II SA/Bd 723/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 października 2012 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2012 r., na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 3, ust. 4, art. 20, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 26, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), przywoływanej dalej jako u.ś.r. i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), działając na podstawie upoważnienia Wójta Gminy [...], po rozpatrzeniu wniosku Nr [...], złożonego dnia [...] marca 2012 r., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił przyznania J. N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad ciocią, wnioskowanego na B. W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, pod warunkiem, że nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. W myśl art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy definiuje, iż krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Jak stwierdzono, z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawną ciocią – B. W., a zatem nad osobą, wobec której nie obciąża wnioskodawczyni obowiązek alimentacyjny. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, organ stwierdził brak podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Uznając powyższe rozstrzygnięcie za krzywdzące, J. N. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Organ II instancji, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją znak [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Motywując powzięte rozstrzygnięcie, Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1a. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W przedmiotowej sprawie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie uległo wątpliwości organu, iż B. W. jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji, a niepełnosprawność ma charakter trwały. Chora posiada dwie siostry – K. C., lat [...] (prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe – emerytka) oraz M. S., legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. W świetle zapisów przytoczonego art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium nadmieniło, iż o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ubiegać się może osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec chorego. Ten zaś obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej - tylko rodzeństwo. Jeśli chodzi o powinowatych, obowiązek alimentacyjny obciąża jedynie ojczyma i macochę z jednej strony i pasierbów z drugiej strony na zasadzie wzajemności. Obowiązek alimentacyjny obciąża również wzajemnie małżonków, niebędących wszakże osobami spokrewnionymi. W odniesieniu do krewnych w linii prostej, nie ma znaczenia stopień pokrewieństwa. Obciążone są zarówno dzieci, jak i wnuki, prawnuki, z drugiej strony natomiast rodzice, dziadkowie, pradziadkowie etc. Ograniczeniu podlega natomiast pokrewieństwo boczne, z którego obowiązkiem alimentacyjnym obciążone jest jedynie rodzeństwo. Stosownie natomiast do treści art. 128 i 129 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Ponadto, Kolegium zwróciło uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (Dz. U. z dnia 31 lipca 2008 r., Nr 138, poz. 872), którym Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia on nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w kwestionowanym przepisie zaistniało pominięcie legislacyjne, zawężające w sposób niezgodny z Konstytucją krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis pomija bowiem możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie jednak, J. N. złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ciocią, a zgodnie z wyżej cyt. art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny nie ciąży na niej wobec ciotki. Wobec tego, Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji i uznało, iż nie ma podstaw prawnych do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. W skierowanej pismem z dnia [...] lipca 2012 r. skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na B. W. Uzasadniając roszczenie, skarżąca podniosła zarzut niezgodności zaskarżonej decyzji z prawem i wydania jej na podstawie błędnej wykładni orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt. P 27/07, a tym samym z naruszeniem przepisu art. 17 i art. 20 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie skarżącej zarówno decyzja SKO, jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika GOPS w [...] są niezgodne z prawem i wydane zostały w oparciu o nieprawidłowo ustalony oraz nieprawidłowo zakwalifikowany stan faktyczny, co uzasadnia zarzut niezgodności z prawem obu powołanych decyzji. W szczególności, w ocenie strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, nie uwzględniło nowelizacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak wskazała skarżąca, w niniejszej sprawie Kolegium dokonało błędnej interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/07 (LEX 402805) i 22 lipca 2008 r. sygn. P 41/07 (LEX 402811). W realiach niniejszej sprawy skarżąca wskazała, iż opiekuje się ciotką (siostrą matki), a więc jest skarżąca w stosunku do chorej siostrzenicą - zstępną siostry i nie ciąży na niej ustawowy obowiązek alimentacyjny. Jednakże nie oznacza to, że przez prawo nie jest postrzegana jako członek rodziny. Jako zstępna rodzeństwa jest członkiem rodziny, należącym do kręgu spadkobierców ustawowych, według art. 934 Kodeksu cywilnego. Na poparcie swojego stanowiska, strona przywołała przykłady orzeczeń Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, które w jej opinii stoją na stanowisku, że w takim stanie faktycznym jak w niniejszej sprawie należy mieć na uwadze prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozwala uznać, że wskazana ustawa przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobie faktycznie spełniającej przesłanki do nabycia prawa, w tym siostrzenicy. W opinii skarżącej, w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz wskazanych w skardze wyroków sądów administracyjnych, inną osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko spokrewniona w pierwszym stopniu, czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale także każda spokrewniona, na której obowiązek ten nie ciąży, tj. będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie, faktycznie sprawująca opiekę. W oparciu o powyższe oraz o opinię, iż organy kwestionujące prawo do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w sposób skuteczny nie podważyły jej twierdzeń w tym zakresie, strona wniosła o uwzględnienie skargi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], w udzielonej odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Ponawiając argumentację decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. organ uznał zarzuty skargi za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jak wynika z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie można zatem czynić zarzutu Wójtowi Gminy [...] i Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...], skoro organy odmówiły świadczenia skarżącej w sytuacji gdy skarżąca nie jest ani rodzicem B. W., ani inną osobą, na której względem chorej ciotki ciąży obowiązek alimentacyjny, tj.: jego małżonką, rodzeństwem, przysposabiającą, czy macochą (art. 23 i art. 27, art. 128 i 131 § 1, art. 144 § 2 K.r.i.o.), Skarżąca pozostaje zatem poza kręgiem uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie przewiduje świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby nie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym względem uprawnionego, a taką osobą niewątpliwie jest siostrzenica – krewna B. W. w linii bocznej (zstępna rodzeństwa). Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd nie podziela stanowiska, na które powołuje się skarżąca w skardze i nie popiera stanowiska zawartego w wyrokach sądów administracyjnych, w których sądy te uznały za wadliwe odmowne decyzje w sprawach, gdzie o świadczenia pielęgnacyjne występowały osoby spoza kręgu podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym (krewnych w linii bocznej). Należy stwierdzić, że pogląd ten zakwestionował w wyroku z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/10 (opubl. CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny, a więc sąd wyższego rzędu nad wojewódzkimi sądami administracyjnymi. NSA stanął na stanowisku, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie będącej opiekunem prawnym i krewną w linii bocznej w stosunku do niepełnosprawnego dziecka. Trzeba wskazać, że rolą sądów administracyjnych nie jest korygowanie przepisów prawa, ale kontrola stosowania prawa przez organy administracji. W sytuacji, gdy przepis stanowiący podstawę prawną załatwienia sprawy administracyjnej (art. 17 ust. 1 ustawy) w sposób jednoznaczny wskazuje, że adresatem świadczenia pielęgnacyjnego jest osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, to nie można zarzucić organom działania z naruszeniem prawa, wówczas gdy organy odmawiają przyznania świadczenia osobom nie objętym hipotezą przepisu art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd zwraca uwagę, że w powoływanych przez skarżącą w piśmie (k-[...] akt) wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (sprawy o sygn. akt P 27/07 i P 41/07) Trybunał opowiadał się za jak najszerszym objęciem hipotezą przepisu art. 17 ust. 1 ustawy podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem osób wymagających opieki, dlatego też poglądy zaprezentowane w tych orzeczeniach nie są miarodajne dla sprawy, gdzie świadczenia pielęgnacyjnego domaga się osoba spoza kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym (siostrzenica). Mając to wszystko na względzie i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.