II FSK 344/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Protokolant Marta Wyszkowska, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E.S. i S.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 października 2012 r. sygn. akt I SAB/Po 2/12 w sprawie ze skargi E.S. i S.S. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego P. w P. w przedmiocie zwrotu kwoty nienależnie zapłaconego podatku oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 3 października 2012 r., sygn. akt I SAB/Po 2/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę E. i S. S. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego P. w przedmiocie zwrotu kwoty nienależnie zapłaconego podatku. Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco: Pismem z 20 września 2011 r., uzupełnionym w dniu 24 października 2011 r., Skarżący wystąpili do Dyrektora Izby Skarbowej w P. o zwrot kwoty nienależnie zapłaconego podatku. Powyższe pismo zostało przekazane, według właściwości, Naczelnikowi Urzędu Skarbowego P.. Decyzją z 28 grudnia 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. stwierdził nadpłatę z tytułu nienależnie pobranego świadczenia uzyskanego w wyniku egzekucji przedawnionego zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1992 r., z tytułu sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, w stosunku do kwot przekazanych przez komornika w okresie od stycznia do kwietnia 2006 r., umorzył postępowanie wszczęte na wniosek w zakresie kwot wyegzekwowanych i zaliczonych w roku 2003 i 2005 oraz odmówił stwierdzenia nadpłaty w zakresie kwot wyegzekwowanych, jak również zaliczonych nadpłat z urzędu do dnia 31 grudnia 2002 r. W odwołaniu od powyższej decyzji, Skarżący zarzucili naruszenie art. 72 § 1 pkt 1, art. 74a, art. 76 § 1, art. 80 § 1 i art. 208 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa). Decyzją z 4 czerwca 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu podatkowego pierwszej instancji, wskazując że z treści pisma podatników z dnia 4 kwietnia 2012 r. wynika, że ponagleniem z dnia 20 września 2011 r. zainicjowali oni postępowanie na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie, natomiast Naczelnik Urzędu Skarbowego P. wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kwoty nienależnie zapłaconego podatku. Organ odwoławczy stwierdził, że powinien uchylić decyzję organu pierwszej instancji, mając jednak na względzie, że korzystniejsze dla podatników jest zastosowanie przepisu art. 74a Ordynacji podatkowej uznał pismo stron z 20 września 2011 r. za wniosek wszczynający postępowanie w zakresie określenia należnej podatnikom nadpłaty. Skarżący skierowali do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego P., w której wnieśli o zobowiązanie organu do niezwłocznego określenia wysokości i zwrotu nadpłaty z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Zdaniem Skarżących, organ pozostając bezczynny w sprawie, naruszył przepisy art. 72 § 1 pkt 1), art. 72 § 2, art. 74a, art. 76 § 1 i art. 80 § 1 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego P. wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. W ocenie organu, przedmiotem sądowej kontroli skargi na bezczynność może być brak podjęcia przez organ w określonej formie oraz w określonym terminie czynności lub brak wydania stosownych aktów. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. wskazał, iż prawomocną i ostateczną decyzją z 28 grudnia 2011 r. rozstrzygnął zgłoszone w petitum skargi żądanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalając skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a., stwierdził, że o ewentualnej bezczynności organu podatkowego można mówić dopiero od momentu otrzymania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. wniosku skarżących z 20 września 2011 r., uzupełnionego pismem z 24 października 2011 r. Wniosek ten Dyrektor Izby Skarbowej w P. przekazał organowi pierwszej instancji w dniu 28 października 2011 r. Nie ulega zatem żadnej wątpliwości, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego P., wydając decyzję z dnia 28 grudnia 2011 r., nie uchybił normom procesowym Ordynacji podatkowej, wyznaczającym terminy działania w sprawie. W ustawowym terminie przeprowadził postępowanie dowodowe, a następnie, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału, merytorycznie rozpatrzył wniosek podatników. W sprawach skarg na bezczynność rolą Sądu nie jest dokonywanie oceny i kontroli aktów wydanych przez organy w toku prowadzonego postępowania. Z