I OZ 86/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 1413/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.G. dotyczącej Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie świadczenia emerytalnego postanawia: oddalić zażalenie. Wnioskiem z dnia 26 października 2012 r. T.G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi dotyczącej Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie świadczenia emerytalnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że "ustawa wbrew przepisom Konstytucji RP obliguje go do zastępstwa procesowego". Podał ponadto, iż dysponuje mieszkaniem służbowym o powierzchni 75,62 m kw. W rubryce nr 6 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (zatytułowanej "Stan rodzinny") skarżący wymienił siebie i poczynił adnotację "pozostała część niezgodna z art. 51 ust. 1 Konstytucji RP". Tej samej treści adnotację zamieścił w rubryce nr 10 (zatytułowanej "Dochody"), w której wskazał jako swój dochód zaopatrzenie emerytalne w kwocie 1.620 zł brutto. Natomiast w następujących rubrykach: numer 8 (zatytułowanej "Stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym"), nr 9 (zatytułowanej "Inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym" oraz nr 11 (zatytułowanej "Inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne") skarżący wpisał "Część niezgodna z art. 51 ust. 1 Konstytucji RP". Pismem z dnia 6 listopada 2012 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie następujących dokumentów: 1) odpisu zeznania podatkowego za rok 2011, 2) ostatniego przekazu pocztowego świadczenia emerytalnego skarżącego lub ostatniej decyzji ustalającej wysokość tego świadczenia, 3) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 4) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń (np. pożyczki, kredyty). Jednocześnie skarżący (w związku z poczynioną przez niego w rubrykach nr 6, 8, 9, 10 i 11 formularza PPF adnotacją o niezgodności z art. 51 ust. 1 Konstytucji RP) został poinformowany, że art. 246 § 1 u ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 dalej: P.p.s.a.), nakłada na stronę obowiązek wykazania, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy, zaś zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, przetwarzanie danych jest dopuszczalne, gdy jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Skarżący został również wezwany do złożenia w 14-dniowym terminie wyjaśnień, czy w lokalu położonym przy ul. 29 Listopada 3d/16 w Warszawie zamieszkuje sam czy też z innymi osobami. Jeżeli skarżący zamieszkuje wspólnie z innymi osobami, to powinien wskazać czy prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe - jeśli tak, to należy wymienić te osoby, podać ich stan majątkowy oraz wysokość brutto ich miesięcznych dochodów. Natomiast jeżeli skarżący nie pozostaje z tymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, to powinien wskazać w jakim stopniu osoby te partycypują w kosztach utrzymania mieszkania. Powyższe wezwanie skarżący odebrał w dniu 8 listopada 2012 r. W dniu 22 listopada 2012 r. skarżący złożył pismo, w którym powołując się na art. 8, art. 47 i art. 51 ust. 1 Konstytucji RP, a także na art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, stwierdził, iż jego życie prywatne i rodzinne jest chronione prawem. Dodał też, że jego oświadczenie jest wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Pozostałe żądania nie mają, jego zadaniem, umocowania w Konstytucji RP, a zawarta w art. 256 P.p.s.a. ustawowa delegacja do wydania rozporządzenia przez Radę Ministrów "wykracza poza konstytucyjne upoważnienie określone w art. 51 ust. 1". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 1413/12 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. stwierdził, że treść oświadczenia skarżącego złożona na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Wezwanie do uzupełnienia wniosku miało na celu umożliwienie skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny jego zasadności. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący konsekwentnie odmawia podania informacji dotyczących stanu majątkowego i rodzinnego. Nie złożył stosownych wyjaśnień i nie przedstawił żądanych dokumentów Nie przedstawił ich również składając sprzeciw od postanowienia referendarza, mimo że miał świadomość, iż ich brak był powodem odmowy przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu analiza oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu PPF prowadzi do wniosku, iż wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej i rodzinnej w sposób wyczerpujący. T.G. nie nadsyłając żądanych dokumentów, a także nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości, uniemożliwił Sądowi ustalenie, jakie są jego realne możliwości finansowe. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego T.G., który żądając jego uchylenia, zakwestionował obowiązek udostępnienia sądowi informacji o sytuacji materialnej i rodzinnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W związku z tym przyjąć należy, iż rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, na wezwanie Sądu jest ona zobowiązana złożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie przez stronę obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia w całości lub w części uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Osoba, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że podstawą nieuwzględnienia przez Sąd wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy było niewyjaśnienie jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Pomimo stosownego wezwania skarżący nie przedłożył na wezwanie Sądu: odpisu zeznania podatkowego za rok 2011, ostatniego przekazu pocztowego świadczenia emerytalnego lub ostatniej decyzji ustalającej wysokość tego świadczenia, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń (np. pożyczki, kredyty). Nie wyjaśnił również, czy w lokalu położonym przy ul. 29 Listopada 3d/16 w Warszawie zamieszkuje sam czy też z innymi osobami, ewentualnie czy prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, oraz nie podał ich stanu majątkowego oraz wysokości brutto ich miesięcznych dochodów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku z dnia 26 października 2012 r., nie mogło być uznane za wystarczające. Wbrew stanowisku skarżącego przez wyżej wymienione oświadczenia nie wyjaśnił bowiem, swojej sytuacji materialnej i rodzinnej w sposób wyczerpujący. Oznacza to, że skarżący nie wyjaśnił istotnych okoliczności faktycznych dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skoro skarżący nie zastosował się do wezwania, to złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 193 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.