II FZ 1040/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 października 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 698/12 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 19 kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 8 października 2012 r., I SA/Gd 698/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił A. K. (powoływanemu dalej jako "Skarżący") przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 19 kwietnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gdańsku podał, że Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata) wniósł do tegoż Sądu ww. skargę. Zarządzeniem Przewodniczącego I Wydziału WSA w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2012 r. Skarżący został zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł z pouczeniem, że nieuiszczenie wpisu w terminie 7 dni skutkować będzie odrzuceniem skargi. Przesyłka zawierająca zarządzenie została doręczona pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 9 lipca 2012 r. (por. zwrotne poświadczenie odbioru przesyłki - k. 29 akt WSA w Gdańsku). 2.2. Wpis został uiszczony w dniu 17 lipca 2012 r. (por. kserokopia polecenia przelewu - k. 37 akt WSA w Gdańsku). 2.3. Pismem z dnia 7 września 2012 r. Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi podnosząc, że w okresie kiedy doręczono zobowiązanie do uiszczenia wpisu przebywał za granicą, co uniemożliwiało pełnomocnikowi z nim kontakt. Wpis został uiszczony niezwłocznie po powrocie do kraju. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (Sądu pierwszej instancji) : 3.1. Odmawiając przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przedstawiona przez Skarżącego okoliczność nie świadczy o braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Jednocześnie kryterium należytej staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur sądowoadministracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Oznacza to, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo (zob. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2009 r., I FZ 69/09, Lex nr 565711). Profesjonalny pełnomocnik, dbający należycie o interesy reprezentowanego mocodawcy, przed wniesieniem skargi do sądu powinien przedsięwziąć odpowiednie kroki, aby dysponować środkami niezbędnymi na poczet wpisu. Od profesjonalnego pełnomocnika można było zatem wymagać, aby dokonał obliczenia wysokości wpisu, jaki będzie zobowiązana uiścić strona i przed złożeniem skargi do sądu zabezpieczył na ten cel odpowiednią ilość środków pieniężnych pozyskując je od strony. Ewentualnym działaniem, jakie powinno cechować pełnomocnika należycie pilnującego interesów procesowych strony było także poinformowanie strony o konsekwencjach płynących z nieuiszczenia należnej w sprawie opłaty i zobowiązanie jej do osobistego wpłacenia wpisu od skargi już w momencie jej wnoszenia. Zapatrywania powyższego nie zmienia przy tym fakt, że dopuszczalne jest aby strona (również ta reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem) uiściła wpis dopiero w odpowiedzi na zarządzenie przewodniczącego wydziału wzywające do uiszczenia wpisu i wskazujące kwotę należnej opłaty, a nie już w momencie wnoszenia skargi do sądu. Znajomość procedur sądowoadministracyjnych umożliwia bowiem pełnomocnikowi samodzielne obliczenie należnego w sprawie wpisu nawet wówczas, gdy stronie nie zostało jeszcze doręczone zarządzenie przewodniczącego. Zatem w sytuacji, gdy pełnomocnik będący adwokatem nie podejmuje takich działań, należy uznać to za brak szczególnej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnego zastępcy procesowego należycie wykonującego swoje zawodowe obowiązki. W związku powyższym, okoliczność braku kontaktu ze stroną w związku z jej pobytem zagranicą nie uzasadnia przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu. Brak właściwego postępowania pełnomocnika polegający na niepodjęciu odpowiednich działań, które zagwarantowałyby możliwość niezwłocznego wpłacenia należnego w sprawie wpisu, nawet w sytuacji przebywania strony poza granicami kraju, nie może zostać uznany za okoliczność o charakterze nadzwyczajnym, która uzasadniałaby uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Przy ocenie winy strony (pełnomocnika) lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie (pełnomocnikowi) dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę (pełnomocnika) działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienie NSA z dnia 27 marca 2012 r., II OZ 221/12, Lex nr 1138266). Opóźnienie w dokonaniu tej czynności, zaistniałe wskutek zaniechania bądź zaniedbania umocowanego pełnomocnika, obciążają zatem samą stronę skarżącą, która ponosi konsekwencje za jego winę w uchybieniu terminu. 