I OSK 173/13
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2014-10-01
Skład orzekający: Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale nieruchomość została później zagospodarowana inaczej niż pierwotnie zakładano?Ratio decidendi
Poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości tylko wtedy, gdy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zrealizowanie celu wywłaszczenia, nawet jeśli nieruchomość została później zagospodarowana inaczej zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, wyłącza dopuszczalność zwrotu nieruchomości.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot części nieruchomości wywłaszczonej w 1975 r. pod budowę szkoły. Organy administracji odmówiły zwrotu, argumentując, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a późniejsza zmiana przeznaczenia nieruchomości zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego nie uzasadnia zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę właścicieli. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez właścicieli, którzy zarzucali naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Ślizak po rozpoznaniu w dniu 1 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B., E. S., J. B. i S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 386/12 w sprawie ze skargi M. B., E. S., J. B. i S. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Wyrokiem z dnia 4 października 2012 r. (sygn. akt II SA/Rz 386/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę: M. B., E. S., J. B. i S. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Decyzją z dnia [...] lutego 1975 r. nr [...], Naczelnik Miasta S. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...], o powierzchni [...] ha, będącą współwłasnością K. i M. B., z przeznaczeniem pod budowę Zasadniczej Szkoły Budowlanej w S. - w oparciu o realizacyjny plan szczegółowy zagospodarowania terenu.
Działając na wniosek: M. B., S. P., E. S. i J. B., Starosta S.i, decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. [...] odmówił wnioskodawcom zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej część działki nr [...], położonej w S. a mającej powierzchnię około [...] ha, która weszła w skład działki oznaczonej obecnie nr ewid. [...] o pow. [...] ha, niezabudowanej i stanowiącej własność Gminy Miasta S.
Z ustaleń organu wynikało, że budowa szkoły została zakończona w 1976 r. a po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, ok. 1986 r. nastąpiła zmiana przeznaczenia opisanej na wstępie nieruchomości i działka nr [...] – zgodnie z Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego dla Miasta S. - została objęta obszarem pod nazwą "Adaptacja istniejącego zespołu garażowego". Takie przeznaczenie mieściło się w pojęciu infrastruktury społecznej i technicznej, o którym mowa w art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i dlatego przedmiotowa nieruchomość nie mogła podlegać zwrotowi.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. B., S. P., E. S. i J. B. twierdzili, że objęta wnioskiem nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu a ponadto, w większej części była ona i nadal jest wykorzystywana wbrew warunkom decyzji wywłaszczeniowej. Część działki została zagospodarowana pod budowę garaży dla samochodów osobowych, a znaczna część gruntu do chwili obecnej stanowi tereny zielone. Istniejące korty tenisowe i bieżnia nie są wykorzystywane przez szkołę a istniejące budynki, rzekomo wzniesione z przeznaczeniem na warsztaty szkolne, nie noszą śladów korzystania z nich, wręcz zagrażają bezpieczeństwu przechodzących osób. Część wnioskowanej działki została też przekazana do używania Gminnemu Domowi Dziecka, bez informowania o tym wnioskodawców.
Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, Wojewoda P.decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu i instancji.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.).
W uzasadnieniu stanowiska, powołując się na ustalenia dokonane przez organ I instancji, Wojewoda stwierdził, że cała wywłaszczona nieruchomość, stanowiąca działkę nr [...] o powierzchni [...] m kw, objęta była celem wywłaszczenia, który został w całości zrealizowany.
Przedmiotowa nieruchomość, podlegała szczegółowemu planowi zagospodarowania terenu, zgodnie z którym urządzono na niej tereny zielone, obejmujące trawniki i drzewa. Starosta S., pismem z dnia [...] listopada 2011 r. (nr [...], wyjaśnił, że w 2007 r. na spornej działce rosły drzewa ([...] topoli), które zostały usunięte na podstawie decyzji tego samego organu z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] i do chwili obecnej zachowały się po nich pnie w pn-wsch części wywłaszczonej nieruchomości. Powyższe potwierdzała również dokumentacja fotograficzna oraz kopie mapy zasadniczej, wg stanu na dzień [...] marca 2006 r. a także protokół z oględzin nieruchomości, przeprowadzonej w związku z wnioskiem o wyrażenie zgody na wycięcie drzew.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, Wojewoda wskazał, że nie można było mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, bowiem nieruchomość, po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z jego celem, a dopiero później zmieniono jej przeznaczenie (zaprzestano wykorzystania na ten cel).
Na wyżej przedstawioną decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2012 r. M. B., S. P., E. S. i J. B. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, w której zarzucili organowi naruszenie: art. 136 ust. 3 w związku z art. 136 ust. 4 oraz art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami a także art. 6, 7, 8, 9, 77, 80, 105 i art. 107 § 3 k.p.a.
