I OZ 826/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II SAB/Wa 357/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy Klembów w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 2012 r. (poz. 7596/2012) o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II SAB/Wa 357/12 odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na bezczynność Wójta Gminy Klembów w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 12 lipca 2012 r. (poz. 7596/2012) o udostępnienie informacji publicznej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką małoletnich dzieci oraz ojcem i matką. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców (Z. - 859,26 zł i J. - 859,26 zł) oraz zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości 341 zł oraz 160 zł zasiłku na trzecie i czwarte dziecko z tytułu wychowywania dzieci w rodzinie wielodzietnej, a łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.219,52 zł brutto miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Dodatkowo oświadczył, że jego obecny stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie ciężkiej pracy na roli. Na powyższe okoliczności skarżący przedstawił szereg dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu postanowienia odmawiającego przyznania W. S. prawa pomocy, w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a."), podniósł, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący sam wskazał, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 2.219,52 zł, a ponadto jest on właścicielem nieruchomości – domu, w którym mieszka o powierzchni 200 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu), która jak wynika z oświadczenia, zaspokaja bieżące potrzeby rodziny. Zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał, że żyje wraz z rodziną w ubóstwie i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2012 r., sygn. akt I OZ 678/12). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, że przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być uzasadnione sytuacją majątkową strony żyjącej w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11). Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. S. wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Natomiast w myśl § 2 tego artykułu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przedmiotowej sprawie W. S. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd I instancji badał więc, czy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd rozpatrując przedmiotowy wniosek, w oparciu o przesłanki omawianego wyżej przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnił nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego i jego rodziny, ale również stan majątkowy, mając na względzie, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi rodzaj ulgi w daninie publicznej, a koszty utrzymania konieczne dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi dana osoba i jej rodzina. Wskazać należy, że zgodnie z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie, a do takich należą koszty sądowe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, mające niskie dochody, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do niezbędnej egzystencji, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Oceniając sytuację majątkową i możliwości płatnicze W. S., Sąd I instancji, właściwie uznał, że nie uzasadnia ona przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie podkreślenia wymaga fakt, że zarówno skarżący, jak i osoby z nim wspólnie zamieszkujące uzyskują stały dochód miesięczny w łącznej kwocie 2.219,52 zł. Wprawdzie dochód ten nie jest znaczny, jednakże nie można stwierdzić, aby W. S. był osobą, wobec której istnieje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponadto, jak wynika z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy rodzina wnioskodawcy korzysta z plonów, jakie przynosi gospodarstwo rolne. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl.), a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien zatem liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. W związku z tym uznać należy, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Nie ma przy tym także znaczenia, że w innych sprawach toczących się z udziałem skarżącego przyznano mu prawo pomocy, gdyż wniosek w tym zakresie rozpoznawany jest każdorazowo indywidualnie i oddzielnie, a przyznane prawo pomocy nie "rozciąga" się swym zakresem na inne sprawy z udziałem tej samej strony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.