3.2. Dodatkowo WSA w Gdańsku podkreślił, że okoliczność pobytu Skarżącego za granicą i utrudnień w kontakcie z nim, nie została w żaden sposób uprawdopodobniona przez pełnomocnika. Jakkolwiek uprawdopodobnienie nie jest równoznaczne z udowodnieniem, to jednak wymaga co najmniej przedstawienia okoliczności, które uwiarygodniłyby wystąpienie określonego zdarzenia. Nie jest do tego natomiast wystarczające poprzestanie na ogólnikowym stwierdzeniu o zaistnieniu jakiegoś faktu bez wskazania choćby tego, jakie przyczyny legły u braku możliwości skontaktowania się ze stroną. Nie sposób bowiem przyjąć za wiarygodne, że w dobie rozwoju systemów komunikowania się na odległość, sam fakt przebywania za granicą uniemożliwiał kontakt z określoną osobą. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Gdańsku, Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata) zaskarżył je w całości i wniósł o jego uchylenie i "nakazanie WSA w Gdańsku merytoryczne rozpatrzenie skargi". 4.2. Uzasadniając zażalenie Skarżący stwierdził, że przedkłada imienną przepustkę wystawioną na jego nazwisko przez stocznię w Dunkierce na okres od 4 lipca 2012 do 21 lipca 2012 r. Z tego względu, że przepustka ta została odnaleziona w dniu 31 października 2012 r. nie istniała możliwość przetłumaczenia jej na język polski. Ponadto stwierdził, że rozważania WSA w Gdańsku na temat dołożenia staranności i zabezpieczanie środków przez pełnomocnika nie znajdują żadnego uzasadnienia prawnego. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, nie dysponuje odpowiednimi środkami, co uniemożliwia mu być tak zapobiegliwym, jak oczekuje tego Sąd pierwszej instancji i deponować stosowne środki w dniu składania skargi. Terminy przy rozpatrywaniu spraw przez sądy administracyjne są tak różne i czasami bardzo długie, że składanie depozytu u pełnomocnika mijałoby się z celem ekonomicznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wychodzi z założenia, że obywatel składając skargę na Skarb Państwa reprezentowany przez organ Ministra Finansów winien przed złożeniem skargi zamrozić stosowną kwotę w oczekiwaniu na decyzję Sądu o przystąpieniu do rozpatrywania sprawy. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w odróżnieniu od postępowania przed sądami cywilnymi nie ma wymogu uiszczania wpisu od środka odwoławczego, czy też pozwu w dniu ich wniesienia, jeżeli skarżący reprezentowany jest przez zawodowego pełnomocnika. Zdaniem Skarżącego w sytuacji, gdy jego pełnomocnik był niewłaściwie umocowany nie powinien być jednocześnie wzywany z tą samą datą, tj. 4 lipca 2012 r. do uiszczenia wpisu, ponieważ de facto zobowiązanie to w tym dniu zostało skierowane do osoby - pełnomocnika, który w istocie nie musiał reprezentować Skarżącego. W tym stanie rzeczy rodzi się pytanie, czy postępowanie WSA w Gdańsku było właściwe i czy właściwym jest żądanie usunięcia braków formalnych - doręczeniem odpowiedniego pełnomocnictwa pod rygorem odrzucenia skargi z jednoczesnym wzywaniem tej osoby do uiszczenia wpisu. W przekonaniu Skarżącego takie postępowanie jest wadliwe. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie WSA w Gdańsku odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, bowiem w złożonym wniosku Skarżący nie wykazał braku winy, co jest wymogiem przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. 5.2. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyłożył instytucję przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, stwierdzając że w myśl art. 85 p.p.s.a. czynność podjęta w postępowaniu sądowym przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże sąd, na wniosek strony, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, postanowi o przywróceniu terminu (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Przepisy art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. stanowią zaś, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Przy czym w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przesłankami uzasadniającymi przywrócenie