Odpowiadając na skargę, Wojewoda P. wnosił o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że nie była ona uzasadniona.
Na wstępie Sąd przytoczył treść art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm.), zauważając, iż okoliczność, że cel wywłaszczenia został na przedmiotowym gruncie zrealizowany i to przed upływem terminów, określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, potwierdzał materiał dowodowy zgromadzony w sprawie.
Sąd podzielił pogląd Wojewody, że całość terenu, określonego w decyzji wywłaszczeniowej, objęta została celem wywłaszczenia, który został zrealizowany. Poza tym zauważył, że z planu szczegółowego zagospodarowania terenu Zasadniczej Szkoły Budowlanej w S. wynikało, iż północno-wschodnia część wywłaszczonej nieruchomości, oznaczona obecnie jako działka nr [...], została przeznaczona na urządzenie terenów wypoczynkowych z zielenią wysoką i trawnikiem. Fakt urządzenia na tym obszarze terenów zielonych, obejmujących trawniki i drzewa, w terminach wynikających z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, potwierdzała bowiem: dokumentacja fotograficzna, protokół wizji terenowej z 2007 r. i decyzja Starosty S. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], zezwalająca na usunięcie m.in. [...] topoli rosnących na działce nr [...].
Ponadto Sąd wyjaśnił, że w granicach celu publicznego inwestycji, polegającej na budowie szkoły mieściły się tereny wykorzystywane pod uprawianie rekreacji i umożliwiające niezbędny dla uczniów wypoczynek od zajęć szkolnych. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie nie ulegało więc wątpliwości, że zrealizowane przy szkole tereny zielone były przeznaczone do używania przez pracowników szkoły oraz jej uczniów. Dopiero, jak wywodził Sąd, po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, w wyniku uchwalenia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego, zatwierdzonego uchwałą z dnia [...] grudnia 1986 r. Nr [...], działkę nr [...] zajęto pod garaże. Zmiana sposobu zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości, jaka dokonała się w wyniku uchwalenia w/w planu, nie miała zatem wpływu na ocenę przesłanki zbędności nieruchomości dla celów wywłaszczenia, o jakiej mowa w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. B., S. P., E. S. i J. B. zarzucili Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie naruszenie:
1) art. 136 ust 3 w zw. z art. 136 ust 4 oraz 137 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst pierwotny: Dz. U. 1997 r. Nr 115 poz. 741 z póź zm.) poprzez błędną jego wykładnię i błędne zastosowanie, a w konsekwencji podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie,
2) art. 6, 7, 8, 9, 77, 80, oraz art. 105 i art.107 § 3 k.p.a.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie wraz zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor przytoczył treść art. 7 k.p.a. i w tym kontekście – jak twierdził - godnym podkreślenia był fakt, iż przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna dla celu, dla jakiego została wywłaszczona, a ponadto w większej swojej części wykorzystywana była i jest wbrew warunkom decyzji wywłaszczeniowej.
Zdaniem skarżących, znacząca część gruntu, który był przedmiotem wywłaszczenia, do chwili obecnej stanowił grunty zielone bądź też był wykorzystany pod zlokalizowanie blaszanych garaży, które z całą pewnością nie mogły być uznane za wykorzystanie wywłaszczonego gruntu w celu publicznym. W ocenie skarżących, nie można było mówić o wykorzystaniu nieruchomości na cel wywłaszczenia, jeżeli jej zagospodarowanie było inne, aniżeli było to zamierzone. W sytuacji zmiany celu wywłaszczenia, a więc gdy nieruchomość została zagospodarowana inaczej aniżeli przewidywał to cel wywłaszczenia, zwrot nieruchomości był też możliwy, gdy zagospodarowanie tak wywłaszczonego terenu było nietrwałe, tj. dawało się usunąć. Tym samym, jak twierdzono w skardze kasacyjnej, skoro można zwrócić wywłaszczoną nieruchomość mimo, że została ona w sposób nietrwały zagospodarowana na inny cel niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, to tym bardziej można było zwrócić wywłaszczoną nieruchomość, jeżeli w ogóle nie została zagospodarowana na cel wywłaszczenia.
Autor skargi kasacyjnej akcentował również, że w chwili obecnej na spornym gruncie zlokalizowane zostały blaszane garaże, wykorzystywane są przez osoby fizyczne, a dodatkowo stanowiły one przedmiot najmu dla podmiotów gospodarczych. Ponadto, część ww. nieruchomości została przeznaczona pod budowę garaży dla samochodów osobowych dla osób fizycznych (najprawdopodobniej mieszkańców pobliskiego osiedla) i korty tenisowe, co wynikało z protokołu oględzin nieruchomości. Obiekty te nie nosiły śladów ich wykorzystywania przez szkołę. To samo odnosiło się także do bieżni. Również, opisane w protokole oględzin nieruchomości, budynki, które – jak twierdził autor skargi kasacyjnej – zostały wzniesione rzekomo z przeznaczeniem na warsztaty szkolne, nie nosiły śladów korzystania z nich.
