IV SA/Po 459/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2012 r. sprawy ze skargi Ta. W. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] na rzecz T. W. kwotę [...] złotych ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania Postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta [...] nałożył na Wspólnotę Mieszkaniową położoną w P. ul. [...] narożnik [...] obowiązek dostarczenia w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym niniejsze postanowienie stanie się ostateczne, ekspertyzy technicznej w sprawie stanu technicznego i prawidłowości podłączeń przewodów kominkowych (dymowych, spalinowych, wentylacyjnych) w budynku przy ul. [...] narożnik ul.[...] w P.. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł T. W.. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego umorzył postępowanie zażaleniowe. W uzasadnieniu organ wskazał, iż ustalenie stron każdego postępowania administracyjnego stanowi obowiązek organu administracji publicznej oraz, że przepisem, który określa krąg stron w postępowaniu administracyjnym jest art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm. –dalej "Kpa"), który wskazuje, że stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku postępowanie dotyczy, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Organ wyjaśnił, iż mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (wyrok z dnia 8 września 1998 r., sygn. IV SA 1704/1997). Dalej organ podniósł, iż T. W. jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości o udziale [...] %. Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 z późn. zm.), w art. 2 ust. 2 określa, że samodzielnym lokalem mieszkalnym, w rozumieniu ustawy, jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Ekspertyza techniczna ma dotyczyć stanu technicznego i prawidłowości podłączeń przewodów kominowych, które stanowią część wspólną nieruchomości. Przedmiotem współwłasności wszystkich właścicieli lokali jest nieruchomość wspólna, którą (art. 3 ust. 2 o własności lokali) stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. Organ wskazał, iż wspólnota może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana, a stosownie do art. 17 ustawy odpowiada bez ograniczeń za zobowiązania dotyczące nieruchomości wspólnej. Organ podkreślił, iż w stosunku do nieruchomości wspólnej na zewnątrz występuje zarząd lub zarządca (art. 18, 21 i 33 ustawy), podejmując jednocześnie tzw. czynności zwykłego zarządu (art. 22 ust. 1), natomiast najważniejsze decyzje (przekraczające zakres zwykłego zarządu) podejmują w drodze uchwał właściciele lokali (art. 22 ust. 2 i 3 ustawy). Art. 27 ustawy o własności lokali stanowi, iż każdy właściciel lokalu ma prawo i obowiązek współdziałania w zarządzie nieruchomością wspólną (nie uchybia to jednak przepisom art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1). Organ odwoławczy wyjaśnił, iż obowiązki w postępowaniu w sprawie stanu technicznego obiektu budowlanego można nałożyć na właściciela lub zarządcę obiektu. Z takiej konstrukcji wynika, iż stroną postępowania w niniejszej sprawie powinna być wspólnota mieszkaniowa (ogół właścicieli lokali) reprezentowana przez zarząd lub zarządcę. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. złożył T. W. wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż organ dąży do pozbawienia go uprawnień przysługujących mu jako stronie postępowania. Ponadto skarżący podniósł, iż efektem okresowej kontroli istniejących instalacji gazowych i kominowych, dokonanej w 1996 r. przez Zakład Usług Gazowniczych Gazowni w P. było zamknięcie dopływu gazu do całego budynku i nakazanie budowy nowej, wewnętrznej instalacji gazu, oraz zamiana wszystkich kuchennych, wówczas zbiorczych przewodów kominowych wentylacji wywiewnej na indywidualne. Skarżący wyjaśnił, iż w ten sposób dokonano nowego rozdziału istniejących wówczas 42 kuchennych spalinowych i wentylacyjnych przewodów kominowych na 20 lokali - jednakowo po dwa na każde mieszkanie, jednego spalinowego i jednego wentylacyjnego, a także przeniesienie odbiorników gazu które wtedy znajdowały się także w łazienkach, do pomieszczeń kuchennych. Skarżący wskazał, iż po 9 latach bezpiecznej i prawidłowej eksploatacji dokonano zniesienia współwłasności budynku, powołano Wspólnotę Mieszkaniową i nowego zarządcę, a ten wspólnie ze swoim kominiarzem dopuszczając się samowoli budowlanych w kilku przypadkach zamienił indywidualne przewody kuchennej wentylacji wywiewnej na zbiorcze, z których każdy znowu obsługuje obecnie z naruszeniem przepisów Prawa budowlanego - więcej niż jedną kuchnie. Dalej skarżący podniósł, iż z obliczeń zawartych w projekcie Gazowni dokonanych na podstawie normy PN-83/B-03430, oraz Rozporządzenia MGPiB z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 10 poz.46) wynika, że kuchenne i łazienkowe, spalinowe i wentylacyjne przewody kominowe o przekroju 14 x 14 cm muszą być indywidualne, a nie zbiorcze. Skarżący podniósł, iż w § 141 pkt 1 oraz pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2002 r. nr 75 poz.690) podano, iż "zabrania się stosowania: grawitacyjnych zbiorczych przewodów spalinowych i dymowych z zastrzeżeniem § 174 ust 3; zbiorczych przewodów wentylacji grawitacyjnej." Zdaniem skarżącego powyższe oznacza, że do każdego grawitacyjnego przewodu kominowego można włączyć odprowadzenie spalin tylko jednego odbiornika, /urządzenia/ gazowego, albo tylko jedną kratkę wentylacji wywiewnej - i to z jednego pomieszczenia. Dalej skarżący wskazał, iż powyższe oznacza, że kuchenne (lub łazienkowe) indywidualne przewody kominowe jako służące wyłącznie do użytku właścicieli określonych lokali nie są urządzeniami części wspólnej budynku o których mogłaby decydować Wspólnota Mieszkaniowa. Z powyższego wynika brak uprawnień Wspólnoty lub jakichkolwiek innych organów do zmiany istniejącego rozdziału przynależnych do poszczególnych lokali przewodów kominowych, do dysponowania tymi przewodami, do darowania tych przewodów innym właścicielom, a tym bardziej do dokonywania przez dyletantów i to w ramach samowoli budowlanych zamiany indywidualnych przewodów kominowych na zbiorcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2010r., sygn.akt IV SA/Po 270/10 uchylił zaskarżone postanowienie organu II instancji. W uzasadnieniu wskazując, iż organ mając na uwadze zasadę prawdy obiektywnej winien podjąć kroki mające na ustaleniu, czy wnoszący zażalenie ma interes prawny w zaskarżeniu postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Ograniczenie się przez organ do ustalenia, iż skarżący jest członkiem wspólnoty mieszkaniowej, która jest stroną postępowania oraz iż wspólnota jest reprezentowana przez zarząd , świadczyło o naruszeniu przez organ art. 7 i 9 Kpa. Organ rozpoznając sprawę ponownie winien podjąć kroki celem ustalenia czy skarżący ma swój indywidualny interes prawny w zaskarżeniu postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Celem powyższego organ ma również prawo wezwać wnoszącego zażalenie do wykazania interesu prawnego. Po dokonaniu powyższego organ, podejmie rozstrzygnięcie stosownie do poczynionych ustaleń. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w P., domagając się uchylenia wyroku i oddalenia skargi. Powyższemu wyrokowi zarzucił między innymi naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art.21 ust.1, art.22 ust.1, art.27 ustawy o własności lokali sprowadzające się do takiej interpretacji, że jeśli członek wspólnoty (właściciel lokalu) złoży środek zaskarżenia od postanowienia nakładającego na wspólnotę mieszkaniową obowiązek sporządzenia ekspertyzy technicznej przewodów kominowych to z faktu bycia właścicielem lokalu uzyskuje swój indywidualny interes prawny i tym samym staje się stroną w postępowaniu administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 lutego 2012r., sygn.akt II OSK 2208/10 oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że Sąd I instancji nie przesądził o statusie skarżącego w postępowaniu przed organami nadzoru budowlanego w niniejszej sprawie. Zasadnie natomiast wskazał, że utworzenie wspólnoty mieszkaniowej i kompetencje przyznane jej organom nie w każdym przypadku będą pozbawiać właścicieli poszczególnych lokali statusu strony w postępowaniu, w którym przymiot taki posiada wspólnota. Kwestia ta wymaga wnikliwego rozważenia w sytuacji gdy skarżący swój interes prawny wywodzi z określonych przepisów prawa, jego zdaniem naruszonych i gdy podnosi, że kuchenne lub łazienkowe indywidualne przewody kominowe nie są urządzeniami części wspólnej budynku, o których mogłaby decydować wspólnota. Pismem z dnia 4 kwietnia 2012r. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wezwał T.a W.a do udowodnienia jakiego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie zakończone postanowieniem PINB z dnia [...] listopada 2009r. W odpowiedzi na wezwanie T. W. w piśmie z dnia [...] kwietnia 2012r. wskazał, iż swój interes prawny oraz obowiązek wywodzi z potrzeby obrony mienia, zdrowia i życia własnego oraz pozostałych mieszkańców budynku przed samowolą budowlaną i możliwym spowodowaniem przez Wspólnotę wybuchu gazu w przedmiotowej nieruchomości jak i w nieruchomościach sąsiednich. Ponownie rozpoznając sprawę [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012r., nr [...] umorzył postępowanie zażaleniowe W uzasadnieniu organ wskazał, iż interes prawny należy odróżnić od interesu faktycznego czyli sytuację, w której dana osoba w zasadzie jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy. T. W. nie wykazał swojego indywidualnego interesu prawnego. Obowiązek nałożony na wspólnotę dotyczył części wspólnej nieruchomości, tzn. przewodów kominowych. Skarżący nie był inwestorem tych przewodów, a postępowanie niniejsze nie jest związane z wykonaniem przez skarżącego robót budowlanych ingerujących w te przewody. Fakt, iż mieszkanie T.a W.a przylega do przewodów kominowych nie czyni z niego strony przedmiotowego postępowania administracyjnego. Również posiadanie uprawnień budowlanych i możliwość wykonywania samodzielnych funkcji w budownictwie nie powoduje uzyskania legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. Własnością lokalu nie są objęte ściany zewnętrzne budynku, stropy oraz instalacje służące do wspólnego użytku wszystkich członków wspólnoty mieszkaniowej, a znajdujące się wewnątrz jednego lokalu, jak np. przewody kanalizacyjne czy kominowe. Nie są to urządzenia służące do wyłącznego użytku właścicieli lokali, a prawo do korzystania z nich mają wszyscy właściciele lokali. Zarówno elementy instalacji usytuowane poza poszczególnymi lokalami, jak i elementy, które znajdują się w lokalach wyodrębnionych, są składnikiem tzw. współwłasności przymusowej. Z faktem tym wiąże się obowiązek korzystania z nich w sposób nieutrudniający korzystanie przez pozostałych współwłaścicieli. Tak więc nawet jeśli dana instalacja (urządzenie) przebiega przez lokal stanowiący odrębną własność, nie będzie miała do niej zastosowania reguła wyrażona w art.48 k.c., według której w skład nieruchomości wchodzą, jako części składowe, urządzenia trwale związane z tą nieruchomością, gdyż art.3 ust.2 ustawy o własności lokali zawiera w tym zakresie wyjątek. Będzie to nadal część wspólna. Choć konkretny przewód lub kilka przewodów będą użytkowane przez właściciela jednego lub właścicieli kilku mieszkań to nadal stanowią część wszystkich przewodów kominowych będących elementem nieruchomości wspólnej. Przewody kominowe należy traktować jako techniczną całość. Skargę na powyższe postanowienie złożył T. W., domagając się jego uchylenia i podkreślając podnoszoną już wcześniej w postępowaniu argumentację. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, o następuje : Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Jednakże w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie, doszedł do przekonania, iż narusza ono ponownie przepisy w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli jest ponownie postanowienie [...]ego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego o umorzeniu postępowania zażaleniowego z uwagi na fakt, iż zażalenie wniosła osoba nieuprawniona, bowiem organ w swojej ocenie ustalił, iż skarżący nie miał interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia o nałożeniu obowiązku na Wspólnotę, której jest członkiem. W ocenie Sądu, organ II instancji nie dokonał prawidłowej analizy i błędnie przyjął, że nie istnieją podstawy do uznania, że wnoszący zażalenie nie posiada przymiotu strony. Analiza przeprowadzona przez organ odwoławczy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wykładni przepisów prawa, doprowadziła do wniosku, iż jedynie stroną postępowania w niniejszej sprawie winna być wspólnota mieszkaniowa (ogół właścicieli lokali) reprezentowana przez zarząd lub zarządcę. Ponownie należy przypomnieć, iż godnie z art. 28 Kpa, stroną postępowania administracyjnego może być podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis materialnego prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. W konsekwencji przyjąć należy, że podmiot, dla którego