terminu są więc: (1) zachowanie siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku, liczonego od daty ustania przyczyny uchybienia terminu, (2) uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, (3) dokonanie równocześnie ze złożeniem wniosku czynności, do dokonania której terminowi uchybiono. Kryterium braku winy w rozumieniu art. 86 § 1 p.p.s.a, polega na dopełnieniu przez stronę (jej pełnomocnika) obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu może zatem mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Jednocześnie kryterium należytej staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur sądowoadministracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Oznacza to, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo. 5.3. Odnosząc powyższe kryteria prawne do rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że zasadnie WSA w Gdańsku ocenił, że pełnomocnik Skarżącego nie dochował należytej staranności w kwestii zabezpieczenia możliwości uiszczenia wpisu od skargi. Racje podnoszone w zażaleniu, mające wykazać nieprawidłowość oceny Sądu pierwszej instancji są całkowicie chybione. W myśl bowiem art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Konkretyzacją zwrotu "koszty postępowania" jest art. 211 ww. ustawy, w myśl którego koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków, oraz art. 212 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 p.p.s.a.). W świetle powyższych przepisów oczywistym jest, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego związane jest z koniecznością uiszczenia wpisu od skargi. Wbrew zatem twierdzeniom zażalenia, zachowanie polegające na wniesieniu ww. środka zaskarżenia i zbagatelizowanie konieczności zabezpieczenia środków finansowych na poczet uiszczenia wpisu sądowego jest zachowaniem nieracjonalnym, powodującym zawinione nieuiszczenie wpisu w sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z zasadą ignorantia iuris nocet, każda osoba wnosząca pismo do sądu administracyjnego powinna liczyć się z koniecznością wydatków z tytułu opłat sądowych. W sytuacji, gdy wnoszący dane pismo jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika reżim powyższej zasady zaostrza się, bowiem – jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji – znajomość procedur sądowoadministracyjnych umożliwia pełnomocnikowi samodzielne obliczenie należnego w sprawie wpisu nawet wówczas, gdy stronie nie zostało jeszcze doręczone zarządzenie przewodniczącego wydziału danego sądu administracyjnego. W sytuacji, gdy pełnomocnik będący adwokatem nie podejmuje takich działań, należy uznać to za brak szczególnej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnego zastępcy procesowego należycie wykonującego swoje zawodowe obowiązki. Oceniając stan faktyczny sprawy, nie można abstrahować od tego, że profesjonalnemu pełnomocnikowi powinien być znany art. 220 § 1 p.p.s.a., w myśl którego: "Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania". Okoliczność braku kontaktu ze stroną w związku z jej pobytem zagranicą nie uzasadnia przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu w sytuacji, gdy profesjonalny pełnomocnik nie wykazał się należytą starannością w kwestii zabezpieczenia możliwości uiszczenia wpisu do wnoszonego pisma. Prawidłowe zachowanie w tym zakresie nie musi polegać na "zamrożeniu" finansów klienta, jak zadaje się sugerować autor zażalenia, ale w sytuacji wyjazdu zagranicznego strony profesjonalny pełnomocnik powinien mieć ustalony sposób komunikowania się, skoro mógł na podstawie znajomości prawa przewidywać wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego. Jednocześnie w świetle art. 220 § 1 p.p.s.a. bezzasadny jest zarzut Skarżącego, jakoby wezwanie do uiszczenia wpisu zostało skierowane do niewłaściwej osoby (jego pełnomocnika). Sąd pierwszej instancji dostrzegając w rozpoznawanej sprawie dwa braki formalne skargi, tj. brak przedłożonego pełnomocnictwa i brak należnego wpisu od skargi, wezwał osobę, która wniosła skargę do usunięcia tychże braków. Gdyby w dalszym toku sprawy okazało się, że pełnomocnik nie był umocowany do wniesienia skargi w imieniu Skarżącego, niezależnie od kwestii wpisu sądowego, skarga na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. zostałaby odrzucona. 5.4. Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. jak w sentencji.