Poza tym autor skargi kasacyjnej, podkreślał, że uszło uwagi organu i Sądu, że część z wnioskowanej działki została na trwale wyznaczona ogrodzeniem i przekazana do używania Gminnemu Domowi Dziecka, bez informowania o powyższym skarżących, co w oczywisty sposób nie mogło stanowić realizacji treści decyzji o wywłaszczeniu. Kwestionowano również pogląd Sądu, że tereny zielone, które zostały zrealizowane dzięki wywłaszczeniu, były przeznaczone do używania przez pracowników szkoły oraz jej uczniów.
Twierdzono też, że zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości. Żaden zaś ze skarżących nie został powiadomiony przez zobowiązany do tego organ administracji o zmianie przeznaczenia pierwotnie wzniesionego budynku.
Odnosząc się do zarzutów procesowych, skarżący twierdzili, że organ administracji oraz Sąd nie zajęły stanowiska w stosunku do analogicznej argumentacji, zaprezentowanej we wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, co stanowiło naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów administracji publicznej i brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji administracyjnej (art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a.).
Merytoryczna zaś wadliwość odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości dowodziła uchybienia przepisowi art. 77 k.p.a.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej a które okazały się nieusprawiedliwione.
Skarga kasacyjna zarzucała zaskarżonemu wyrokowi: naruszenie art. 136 ust 3 w zw. z art. 136 ust 4 oraz 137 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst pierwotny: Dz. U. 1997 r. Nr 115 poz. 741 z póź zm.) poprzez błędną jego wykładnię i błędne zastosowanie, a w konsekwencji podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie oraz naruszenie art. 6, 7, 8, 9, 77, 80, oraz 105 i 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii procesowych, podkreślić należy, że autor skargi kasacyjnej, wymieniając w/w przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, nie powiązał ich z żadnym z przepisów procedury sądowoadministracyjnej, choć zarzuty kasacyjne procesowe – co do zasady – dotyczą postępowania przed sądem, który przecież nie stosuje przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Mając jednak na uwadze treść uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1), skład orzekający w niniejszej sprawie rozumiał powyższe zarzuty, jak niedostrzeżenie przez Sąd Wojewódzki faktu, że zaskarżona decyzja uchybiała w/w przepisom procedury administracyjnej.
W związku z powyższym wyjaśnić wypada, że - stosownie do przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - podstawa kasacyjna oparta na zarzucie procesowym musi wskazywać na takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony został zaś, iż tego rodzaju naruszenie polega na sytuacji, w której, gdyby nie doszło do uchybienia procedurze to najprawdopodobniej zapadł by wyrok odmiennej treści.
Autor skargi kasacyjnej, wskazując na naruszenie w postępowaniu administracyjnym art. 6, 7, 8, 9, 77, 80, oraz 105 i 107 § 3 k.p.a. nie wykazał, że taka sytuacja zachodziła w rozpoznawanej sprawie. Zresztą praktycznie w ogóle nie wyjaśnił, na czym opierał w/w zarzuty. W treści uzasadnienia skargi została bowiem jedynie przytoczona treść przepisu art. 7 k.p.a., którego naruszenie odniesiono do faktu, że – zdaniem skarżących – (cyt.): " przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna dla celu, dla jakiego została wywłaszczona a ponad to w większej swojej części wykorzystywana była i jest wbrew warunkom decyzji wywłaszczeniowej". W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej, wskazując natomiast na art. 7 i art. 77 §1 k.p.a. zwracano uwagę, że ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie, co miało podważać argumentację Sądu Wojewódzkiego, że (cyt): " skarżący nie przedstawił na potwierdzenie swych twierdzeń dowodów przeczących wystaniu wywłaszczonej nieruchomości z celem budowy szkoły zawodowej". Tak sformułowane zatem tłumaczenie, wspomnianych wyżej rzekomych naruszeń Sądu nie było w ogóle w pełni zrozumiałe. Organ bowiem w oparciu o zgromadzone w sprawie dowody dokonał konkretnych ustaleń faktycznych, jeżeli natomiast skarżący twierdzili, że stan faktyczny był odmienny to winni wskazać na takie dowody, z których wynikały by odmienne fakty.
Odnośnie naruszenia art. 11 k.p.a., wyjaśnić zaś wypada, że nawet, jeśli tego rodzaju zarzut byłby prawdziwy (co w rozpatrywanej sprawie nie miało jednak miejsca) to nie mógłby być uznany za naruszenie o charakterze istotnym, gdyż nie wpływałby na rozstrzygnięcie.
