II SA/Po 642/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2012 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2012 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100,- zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] 2011r. nr [...] , działając na podstawie art. 2 pkt.2, art. 4 ust. 1,2,4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania A. L. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ww. ustawie. W uzasadnieniu organ wskazał, iż nie każda praca w czasie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że A. L. urodziła się czasie wywiezienia rodziców do Jędrzejowa. Ww. twierdzi, że rodzice zostali wywiezieni do pracy przymusowej, jednak nie przedstawiła na tę okoliczność żadnych dowodów. Załączone zeznania świadków potwierdzają represję polegającą na wywiezieniu z terenu włączonego w skład III Rzeszy na teren Generalnego Gubernatorstwa, ale nie potwierdzają pracy przymusowej. A. L. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy zarzucając, iż jej ojciec został skierowany przez Niemców do pracy przymusowej na kolei jako robotnik. Decyzją z dnia [...] 2011r. nr [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] 2011r. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. L., zarzucając, iż Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych nie zrobił nic aby jednoznacznie wyjaśnić wątpliwości zaistniałe w sprawie, w szczególności nie dokonał sprawdzeń w archiwach. Skarżąca podniosła, że wszyscy Polacy zdolni do pracy byli zmuszani do pracy. Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując w uzasadnieniu, iż organ nie zebrał i nie rozważył materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Prawidłowe załatwienie sprawy A. L. wymagało rozważenia zwrócenia się - w celu wyjaśnienia wątpliwości zaistniałych w sprawie i uzyskania dokumentów potwierdzających wykonywanie przez ojca skarżącej pracy przymusowe - do archiwum PKP i Archiwum Państwowego w Kielcach lub Instytutu Pamięci Narodowej. Decyzją z dnia [...] 2012r. nr [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie utrzymał w mocy decyzję własną z 9 czerwca 2011r, wskazując w uzasadnieniu, iż rodzice A. L. wraz z jej bratem C. oraz siostrami G., H. i K. zostali 8 grudnia 1939r. wysiedleni z rodzinnej miejscowości L.. Rodzina została osadzona w hitlerowskim więzieniu we W.. Po opuszczeniu więzienia rodzina trafiła do miejscowości J.. Po pewnym czasie rodzina otrzymała mieszkanie, z którego wysiedlono rodzinę narodowości żydowskiej. W 1941r. w związku z rozpoczęciem pracy na kolei przez ojca A. L., rodzina przeniosła się do baraku w pobliżu dworca kolejowego. Ojciec wykonywał prace porządkowe na dworcu, a rodzeństwo A. L. pracowało w warsztatach kolejowych i przy budowie umocnień. Matka nie pracowała i opiekowała się dziećmi, w tym A. L. urodzoną 27 marca 1941r. Zdaniem organu nie był to przypadek deportacji w celu wykonywania pracy przymusowej. Rodzina została wysiedlona z miejsca zamieszkania w czasie wojny ale nie jest to przypadek deportacji do pracy. To, że niektórzy członkowie rodziny pracowali wynikało z konieczności zdobycia środków potrzebnych do utrzymania całej rodziny i pozwalało na uzyskanie kart przydziału żywności i odzieży. Kierownik Urzędu nie zanegował faktu wykonywania pracy na kolei przez ojca A. L., a w związku z tym odstąpił od poszukiwania dokumentacji w Polskich Kolejach Państwowych, Archiwum Państwowym w Kielcach i Instytucie Pamięci Narodowej. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła A. L., zarzucając, iż organ nie wykonał wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawartych w uzasadnieniu wyroku 19 stycznia 2012r. Skarżąca podniosła również, że jej rodzinę wywieziono do niewolniczej pracy a nie na wczasy. W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie odwołując się do argumentów przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W realiach niniejszej sprawy podkreślić trzeba, iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony. Na wstępie rozważań wskazać należy na unormowanie przepisu art. 153 p.p.s.a., który stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w cytowanym przepisie, należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpatrywanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Zakamycze 2009). Ustanie mocy wiążącej oceny prawnej może spowodować zmiana, po wydaniu orzeczenia, istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym trybie. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy przypomnieć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 19 stycznia 2012r. (II SA/Po 834/11) uchylił wydaną przez Kierownika Urzędu decyzję z dnia 26 lipca 2011r. w sprawie odmowy przyznania skarżącej uprawnień do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wiążące organ zalecenia co do dalszego postępowania wyjaśniającego. W szczególności Sąd wskazał, iż w stanie faktycznym sprawy doszło do uchybienia przepisom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem organ administracji nie poczynił odpowiednich kroków w celu ustalenia, czy w sprawie miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy. W szczególności Sąd zobligował organ do rozważenia uzyskania w konkretnie wskazanych archiwach, informacji dotyczących charakteru pracy wykonywanej przez ojca i rodzeństwo skarżącej. Sąd badając legalność podjętego w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów odmawiającego skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, w kontekście obowiązujących przepisów prawa oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego doszedł do przekonania, iż organ orzekający nie zrealizował wytycznych zawartych we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pomimo tego że nie kwestionował wspomnianego orzeczenia, wobec czego uzyskało ono przymiot prawomocności. W konsekwencji więc zalecenia zawarte w jego treści obligowały Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do ich zastosowania. Tymczasem, organ nie podjął wskazanych przez Sąd działań w celu ustalenia okoliczności, na które zwracał uwagę Sąd w uzasadnieniu wyroku. Niezrozumiałe jest przy tym zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdzenie, iż Kierownik Urzędu nie zanegował faktu wykonywania pracy na kolei przez ojca A. L., a w związku z tym odstąpił od poszukiwania dokumentacji w Polskich Kolejach Państwowych, Archiwum Państwowym w Kielcach i Instytucie Pamięci Narodowej. Należy podkreślić, iż wyżej cytowanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył celowość wystąpienia do archiwów nie w celu potwierdzenia, iż ojciec skarżącej pracował na kolei (okoliczność ta nie była kwestionowana) lecz po to by ustalić jaki charakter miała ta praca i czy spełniała kryteria definicji "pracy przymusowej" zawartej w ustawie. Organ zatem winien bądź to wystąpić do wskazanych powyżej placówek o przedmiotową informację, bądź wykazać, że jej zdobycie w przedmiotowych archiwach nie jest możliwe. Nie wypełniając wytycznych Sądu organ naruszył przepis art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ponownie w zaskarżonej decyzji naruszył treść art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. W tym zakresie aktualne pozostają wnioski zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 stycznia 2012r. Ponownie procedując w sprawie, organ winien uwzględnić sformułowane powyżej wskazania, prawidłowo realizując wytyczne zawarte w prawomocnym wyroku z dnia 19 stycznia 2012 r. Przedmiotowe uchybienia niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym Sąd orzekł jak w części rozstrzygającej wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", z uwzględnieniem regulacji art. 153 p.p.s.a. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął na mocy art. 200 p.p.s.a.