tych też powodów Sąd nie mógł odnieść się do rozstrzygnięcia wydanego przez organ odwoławczy. Tym samym w niniejszej sprawie, Sąd nie miał również podstaw, aby odnieść się do podniesionych w skardze zarzutów, których celem była w istocie zmiana decyzji wydanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. w dniu 28 grudnia 2011 r. Sąd zaznaczył również, że - wbrew stanowisku Skarżących - przepisy art. 74a i art. 76 § 1 Ordynacji podatkowej nie nakładają na organ podatkowy obowiązku określenia wysokości i zwrotu nadpłaty wraz z jej oprocentowaniem z urzędu. Postępowanie w tym zakresie jest ze swej istoty prowadzone na wniosek podatnika (lub innych osób uprawnionych), co wynika wprost z treści art. 75 Ordynacji podatkowej. Wobec powyższego brak było podstaw do stwierdzenia bezczynności organów podatkowych w niniejszej sprawie. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Skarżący zarzucili na podstawie art. 174 pkt 2) P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 w zw. z art. 149 § 1 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez naczelnika urzędu skarbowego przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji odmowę zastosowania przez organy podatkowe art. 165 Ordynacji podatkowej oraz art. 120, art. 121, art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych i nierozpatrzenie całokształtu sprawy. Na podstawie art. 174 pkt 1) P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 151 w zw. z art. 149 § 1 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez naczelnika urzędu skarbowego prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 Ordynacji podatkowej przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także art. 72 § 1 pkt 1), art. 72 § 2, art. 74a i art. 76 § 1 Ordynacji podatkowej przez ich niezastosowanie. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz Skarżących od organu podatkowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna w sposób oczywisty pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw, przeto podlega oddaleniu. Odnosząc się do sformułowanych w niej zarzutów oraz powołanych podstaw kasacyjnych trzeba podkreślić, że abstrahują one całkowicie od istoty ochrony udzielanej przez sądy administracyjne w przypadku wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Sprowadza się ona, w razie uwzględnienia skargi, do wydania w określonym terminie aktu lub podjęcia czynności, bądź uznania uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W takim przypadku sąd stwierdza jednocześnie, czy bezczynność albo przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd może ponadto – z urzędu lub na wniosek strony – orzec o wymierzeniu organowi grzywny (art. 149 P.p.s.a.). Nie jest on natomiast władny dokonywać ocen dotyczących meritum przeprowadzonych przez właściwy organ czynności. Oznacza to, że poza zakresem kognicji sądów administracyjnych pozostaje weryfikacja zgodności z prawem (prawidłowości) ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego. Tymczasem przedmiotem wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej są przypisywane Naczelnikowi Urzędu Skarbowego P. uchybienia natury merytorycznej w postaci błędnej wykładni i w konsekwencji – odmowy zastosowania określonych przepisów Ordynacji podatkowej, przy odwróceniu formuły ukształtowanej w art. 174 P.p.s.a.; autor skargi kasacyjnej błędy wskazane w pkt 1 tego przepisu powiązał bowiem z przepisami regulującymi postępowanie, zaś w pkt 2 petitum tejże skargi posłużył się zwrotem: "naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy (tak zakwalifikował następnie błędy wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego). Jako zupełnie niezrozumiałe trzeba zatem traktować spostrzeżenie zamieszczone na s. 7 skargi kasacyjnej, że "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się jedynie do kwestii wniesienia skargi na bezczynność organu podatkowego, nie podejmując w żaden sposób rozważań dotyczących powyższej sprawy na płaszczyźnie przepisów prawa materialnego". Rzecz w tym, że w świetle obowiązującej regulacji prawnej, próba podjęcia rozważań, o których mowa, byłaby wykroczeniem poza zakres przyznanej sądom administracyjnym kompetencji, czyli naruszeniem prawa. Wypada również wspomnieć, że w skardze kasacyjnej nie postawiono jakiegokolwiek zarzutu, który umożliwiałby weryfikację zaskarżonego wyroku przy uwzględnieniu charakteru realizowanej przez jego wydanie kompetencji. W tym stanie rzeczy z mocy art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.