II FSK 204/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 września 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 538/12 w sprawie ze skargi I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od I. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 538/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: "WSA") oddalił skargę I. K. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 25 kwietnia 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwoty dotyczącej zwrotu kosztów postępowania sądowego. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. (dalej: "Naczelnik US") zawiadomieniem z dnia 28 kwietnia 2011 r. dokonał u Dyrektora IS zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 29 kwietnia 2011 r., natomiast zobowiązanemu w dniu 18 maja 2011 r. Dyrektor IS – działając jako dłużnik zajętej wierzytelności - w dniu 4 maja 2011 r. przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę 2700 złotych. W piśmie z dnia 29 lutego 2012 r. Skarżący wniósł o wyłączenie spod egzekucji, zasądzonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I FSK 303/10, kwoty dotyczącej zwrotu kosztów postępowania sądowego należnych mu jako pełnomocnikowi G. O.. Podniósł, iż zasądzone koszty nie zostały mu zwrócone do dnia 2 lutego 2012 r., wobec czego wystąpił o udzielenie informacji i dowiedział się, że kwota ta została zajęta w dniu 4 maja 2011 r. przez Naczelnika US. Dodał jednocześnie, że nie został zawiadomiony o ww. zajęciu (nie zostało mu przesłane), pomimo, iż jest pełnomocnikiem G. O. w prowadzonych wobec niego przez Naczelnika US postępowaniach egzekucyjnych. Zaznaczył, że na podstawie umowy zlecenia zawartej z G. O. jest upoważniony do odbioru tych kosztów. Postanowieniem z dnia 13 marca 2012 r. Naczelnik US umorzył postępowanie w sprawie przedmiotowego wniosku. Organ wskazał, że skarżący złożył wniosek o wyłączenie spod egzekucji po zrealizowaniu przez dłużnika zajętej wierzytelności egzekucji z tego prawa majątkowego. W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie: art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 30, poz. 168, ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 44 ustawy z dnia 17.czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe, gdyż żądanie złożone zostało po wykonaniu prawa majątkowego; art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie oraz art. 8 i 9 k.p.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 poprzez niewskazanie w rozstrzygnięciu ani uzasadnieniu, w jakim postępowaniu dokonano zajęcia kwot, których dotyczył wniosek, co powoduje że strona nie może się ustosunkować do twierdzenia organu, że nie była pełnomocnikiem zobowiązanego. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r. Dyrektor IS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że bezprzedmiotowe było żądanie, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a., wniesione w sytuacji, gdy z prawa majątkowego została przeprowadzona egzekucja poprzez jego wykonanie. Złożenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności wobec wykonania prawa przed tą datą uzasadnia bowiem umorzenie postępowania administracyjnego. Tym samym, w ocenie organu, nie było podstaw do merytorycznego badania zasadności zgłoszonego przez stronę żądania. Organ wskazał, że zarzut polegający na doręczeniu zawiadomień G. O., a nie skarżącemu – jako pełnomocnikowi, nie może być badany przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Uznał również, ze bez znaczenia pozostaje fakt, iż organ egzekucyjny nie wskazał na podstawie jakiego tytułu wykonawczego dokonano zajęć, albowiem przedmiotem tego postępowania było jedynie zbadanie możliwości wyłączenia spod egzekucji kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego. W skardze do WSA Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisu art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe, gdyż żądanie zostało złożone po wykonaniu prawa majątkowego. Strona zarzuciła również naruszenia art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie oraz art. 7, 8 i 9 k.p.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stronie w jakim postępowaniu dokonano zajęcia kwoty, o której wyłączenie spod egzekucji wniosła, co powoduje, ze skarżący nie może ustosunkować się do twierdzenia organu, że nie był pełnomocnikiem w postępowaniach egzekucyjnych, w których wydano zawiadomienia o zajęciu zwrotu kosztów postępowania, należnych skarżącemu jako pełnomocnikowi G. O. na podstawie zawartej z nią umowy zlecenia i cesji. I. K. podkreślił ponownie, iż swój wniosek o wyłączenie spod egzekucji złożył w terminie określonym w art. 38 § 1 u.p.e.a i gdyby organ zawiadomienia o zajęciach przesłał do niego a nie do G. O., który przebywał wówczas w areszcie, to wniosek ten byłby złożony rok temu i zarzut jaki stawia organ nie miałby miejsca. Strona wniosła o uchylenie postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Powyższe zarzuty zostały uszczegółowione w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że podniósł, że egzekwowana należność została przekazana na rachunek bankowy wierzyciela w dniu 4 maja 2011 r., a więc przed złożeniem wniosku przez Skarżącego o wyłączenie spod egzekucji zajętej wierzytelności, co miało miejsce dnia 29 lutego 2012 r. natomiast w sytuacji stwierdzenia, że wniosek o wyłączenie przedmiotów spod egzekucji złożony został już po wykonaniu prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu, organ bowiem ma jedynie możliwość wydania postanowienia o umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Sąd nie podzielił również argumentu, że nie wskazano w jakim postępowaniu egzekucyjnym dokonano zajęcia kwot, o których wyłączenie spod egzekucji wniesiono i podniósł, że z uzasadnienia postanowienia Dyrektora IS z dnia 25 kwietnia 2012 r. wynika bowiem, że podstawę przedmiotowego zajęcia stanowiły tytuły wykonawcze o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], wystawione na G. O. z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za poszczególne miesiące od marca 2006 do maja 2009. Wskazał przy tym, że z zawiadomienia z dnia 28 kwietnia 2011 r., doręczonego G. O. w dniu 18 maja 2011 r. wynika, że podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego są właśnie ww. tytuły wykonawcze (k. 30 i 31 akt administracyjnych). Ponadto, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, fakt niepodania przez organ egzekucyjny na podstawie jakiego tytułu wykonawczego dokonano zajęcia kwoty 2700 zł jest bez znaczenia dla analizowanej spawy. Przedmiotem postępowania prowadzonego przez Dyrektora IS było bowiem zbadanie możliwości wyłączenia spod egzekucji kwoty zasądzonej na rzecz G. O. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego przed NSA, a nie prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej. Z uwagi na wydanie w niniejszej sprawie przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu postępowanie w sprawie wniosku Skarżącego z dnia 29 lutego 2012 r. o wyłączenie spod egzekucji zasądzonej na rzecz G. O. kwoty 2700 zł., decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia miała okoliczność przekazania tej kwoty w dniu 4 maja 2011 r. przez Dyrektora IS na rzecz Naczelnika US, a powyższa okoliczność nie była przedmiotem sporu. Końcowo Sąd nadmienił, że pozostałe zarzuty skarżącego nie mają wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), poprzez nieuwzględnienie skargi i pominięcie przez Sąd naruszenia przepisów postępowania jakiego dopuściły się organy w niniejszej sprawie, tj.: a) art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. stosowanego na podstawie art. 17 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji wydanego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., którym organ umorzy jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwot dotyczących zwrotu kosztów postępowania sądowego, co spowodowało, że organy nie rozpatrzyły merytorycznie przedmiotowego wniosku i w rezultacie nie wydały postanowienia w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji w trybie art. 38 § 2 lub art. 40 § 1 u.p.e.a., co z kolei pozbawiło skarżącego prawa złożenia pozwu w tej sprawie na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, o czym stanowi art. 40 § 2 ww. ustawy; b) art. 105 § 1 k.p.a. stosowanego na podstawie art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe, gdyż ww. żądanie złożone zostało po wykonaniu prawa majątkowego tj. po przekazaniu przez dłużnika tj. Dyrektora IS - Naczelnikowi US zajętych kwot z tytułu zasądzonego zwrotu kosztów postępowania sądowego, o wyłączenie których spod egzekucji składał wniosek; c) art. 38 § 1 w związku z art. 44 u.p.e.a. poprzez stwierdzenie, że w niniejszej sprawie nie jest możliwe wyłączenie spod egzekucji kwoty stanowiącej zwrot kosztów postępowania sądowego, gdyż wniosek z dnia 29 lutego 2012 r. o to wyłączenie został złożony po wykonaniu prawa majątkowego mającego miejsce w dniu 4 kwietnia 2011 r.; d) art. 44 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie, który to przepis dotyczy egzekucji z rzeczy poprzez ich sprzedaż oraz egzekucję z prawa majątkowego poprzez jego wykonanie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, gdyż egzekucja wierzytelności pieniężnej jest odrębnym środkiem egzekucyjnym wymienionym w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., obok egzekucji z praw majątkowych, ruchomości i nieruchomości. Powyższe potwierdza również art. 1a pkt 3 ww. ustawy, który odróżnia zajęcie wierzytelności od zajęcia innego prawa majątkowego; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez to, że Sąd nie ustosunkował się w zaskarżanym wyroku do zarzutu zawartego w skardze, z którego wynika, że w sprawie nie wydano prawidłowego w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowienia w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji, czym zablokowano skarżącemu możliwość wystąpienia z powództwem na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Podkreślono bowiem w skardze, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczące wyłączenia rzeczy (prawa) spod egzekucji, wskazują jedynie na dwa rodzaje rozstrzygnięć, mianowicie postanowienie w sprawie wyłączenia i postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia. Odmowa merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy powoduje więc zablokowanie możliwości skorzystania przez wnioskodawcę z dalszych, przysługujących mu środków prawnych, co nastąpiło w niniejszej sprawie. Poza tym ww. przepis został naruszony poprzez to, że Sąd nie uzasadnił swojego stanowiska, z którego ma wynikać, że w sprawie ma zastosowanie art. 44 u.p.e.a. i z czego mają wynikać nieodwracalne skutki prawne przekazania przez dłużnika kwoty stanowiącej zwrot kosztów postępowania sądowego na rachunek organu egzekucyjnego, na podstawie dokonanego zajęcia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Wniosek o wyłączenie kwoty 2700 zł spod egzekucji administracyjnej skarżący złożył po upływie (około) jednego roku od zajęcia wymienionej wartości u Dyrektora IS oraz przekazaniu jej przez rzeczonego Dyrektora IS organowi egzekucyjnemu. Z rozpoznanej skargi kasacyjnej nie wynika, że w zakresie wymienionej kwoty egzekucja nie została zrealizowana, to jest że nie została ona definitywnie wykorzystana na zaspokojenie egzekwowanych należności i zaspokoiła wierzyciela, tak że jej dysponentem – właścicielem - jest już uprawniony wierzyciel, a nie (jeszcze) organ egzekucyjny. W tym stanie rzeczy zachodzi przypadek braku przedmiotu spornego w ocenie wniosku Skarżącego, co dostatecznie uzasadnia umorzenie w powyższym zakresie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Niezaprzeczone w skardze kasacyjnej definitywne zaspokojenie uprawnionego wierzyciela w obszarze wymienionej kwoty 2700 zł stanowi też (w tym zakresie) wykonanie prawa majątkowego (prawa własności 2700 zł), co stanowi również przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji z art. 44 in fine u.p.e.a. Z tych powodów należało uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w rozumieniu art. 184 p.p.s.a., co uzasadniało zastosowanie tego przepisu poprzez oddalenie skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.