nie wynikają z rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej żadne prawa lub obowiązki, oparte o normy prawa materialnego, nie ma interesu prawnego w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Interes prawny właściciela lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość nie może być rozważany w oderwaniu od przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 203 ze zm.). Na sytuację prawną właściciela lokalu wpływa przede wszystkim przynależność właściciela lokalu do wspólnoty mieszkaniowej, którą tworzy ogół właścicieli lokali wchodzących w skład nieruchomości (art. 6 ustawy o własności lokali). Wspólnota jest podmiotem, którego uprawnienia wprost wpływają na zakres uprawnień współwłaścicieli lokali tworzących tę wspólnotę. Zarząd nieruchomością wspólną sprawowany jest przez zarząd. Z przepisów ustawy o własności lokali wynika, że w sprawach dotyczących nieruchomości wspólnej, kierowanie i reprezentowanie należy do wspólnoty mieszkaniowej, reprezentowanej przez zarząd. Czynności prawne, czynności faktyczne oraz załatwianie spraw przed urzędami i sądami, odnoszące się do nieruchomości wspólnej, należą zatem do kompetencji wspólnoty mieszkaniowej, która reprezentuje interesy właścicieli lokali. Przytaczane przepisy art. 6 i art. 21 ustawy o własności lokali wskazują ponadto, że rozstrzygnięcia administracyjne załatwiające sprawy dotyczące nieruchomości wspólnej, odnoszą się do praw i obowiązków wspólnoty mieszkaniowej. Rozstrzygnięcia zaś przyznające prawa lub nakładające obowiązki na właścicieli lokali dotyczą praw i obowiązków właścicieli innych lokali tylko w takim zakresie, w jakim są oni członkami wspólnoty mieszkaniowej. W orzecznictwie przyjmuje się, iż uregulowanie art. 22 ust. 1 ustawy o własności lokali nie daje jednoznacznej odpowiedzi co oznacza, że to zarząd reprezentuje wspólnotę na zewnątrz, a w każdym razie uregulowanie to nie wyklucza działania członków wspólnot na zewnątrz w obronie własnych praw mieszkaniowych. Jeżeli członek wspólnoty wykaże swój indywidualny własny interes prawny, to istnieje podstawa aby mógł wystąpić jako strona zainteresowana w postępowaniu administracyjnym w sprawie w której może wystąpić także wspólnota. (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 1999r. IV SA 1996/97, LEX nr 48720 i wyrok NSA z dnia 13 grudnia 1999 r., IV SA 1997/97 LEX nr 48719,). Natomiast w wyroku z dnia z dnia 23 stycznia 2008 r. II OSK 1912/06, LEX 510758 Naczelny Sąd Administracyjny doprecyzowując powyższy pogląd wskazał, iż właściciel lokalu (członek wspólnoty) może wykazać swój indywidualny interes prawny w sprawach nie dotyczących nieruchomości wspólnej. Ponadto stroną postępowania administracyjnego w myśl art.81c ust.2 ustawy Prawo budowlane jest uczestnik procesu budowlanego, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego. Skarżący co prawda nie jest uczestnikiem procesu budowlanego, nie jest również zarządcą nieruchomości, jednakże jest właścicielem lokalu mieszkalnego i współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. Ekspertyza techniczna ma dotyczyć stanu technicznego i prawidłowości podłączeń przewodów kominowych, będących częścią wspólną nieruchomości, jak i będących indywidualnymi urządzeniami dochodzącymi do poszczególnych mieszkań (jak chociażby indywidualne kuchenne lub łazienkowe przewody kominowe służące wyłącznie do użytku właścicieli określonych lokali). A zatem w ocenie Sądu kompetencje przyznane organom wspólnoty mieszkaniowej nie pozbawiły w tym przypadku właścicieli poszczególnych lokali mieszkalnych, w tym i skarżącego statusu strony w niniejszym postępowaniu, w którym przymiot taki posiada również niewątpliwie wspólnota, a skarżący ma swój indywidualny interes prawny w zaskarżeniu postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, w szczególności biorąc pod uwagę położenie lokalu skarżącego w stosunku do poprowadzonych przewodów kominowych (dymowych, spalinowych, wentylacyjnych). Celem powyższego organ ponownie rozpoznając sprawę winien zająć merytoryczne stanowisko rozpoznając zażalenie skarżącego i podjąć rozstrzygnięcie stosownie do poczynionych ustaleń. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 Ppsa. Rozstrzygnięcie na podstawie art. 152 Ppsa nie zostało wydane, bowiem zaskarżone postanowienie nie należy do aktów podlegających wykonaniu. MZ