II SA/Po 652/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2012 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] 2012r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich; oddala skargę Pismem z dnia 7 grudnia 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zawiadomił J. B. o wszczęciu z urzędu postępowania weryfikacyjnego w celu wydania decyzji w sprawie przysługującego mu prawa do świadczeń określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Decyzją z dnia [...] 2012 r., wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Kierownik Urzędu") orzekł o pozbawieniu J. B. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż J. B. uprawnienia kombatanckie uzyskał z mocy decyzji Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K.. Z informacji uzyskanych od Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (dalej: "KBW") w których służyła strona w latach 1945-1947, brały udział w walkach z NSZ, UPA oraz innymi ugrupowaniami. W ocenie organu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż J. B. pełniąc służbę w jednostkach KBW wykonywał zadania operacyjne związane z likwidacją ugrupowań mających na celu walkę o niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym znajdzie wobec niego zastosowanie przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Kierownik Urzędu, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że przez zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie. Na podstawie tego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Przyjmuje się, że fakt udziału w walkach w ramach KBW z niepodległościowym podziemiem, nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej, powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, iż oddział, w którym kombatant służył, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z oddziałami UPA. Wniosek o ponownie rozpatrzenie sprawy wniósł J. B. podnosząc, iż zaskarżona decyzja jest dla niego bardzo krzywdząca, gdyż jest osobą schorowaną, wymagającą stałej opieki a otrzymywany do emerytury dodatek kombatancki przeznaczał w większości na zakup lekarstw. Zdaniem J. B. jego stan zdrowia powinien być brany pod uwagę przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Podniósł także, że nie miał wpływu na przydział wojskowy i walczył gdy otrzymywał taki rozkaz. Odebranie mu uprawnień kombatanckich stanowi naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz. Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] 2012 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż J. B. w okresie od 22 kwietnia 1945 r. do 29 sierpnia 1947 r. pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim, w tym w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem w okresie od 24 maja 1945 r. do 29 sierpnia 1947 r. Ponadto J. B., w swoim życiorysie z dnia 18 października 1977 r., oświadczył, iż "w czasie służby wojskowej brałem czynny udział w walkach z bandami reakcyjnymi w miejscowościach: K., O., O., K., K., T., S., O.". Zdaniem organu wskazane wyżej okoliczności stanowią podstawę do wydania decyzji w oparciu o art. art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. wyżej opisanej ustawy o kombatantach (...), pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. J. B. służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, który był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. Organ wyjaśnił, ze pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" zgodnie z przyjętą wykładnią, wyrażoną w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992 r. (II UZP 7/) podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt T 15/93, oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Tym samym przyznać należy, iż Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Kierownik Urzędu wyjaśnił także, że pozbawienie uprawnień kombatanckich osoby, która pełniła służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, wiąże się z wykazaniem przez nią zadań śledczych i operacyjnych w zwalczaniu osób, organizacji walczących na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 6 marca 2012 r. wskazano, iż jednostki w których służył J. B., tj. [...] Brygada KBW i [...]Pułk KBW, w okresie pełnienia przez niego służby, brały udział w walkach m.in. z poakowskim podziemiem zbrojnym, NSZ oraz "WiN". Z powyższego wynika, że J. B. wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Organ zauważył, iż wyjaśnienia strony złożone w trakcie postępowania przed ZBoWiD wyraźnie korespondują z zaświadczeniem z Wojskowej Komisji Uzupełnień w O. oraz pismem Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 6 marca 2012 r. Organ powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, iż art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich nie tylko osób wykonujących zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz, suwerenności i niepodległości RP. Zatem wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych (lub tylko zadań śledczych) upoważnia organ do zastosowania przywołanego przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, J. B. powtórzył zarzuty i argumentację wyrażoną w swoim wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, iż w aktualnie obowiązującym stanie prawnym zaistnienie podstaw do zastosowania art. 24 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi barierę do zachowania (uzyskania) uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek innego tytułu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – dalej: "P.p.s.a.") uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzając kontrolę legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami złożonej skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Nadto zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 i 3 P.p.s.a. sąd z urzędu stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, względnie stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach. Z przywołanych przepisów w sposób jednoznaczny wynika, iż usunięcie zaskarżonego aktu (decyzji) z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jego wydawaniu organy naruszyły prawo materialne określające prawa i obowiązki stron lub normy procesowe, regulujące postępowanie przed organami administracji publicznej. Oznacza to równocześnie, że sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Przechodząc do merytorycznej oceny skargi stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym jej uchylenie, względnie stwierdzenie jej nieważności. Zaskarżoną decyzją pozbawiono skarżącego uprawnień kombatanckich w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r. poz. 400 – dalej: "ustawa o kombatantach"). Stosownie do treści art. 25 ust . 2pkt 1 lit. a, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 ust. 2 w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3. Decyzję o pozbawieniu uprawnień kombatanckich podejmuje Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (art. 25 ust. 4 ustawy o kombatantach) z urzędu lub na wniosek stowarzyszeń kombatanckich albo Ministrów Sprawiedliwości, Obrony Narodowej lub ministra właściwego do spraw wewnętrznych, a także w wyniku weryfikacji (art. 25 ust. 5 ustawy o kombatantach). Z kolei zgodnie z art. 21 ust 2 pkt 4 lit. c uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W miejscu tym zauważyć należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, zgodnie z którym użyty spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne", zamieszczony w przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, iż można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (patrz. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1126/04, z dnia 13 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 1083/08 i z dnia 1 września 2010 r. II OSK 1832/09 - dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd nie podziela tym samym odosobnionych przeciwnych poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż użycie przez ustawodawcę w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powołanej ustawy spójnika "i" (koniunkcja) przemawia za przyjęciem stanowiska, iż aby pozbawić daną osobę uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tej ustawy, należy jej wykazać, że wykonywała zarówno zadania śledcze, jak i operacyjne (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1502/07 - dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z analizy akt sprawy wynika, iż J. B. w okresie od 24 maja 1945 r. do 29 sierpnia 1947 r. pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z "reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej (zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w O. z dnia 3 grudnia 1976 r. – k. 1 akt adm.) Z odpisu książeczki wojskowej skarżącego oraz pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 6 marca 2012 r. (znak: BUWa III-5543-953(7)/11) wynika, iż jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w których w tym okresie służył J. B. brały udział w walkach zbrojnych z Ukraińską Powstańczą Armią, Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Zrzeszeniem "Wolność i Niepodległość", ugrupowaniami zbrojnymi określanymi jako "bandy o charakterze rabunkowym" oraz ugrupowaniami: "Narodowy Związek Zachodni", "Szarego", "Mariana", "Ury", "Spalonego, "Korony", "Mściciela", "Orła, "Spalonego", "Lisa", "Miecha", "Kasztana", "Małego", "Dzikiego", "Toma", "Lisa-Burzy", "Związek Walki Cywilnej", "Ryś" , "Kwiatkowskiego". W swoim życiorysie z dnia 18 października 1977 r. J. B. potwierdził, iż czasie służby wojskowej brał czynny udział w walkach z "bandami reakcyjnymi w miejscowościach K., O., O., K., K., T., S. i O. (k. 3 akt adm.) Jak słusznie zauważył organ w zaskarżonej decyzji Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa (patrz. uchwała Sądu Najwyższego - uchwała 7 sędziów SN z dnia 7 maja 1992 r. sygn. akt II UZP 7/91, OSNC APU 1992/10/174, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. T 15/93, OTK 1994/1/4). Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 536/05 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ) służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej - wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi również podstawę do wydania decyzji pozbawienia uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. KBW był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się także pogląd, że fakt udziału w walkach z podziemiem niepodległościowym, nawet jeżeli nie był w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej w KBW, powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej, dlatego też, tym osobom nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnych tytułów (patrz stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach z dnia 29 stycznia 2008 r. sygn. akt II OSK 1948/06 i z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 199/07, - wyroki dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż organ administracji słusznie uznał, iż ziściły się przesłanki do orzeczenia o pozbawieniu J. B. uprawnień kombatanckich, które uzyskał na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Ustawa z 1991 r. o kombatantach nie uznaje za działalność kombatancką lub z nią równorzędną pełnienia służby lub funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Stąd też w świetle art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a powołanej ustawy wystąpiły przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich. Co prawda, art. 25 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2, jednak właśnie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a zachodziły podstawy do obligatoryjnego ("pozbawia się") pozbawienia uprawnień osób, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tej ustawy. Należy jeszcze raz podkreślić, że fakt udziału w walkach z niepodległościowym podziemiem, mający miejsce w ramach służby wojskowej w KBW, powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej i stanowi przeszkodę do nabycia lub zachowania uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek tytułu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2012 r. o sygn. akt II SA/Po 570/11 – dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Uzupełniająco wyjaśnić należy, iż na treść rozstrzygnięcia w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich nie ma wpływu aktualny stan zdrowia strony. Świadczenia przysługujące kombatantom nie maja bowiem charakteru wyłącznie pielęgnacyjnego ale przede wszystkim charakter rekompensacyjny z trud poniesiony w związku z walką o suwerenności i niepodległość Polski oraz za krzywdy doznane ze strony władz III Rzeszy Niemieckiej, władz Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz komunistycznego aparatu represji. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.