II FZ 92/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 3306/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K.R. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 13 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zobowiązania z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów za 2001 r. postanawia oddalić zażalenie. Wnioskiem z dnia 9 listopada 2012 r. K.R. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 13 października 2012 r. w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zobowiązania z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów za 2001 r. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący jest bezrobotny i utracił prawo do zasiłku. Skarżący jest użytkownikiem wieczystym domu o powierzchni 100m2. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką oraz żoną, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1871,44 zł brutto. Ponadto skarżący wskazał, że sprawuje opiekę nad chorą matką. Zarządzeniem z dnia 14 listopada 2012 r. skarżący został wezwany, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Odpowiadając na wezwanie, skarżący oświadczył, że utrzymuje się z emerytury żony, prac dorywczych (jeśli pozwala mu na to stan zdrowia) oraz z żebractwa. Obecnie nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej, w 2011 r. pobierał jednak zasiłek dla bezrobotnych. Skarżący nadesłał zeznanie podatkowe za 2010 i 2011 r., wyciągi z rachunków bankowych, rachunki (za gaz, prąd, wywóz nieczystości), oświadczenie prezydenta Miasta Stołecznego W. z 12 kwietnia 2012 r. o udzielonej bonifikacie od opłaty rocznej za rok 2012 z tytułu użytkowania wieczystego gruntu oraz zaświadczenie z urzędu pracy, iż od 25 października 2010 r. do 14 grudnia 2011 r. skarżący był bezrobotny, natomiast od 24 stycznia 2011 r. do 25 października 2011 r. pobierał zasiłek. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, argumentując, że nie spełnił on przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W szczególności, niesprecyzowanie przez skarżącego wysokości i częstotliwości uzyskiwanych dochodów z prac dorywczych uniemożliwiło Sądowi ocenę faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez K.R. zażaleniem, w którym podał, że jego miesięczny dochód na przestrzeni ostatnich dwóch lat wynosił średnio 1746 zł, przy czym zarobki z roku 2012 zostały w znacznej części przeznaczone na spłatę zobowiązań za 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, toteż okoliczności stanowiące podstawę faktyczną przyznania wnioskowanych uprawnień procesowych, powinny być należycie uprawdopodobnione. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, istotny jest także stan majątkowy i możliwości płatnicze małżonka osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W skutek zawartego związku małżeńskiego, małżonkowie są zobligowani do udzielania sobie wzajemnej pomocy, także finansowej (por. art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.). Należy podkreślić, że obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, iż niezłożenie wszystkich wymienionych w art. 255 P.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, które powinny obrazować również sytuację majątkową małżonki wnioskodawcy, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku przedstawienia wskazanych w wezwaniu dokumentów, na podstawie których byłoby możliwe ustalenie jego możliwości finansowych. Sąd, będąc w zakresie instytucji prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może podejmować decyzji o ich wydatkowaniu, na podstawie niejasnego stanu faktycznego. Same oświadczenia wnioskodawcy, oparte na jego subiektywnych przekonaniach o zaistnieniu przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a nie poparte stosownymi dokumentami źródłowymi nie mogą stanowić wyłącznej podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Skoro skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i pełny całokształtu swojej sytuacji majątkowej, słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że przesłanki przyznania prawa pomocy nie zostały przez niego wykazane. Należy przy tym zaznaczyć, że w treści składanych przez skarżącego pism, silnie nacechowanych emocjonalnie i zawierających głównie zarzuty ad personam, zabrakło rzeczowej argumentacji, która mogłaby doprowadzić do ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości stanu faktycznego sprawy. Skarżący zamiast dążyć do wykazania, że rzeczywiście spełnił przesłanki przyznania prawa pomocy, skoncentrował się na zagadnieniach pozamerytorycznych, co do oczekiwanego przez niego rezultatu procesowego doprowadzić nie mogło. Przeprowadzona w niniejszym postępowaniu zażaleniowym kontrola postanowienia Sądu pierwszej instancji, wykazała, że sąd ten wydając zaskarżone postanowienie nie uchybił przepisom ustawy. To z kolei prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do oddalenia zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.