011r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 176 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164 poz. 1365 ze zm. dalej p.s.w.) i Regulaminu Stypendialnego Wyższej Szkoły [...] Komisja Stypendialna do spraw stypendiów Rektora dla najlepszych studentów Wyższej Szkoły [...] w P. odmówiła przyznania M. K. stypendium Rektora dla najlepszych studentów. W uzasadnieniu wskazano, iż stypendium Rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, który uzyskał średnią ocen za poprzedni rok akademicki nie niższą niż 4,20 i jednocześnie zaliczył bezwarunkowo poszczególne semestry poprzedniego roku studiów. Studentka M. K. złożyła indeks i kartę okresowych osiągnięć studenta do Biura Kształcenia uczelni po upływie terminu wyznaczonego przez Rektora, a w związku z tym ww. stypendium jej nie przysługuje. Odwołanie od powyższej decyzji wywiodła M. K., wskazując, iż z przyczyn leżących po stronie uczelni i związanych z harmonogramem zajęć, egzamin z przedmiotu psychologii mogła złożyć dopiero 5 maja 2011r i tego właśnie dnia oddała wszelkie niezbędne dokumenty do Biura Kształcenia. Jednocześnie wszystkie zajęcia zaliczyła w pierwszym terminie. Decyzją nr [...] z dnia [...] 2012r. Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując, iż przekroczenie terminu złożenia dokumentów uniemożliwia przyznanie stypendium naukowego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. wniosła M. K. zarzucając: - rażące naruszenie art. 186 ust. 1 i art. 181 ust. 1 p.s.w. poprzez ich błędną interpretację i niezastosowanie, polegające na nieprzyznaniu stypendium skarżącej z uwagi na złożenie indeksu i karty okresowych osiągnięć studenta po terminie wyznaczonym przez Rektora, w oparciu o przepisy Regulaminu Stypendialnego Wyższej Szkoły [...] w P., mimo, iż przepisy art. 186 ust. 1 i art. 181 ust. 1 p.s.w. nie upoważniły Rektora do wprowadzenia w regulaminie materialnoprawnego terminu zawitego przyznania stypendium za wyniki w nauce, którego upływ udaremniłby przyznanie świadczenia. - naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy zarówno Komisja Stypendialna jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna są organami kolegialnymi, a zatem w decyzji winny zostać wymienione imiona i nazwiska wszystkich członków Komisji, którzy wydali decyzję. Decyzje obu Komisji nie zawierają jednak składu Komisji i zostały podpisane jedynie przez przewodniczących tych organów; - naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i sporządzenie wadliwego uzasadnienia, w którym nie wskazano faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Brak jest również w decyzjach uzasadnienia prawnego. W konkluzji skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej oraz poprzedzającej ją decyzji Komisji Stypendialnej ds. stypendiów Rektora dla najlepszych studentów z dnia 13 listopada 2011r. ewentualnie o uchylenie obu ww. decyzji. W odpowiedzi na skargę Rektor Wyższej Szkoły [...] w P. wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W realiach niniejszej sprawy podkreślić trzeba, iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotowa sprawa podlega kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 207 ust. 1 i 4 p.s.w. do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 175 ust. 3 i art. 176 ust. 3., stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 186 ust. 1 ww. ustawy szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, (...), w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Jak wynika z materiału aktowego sprawy, pod wydanymi w sprawie decyzjami pierwszo-instancyjnej Komisji Stypendialnej do spraw stypendiów Rektora dla najlepszych studentów jak i Odwoławczej Komisji Stypendialnej widnieje podpis wyłącznie jednej osoby. Decyzje te nie zawierają wskazania, kto wchodził w ich skład. Niewystarczające jest w tym zakresie załączenie do decyzji protokołów obrad Komisji, albowiem z protokołów nie wynika jakie decyzje (o jakim numerze) dana Komisja wydała. Na marginesie należy zauważyć, iż protokół posiedzenia Komisji I instancji nosi inną datę aniżeli decyzja nr [...]. Tym samym nie jest możliwa kontrola składu Komisji, które wydały decyzje w obu instancjach. W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej; niewątpliwie w przypadku organu kolegialnego decyzja winna zawierać imiona i nazwiska jej członków, mimo, iż na podstawie art. 177 ust 4 p.s.w. podpis pod decyzją składa przewodniczący komisji stypendialnej. Wskazanie składu organu kolegialnego pozwala na identyfikację osób sprawujących funkcję danego organu administracji publicznej, za wiedzą i wolą których konkretne rozstrzygnięcie zostało przyjęte. Tym samym daje to wszystkim zainteresowanym podmiotom (w szczególności zaś adresatowi rozstrzygnięcia oraz właściwym organom sprawującym kontrolę prawną decyzji administracyjnych, w tym sądom) możliwość weryfikacji lub falsyfikacji autentyczności tego rozstrzygnięcia. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2006r. I OSK 646/06 LEX nr 213865). W bogatym w tej kwestii orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym m.in. w wyroku z 2 marca 1988 r. sygn. akt SA/Ka 1187/87 (ONSA 1998, nr 2, poz. 58) przyjmuje się, że niezgodny z przepisami prawa procesowego lub ustrojowego skład kolegialnego organu administracji powoduje, że decyzję administracyjną wydaną przez taki skład organu uznać należy za wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Organ I instancji wydając w niniejszej sprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. decyzję naruszył przepis art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie braku prawidłowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, które jest niezbędnym elementem podjętej decyzji. Obowiązkiem organu jest bowiem uzasadnienie faktyczne decyzji, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienie prawne, które winno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Nie ulega wątpliwości, że strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, zaś brak prawidłowego uzasadnienia decyzji odbiera stronie postępowania możliwości obrony swoich interesów oraz prowadzenia polemiki z organem zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do sądu. W rozpatrywanej sprawie całe uzasadnienie decyzji organu I instancji zawarte jest w dwóch zdaniach. Takie uzasadnienie decyzji odmownej nie spełnia żadnych standardów prawnych i stoi w całkowitej sprzeczności z dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a. Zaakceptowanie zaś takiej decyzji przez organ II instancji narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego oraz przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Nadto organ II instancji w ogóle nie rozważył zarzutów i argumentów zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, mimo iż skarżąca wskazała na okoliczności, które jej zdaniem usprawiedliwiały opóźnienie w złożeniu niezbędnych do uzyskania stypendium dokumentów. Kolejną istotną w przedmiotowej sprawie była możliwość wprowadzenia w regulaminie studiów materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie świadczenia. Za niekonstytucyjnością i sprzecznością z art. 179 ust. 1 p.s.w. i art. 186 ust. 1 p.s.w. takiego rozstrzygnięcia w regulaminie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2006r. (IOSK 646/06 LEX nr 213865), stwierdzając: w art. 152c ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm. (obecnie w art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) jako jedyne kryterium przyznania stypendium socjalnego przyjęto trudną sytuację materialną. Jednocześnie w art. 152h ust. 1 (obecnie w art. 186 ust. 1) ustawodawca zamieścił delegację dla rektorów wyższych uczelni, którzy w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustalą szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania pomocy materialnej, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej. Jeżeli w tym regulaminie zakreślono termin składania wniosków wraz ze wszystkimi wymaganymi dokumentami do dnia 25 października, stwierdzając równocześnie, że wnioski złożone po upływie tego terminu nie podlegają rozpatrzeniu, termin zaś do złożenia wniosku nie podlega przywróceniu, to wynika zatem, iż w regulaminie tym wprowadzono zawity termin prawa materialnego, z którego upływem student traci prawo do uzyskania świadczenia, chociażby spełnił pozostałe kryteria określone w ustawie, a sprecyzowane w regulaminie. Nie można przyjąć, że ustawodawca w akcie regulaminowym przewidywał wprowadzenie materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie świadczenia; taka wykładnia narusza art. 152c i art. 152h (obecnie art. 179 ust. 1 i art. 186 ust. 1), jak również zasady konstytucyjne. W kategorii rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. należało ocenić odmowę przyznania stypendium socjalnego z tego tylko powodu, że strona złożyła wniosek po 25 października. Z kolei w wyroku z dnia 21 października 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (II SA/Sz 359/09 LEX 573857) stwierdził, iż warunek otrzymania stypendium naukowego w postaci złożenia wniosku wraz z wymaganymi dokumentami w ściśle określonym terminie, wykracza poza zakres spraw przekazanych w art. 186 ust. 1 p.s.w.do regulacji regulaminowej. Stanowiska powyższe Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, stwierdzając, że termin zawarty w Regulaminie Stypendialnym Wyższej Szkoły [...] w P. ma charakter wyłącznie porządkowy, a jego uchybienie nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania stypendium. Na koniec należy zauważyć, iż nawet gdyby ustawodawca umożliwił zawarcie w regulaminie stypendialnym terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie stypendium, to Regulamin Stypendialny Wyższej Szkoły Języków [...] w P., nie zawierał takiego rozstrzygnięcia, a organy orzekające w sprawie dokonały błędnej interpretacji tego aktu. Zgodnie z § 6 ust. 4 Regulaminu wniosek o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów (...) należy złożyć w terminie do 31 października lub do 10 marca, (w przypadku gdy studia na danym kierunku rozpoczynają się od semestru letniego). Przepisem wskazującym kiedy wniosek pozostawia się bez rozpoznania jest § 6 ust. 5 Regulaminu, zgodnie z którym niekompletny, bądź błędnie wypełniony wniosek, który nie zostanie uzupełniony przez studenta w wyznaczonym terminie wskazanym w powiadomieniu mailowym i stosownym ogłoszeniu zamieszczonym w serwisie informacyjnym, pozostaje bez rozpoznania. Wykładnia ww. przepisu wskazuje, iż norma ta w zakresie wskazanej w niej sankcji nie obejmuje sytuacji złożenia przez studenta wniosku o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów, po upływie terminu wskazanego w Regulaminie Stypendialnym, a zatem cytowany powyżej termin ma charakter jedynie porządkowy. Reasumując Sąd uznał, iż uchybienia Komisji Stypendialnych obu instancji wskazanych powyżej przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił również poprzedzającą ją decyzję Komisji I instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji winien zastosować się do zawartych powyżej zapatrywań sądu, w tym wykładni przepisów materialnych zawartych w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym oraz wykładni Regulaminu Stypendialnego Wyższej [...] w P.. O wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. a o kosztach sądowych na podstawie art. 200 p.p.s.a.