Niezasadnie również skarżący twierdzili, iż zaskarżona decyzja naruszała art. 107 §3 k.p.a., bowiem jej uzasadnienie spełniało wszelkie wymagania, przewidziane tym, przepisem. To, że organ nie podzielił poglądu merytorycznego skarżących, zawartego we wniosku, nie oznaczało jeszcze, iż decyzja nie zawierała uzasadnienia faktycznego i prawnego.
Na czym natomiast miałoby polegać naruszenie pozostałych zarzutów procesowych, autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił.
Przechodząc do zagadnień materialnoprawnych, zaakcentować trzeba, że sformułowane w niej zarzuty były – nawet już tylko z formalnego punktu widzenia – nieuzasadnione. Autor skargi kasacyjnej zarzucił bowiem Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 136 ust. 4 oraz 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst pierwotny: Dz. U. 1997 r. Nr 115 poz. 741 z póź zm.). Tymczasem zarówno Sąd, jak i organy administracji publicznej stosowały w rozpoznawanej sprawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 136 ust. 4 oraz 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ale w wersji przewidzianej tekstem jednolitym, opublikowanym w Dzienniku Ustaw z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. Część zaś z w/w przepisów uzyskała w nim odmienne brzmienie od pierwotnego.
Mając na uwadze jednak treść uzasadnienia skargi kasacyjnej, z którego wynikało, że istota merytorycznych zarzutów kasacyjnych sprowadzała się do twierdzenia, iż wywłaszczona część nieruchomości, stanowiącej poprzednio własność poprzedników prawnych skarżących, przeznaczona była na budowę Zasadniczej Szkoły Budowlanej Zawodowej w S. a tymczasem, w chwili obecnej, są na niej (cyt.): "zlokalizowane (...) blaszane garaże wykorzystywane (...) przez osoby fizyczne, a dodatkowo stanowią przedmiot najmu dla podmiotów gospodarczych", ponadto, (cyt.): "część z wnioskowanej działki została na trwale wyznaczona ogrodzeniem i przekazana do używania Gminnemu Domowi Dziecka", należy wyjaśnić, co następuje.
Rzeczą w sprawie bezsporną było, że przedmiotowy teren został w 1975 r. wywłaszczony pod budowę wspomnianej wyżej Szkoły. Konkretnie, miał na nim powstać teren wypoczynkowy z zielenią wysoką i trawnikiem. Okoliczność ta wynikała z planu szczegółowego zagospodarowania terenu 1:500 zasadniczej szkoły budowlanej S., ul. S., którego kserokopia znajduje się w aktach sprawy. Podkreślić należy, że plan ten przewidywał urządzenie na całym wywłaszczanym terenie nie tylko samych budynków szkoły, ale również szeregu obiektów jej towarzyszących, w tym m. in.: trawników, zieleni niskiej, zieleni wysokiej, terenów wypoczynkowych, placu rekreacyjnego, terenów sportowych, bieżni, boisk do piłki ręcznej, koszykowej i siatkowej i.t.p. Istotne jest to, że – jak ustalono w sprawie – budowa szkoły została zakończona w 1976 r. i na spornym gruncie urządzono również w/w tereny zielone (dopiero na podstawie decyzji Starosty S. z dnia [...] czerwca 2007 r. wycięto rosnące tam drzewa).
W myśl art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właścicieli lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W analizowanej sprawie nie można było jednak mówić o zbędności spornej działki na cel wywłaszczenia, bo w rozpoznawanym przypadku, jak wyżej wspomniano, doszło do realizacji tego celu. Zatem roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługiwało już skarżącym, będącym następcami prawnymi byłych właścicieli.
Okoliczność natomiast, że na podstawie postanowień późniejszego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ( zatwierdzonego uchwałą Rady Miasta S. z dnia [...] grudnia 1986 r., nr [...]) zostało zmienione przeznaczenie spornej działki, co spowodowało, że została ona obecnie w inny sposób zagospodarowana, pozostawało bez wpływu na uprawnienia skarżących.
Zgodnie z jednolitym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, zrealizowanie celu wywłaszczenia (przy zachowaniu warunków wymienionych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami) wyłącza dopuszczalność zwrotu nieruchomości, nawet jeśli później nieruchomość ta będzie wykorzystywana na inny cel ( vide: wyroki NSA z dnia 20 lutego 2001 r., I SA 2139/99, LEX nr 55331, z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 193/06, LEX nr 291163 oraz Ewa Bończak-Kucharczyk – Komentarz do art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, System Informacji Prawnej Lex Omega). Po zrealizowaniu celu, dla którego daną nieruchomość wywłaszczono, obecny właściciel gruntu (Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego) ma bowiem prawo dysponować nim zgodnie z bieżącymi potrzebami społecznymi, ujętymi w planie zagospodarowania przestrzennego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło