V SA/Wa 1167/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), , Protokolant specjalista - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2012 r. sprawy ze skargi B.N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek; uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia 29 marca 2011 r. B.N. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) [...] Oddział w W. Inspektorat [...] o umorzenie swoich zobowiązań wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku powołał m.in, iż z uwagi na dramatyczną sytuację zdrowotną zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej stanowiącej podstawę powstania jego zadłużenia wobec ZUS, wraz z Żoną pozostaje obecnie bez zatrudnienia, nie posiada żadnego majątku (poza sprzętami gospodarstwa domowego wycenionymi na około 1600 zł oraz dwoma samochodami o łącznej wartości rynkowej 2000 zł zajętymi obecnie przez komornika sądowego). Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. powołując się na treść przepisu art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzył postępowanie w sprawie ww. wniosku w zakresie zaległości z tytułu należnych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne i składek na ubezpieczenia zdrowotne, oraz powołując się na treść przepisu art. 28 ust. 3a umorzył postępowanie w zakresie zaległości z tytułu należnych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne oraz przypadających odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż brak jest podstawy prawnej do rozpoznania żądania Wnioskodawcy o umorzenie zaległych składek we wskazanym w sentencji decyzji zakresie. Wniosek B.N. z dnia [...] marca 2011 r. o umorzenie zaległych składek w pozostałym zakresie, rozpoznany został przez organ administracyjny decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. o nr [...]. Rozstrzygnięciem tym ZUS [...] Oddział w W. odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu: nieopłaconych składek ubezpieczeniowych na osobiste ubezpieczenie w kwocie należności głównej 115.776,48 zł, należności ZUS za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w kwocie 31.788,23 zł, naliczonych odsetek w kwocie 76.117 zł kosztów upomnienia w kwocie 96,80 zł. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono stan faktyczny ustalony w sprawie wskazując przy tym, iż ZUS uwzględnił wszystkie przedstawione przez Wnioskodawcę okoliczności i dowody przedstawione w sprawie uznając je za wiarygodne. W ocenie organu I instancji z ustalonego stanu faktycznego nie wynika jednak aby zrealizowane zostały w sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności. Zdaniem ZUS Wnioskodawca nie wykazał również istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Wskazano, iż nie można zbadać i właściwie ocenić aktualnej sytuacji finansowej gospodarstwa domowego Wnioskodawcy, ponieważ nie udokumentował on wysokości ponoszonych kosztów koniecznych do zapewnienia podstawowych potrzeb egzystencjalnych oraz kosztów leczenia. W piśmie z dnia 4 sierpnia 2011 r. B.N. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności ZUS opisanej w rozstrzygnięciu nr [...]. W uzasadnieniu pisma wskazał m.in., iż nie posiada już żadnego pojazdu (jeden został złomowany a drugi sprzedany w licytacji komorniczej za kwotę 700 zł), odmówiono mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, utrzymuje się wyłącznie dzięki pomocy rodziny i przyjaciół. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznający sprawę, jako organ II instancji, powołując się na przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2011 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie przedstawiono stan faktyczny ustalony w sprawie, oraz powołano treść przepisów odnoszących się do umorzenia przedmiotowych zaległości. W ocenie Prezesa Zakładu decyzja organu I instancji oparta została na uzasadnionym stwierdzeniu, iż w sprawie tej nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie przedmiotowych należności Zakładu. Organ II instancji wskazał, iż brak podstaw do stwierdzenia realizacji przesłanek określonych w pkt 3, 4a 5 i 6 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sadowy nie wydali postanowienia o umorzeniu postępowania ze względu na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie stwierdzono również, że w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W zakresie braku podstaw do uwzględniania wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyjaśniono, iż Wnioskodawca nie wykazał tej okoliczności. W ocenie organu trudności płatnicze Wnioskodawcy nie mają charakteru stałego i pogłębiającego się a jedynie wynikają z czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji powołując się na swoją bardzo trudną sytuację zdrowotną i majątkową. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o oddalenie skargi powtarzając dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie dokonując oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji dopuścił się naruszenia, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, art. 7, 77, 80 oraz 107 § 3 kpa. Zgodnie z treścią art. 7 kpa, stanowiącym zasadę prawdy obiektywnej, w toku postępowania organ administracji publicznej zobowiązany jest m.in. do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Art. 77 kpa zobowiązuje natomiast do wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zaś art. 80 kpa do jego swobodnej a nie dowolnej oceny. W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne sprawy ustalone przez organ i przyjęte za podstawę orzekania zgodne były ze stanowiskiem strony Skarżącej. W ocenie Sądu na tle trudnej i niekwestionowanej sytuacji materialnej strony Skarżącej, organ przyjął jednak bez należytego przeprowadzenia rozważań w tym zakresie, iż spłata przedmiotowego zadłużenia leży w ewentualnych możliwościach strony. Organ wskazał tutaj, iż trudności płatnicze zobowiązanego nie mają charakteru stałego i pogłębiającego się, a wynikają jedynie z czasowej niezdolności Skarżącego do pracy spowodowanej chorobą. Zdaniem Sądu, takie wyjaśnienie stanowiska organu nie może być uznane za wystarczające uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Wskazać tutaj należy, iż badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 r. III SA/Wa 2937/06, LEX nr 306925). Mając zatem na uwadze zarzuty podnoszone przez Skarżącego w toku postępowania administracyjnego, organ II instancji oceniając złożony wniosek, przede wszystkim dokonać winien szczegółowej analizy sprawy i dać temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Wskazać tutaj należy na potrzebę zbadania takich okoliczności jak: realne możliwości znalezienia przez Skarżącego zatrudnienia, jako osoby ze stwierdzonym stopniem niepełnosprawności i to choćby czasowym, wysokość zadłużenia a możliwości jego spłaty przy uwzględnieniu ponoszonych wydatków i uzyskiwanych dochodów, przy czym w kontekście wniosków Skarżącego (wskazywał, iż może płacić 50 zł m-cznie) istotne jest tutaj wskazanie prognozowanych możliwości (wysokości kwot) układu ratalnego. Nadto organ powinien szczegółowo odnieść się do wysokości kosztów egzekucyjnych a stwierdzonych możliwości finansowych Skarżącego. Zdaniem Sądu organ dokonując ponownej oceny sprawy powinien mieć na uwadze wskazane wyżej okoliczności i posiadane przez skarżącego kwalifikacje oraz ocenić, z uwzględnieniem sytuacji na rynku pracy panującej w miejscu jego zamieszkania realne możliwości uzyskania przez niego dochodu. Samo bowiem twierdzenie, iż zdolność do podjęcia pracy zarobkowej, umożliwia uzyskanie dochodu, stanowi o dowolności a nie uznaniowości przeprowadzonej oceny (tak również WSA w Warszawie w wyroku z dnia 13 października 2006 r. III SA/Wa 2045/06 LEX nr 296005). Podkreślić należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach zakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Nie można przy ocenie sytuacji osoby wnioskującej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne sprowadzać rozważań tylko do prostego zestawienia istniejących w danym momencie dochodów, gdyż istotny jest też ogólny poziom zamożności danej rodziny obrazujący funkcjonowanie jej w życiu społecznym. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż sytuacja Skarżącego jest bardzo trudna, jest on osobą schorowaną nie posiadającą de facto żadnego majątku. Ocena organu poprzedzona być zatem winna dokładnym jej rozważeniem a następnie odzwierciedleniem w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwraca uwagę, iż decyzje podejmowane przez organ, chociaż mają charakter uznaniowy, muszą jednak odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje, w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości. Wymaga tego sformułowana w art. 8 kpa zasada pozyskiwania zaufania obywatela. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję.