II SA/Wa 1440/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Eugeniusz Wasilewski Sędzia WSA – Adam Lipiński Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Protokolant – referent stażysta Małgorzata Ciach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2012 r. sprawy ze skargi P. R. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia orzeczenia ustalającego 1) zdolność do zawodowej służby wojskowej i jej kategorię 2) związek poszczególnych chorób i ułomności z czynną służbą wojskową 1. uchyla zaskarżone orzeczenie w części opisanej w pkt 1), 2. odrzuca skargę w części opisanej w pkt 2), 3. zaskarżone orzeczenie w części opisanej w pkt 1) nie podlega wykonaniu w całości. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] orzeczeniem z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], działając na podstawie art. 20 ust. 1 – 3 i art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) oraz § 4, § 17 i § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej oraz emerytów i rencistów wojskowych, a także właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 12, poz. 75 ze zm.), a nadto § 4 i § 16 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawach orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 15, poz. 80), rozpoznała u P. R. 1) przebyte wielokrotnie operacje [...] w przebiegu jej [...], powikłanego wstrząsem [...], 2) obustronne [...], 3) zaburzenia adaptacyjne z [...], 4) przebyte zaburzenia [...]. W związku z powyższym uznała go za trwale niezdolnego do zawodowej służby wojskowej z kategorią "[...]" oraz orzeczono, że schorzenia w pkt 1 – 3 nie pozostają w związku ze służbą wojskową, a schorzenie rozpoznane w pkt 4 pozostaje w związku ze służbą wojskową. W uzasadnieniu stwierdzono, że szczególne warunki i właściwości służby wojskowej nie miały wpływu na powstanie chorób wymienionych w pkt 1, 2 i 3 a w szczególności uzależnienia, którego konsekwencją było ostre zapalenie [...] z licznymi powikłaniami i znacznym upośledzeniem sprawności ustroju. Natomiast zaburzenie wymienione w pkt 4 powstało wskutek szczególnych warunków służby pełnionej w [...] w [...] i stąd też uznano jego związek ze służbą wojskową. Choroba w pkt 1 kwalifikuje skarżącego do pierwszej grupy inwalidzkiej, ponieważ jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej i całkowicie niezdolny do pracy przy zachowanej zdolności do samodzielnej egzystencji, a inwalidztwo nie pozostaje w związku ze służbą wojskową, ponieważ jest następstwem schorzeń nie związanych przyczynowo z tą służbą, a także nie jest następstwem urazów doznanych w czasie pełnienia służby lub chorób powstałych w tym czasie. W odwołaniu z dnia [...] marca 2012 r., skarżący nie zgodził się ze schorzeniami wymienionymi w pkt 2 i 3 uważając, że miały one związek ze służbą wojskową, a choroba [...] powstała w czasie pełnienia służby w [...] w [...] i miała charakter o podłożu [...], zaś choroba rozpoznana w pkt 2 powstała w związku z wykonywaniem zadań przy obsłudze [...], gdzie doznał urazu [...] i po tym zdarzeniu zwracał się z prośbą o udzielenie mu pomocy w punkcie medycznym, po czym uraz ten został odnotowany przez lekarza pełniącego dyżur w bazie, lecz nie udzielono mu odpowiedniej pomocy, bowiem laryngolog stacjonował w innej bazie. Następnie w czasie czekania na transport do specjalisty, dolegliwości te zmniejszyły się, a cały wypadek został zlekceważony, zaś w czasie służby jego słuch stopniowo się pogarszał i w konsekwencji stan zdrowia psychicznego, co doprowadziło do [...], problemów z adaptacją i [...]. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] orzeczeniem z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z § 5 w zw. z § 30 i § 31 cytowanego już wyżej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawach orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach oraz § 31 cytowanego już wyżej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej oraz emerytów i rencistów wojskowych, a także właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, uchyliła zaskarżone orzeczenie lekarskie w całości i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania przez [...] w [...]. W uzasadnieniu podano, że w związku z wniesionym odwołaniem zwrócono się o wydanie opinii i Konsultant Krajowy ds. obronności w dziedzinie psychiatrii jednoznacznie stwierdził, że brak jest podstaw do rozpoznania [...], zaś epizody depresyjne należy uznać za zaburzenia wtórne do uzależnienia [...] i w tej sytuacji zaproponował rozpoznanie przewlekłego zespołu uzależnienia od [...] powikłanego [...]. Wobec powyższego należało uchylić zaskarżone orzeczenie w całości i nakazano wydanie orzeczenia uwzględniającego powyższą opinię. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący P. R. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości zarzucając: 1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 31 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej oraz emerytów i rencistów wojskowych, a także właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach oraz § 30 ust. 2 i § 22 i 23 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 § 2, 139, art. 107 § 3, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 k.p.a. W uzasadnieniu podał, że stosownie do treści wskazanych w zarzutach przepisów prawa materialnego, wojskowe komisje lekarskie wyższego stopnia rozpatrując odwołanie, orzekają na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach spraw. W razie potrzeby wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie i badania specjalistyczne oraz skierować żołnierza zawodowego, emeryta, rencistę albo niebędącego emerytem ani rencistą żołnierza zwolnionego z zawodowej służby wojskowej na obserwację szpitalną, a także przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia materiałów w sprawie. Tymczasem w jego sprawie [...] w [...] nie przeprowadziła żadnych ponownych badań lekarskich, badań specjalistycznych, czy też nie skierowała skarżącego na obserwację szpitalną, w związku z czym opinia wydana przez Konsultanta Krajowego ds. obronności w dziedzinie psychiatrii nie może stanowić dowodu w niniejszym postępowaniu, a tym samym nie można było oprzeć na tej opinii skarżonego orzeczenia. W dalszej części podał, że stosownie do treści art. 138 § 2 k.p.a., orzeczenie kasacyjne może być wydane w przypadku, gdy zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej orzeczenie, zaś organ nie wykazał, że istnieje jakiś zakres sprawy wymagający wyjaśnienia poza wydaniem orzeczenia zgodnego z treścią opinii konsultanta. Innymi słowy mówiąc, organ nie może narzucać wydania rozstrzygnięcia organowi pierwszej instancji. Ponadto tak sformułowane orzeczenie narusza przepis art. 139 k.p.a., a mianowicie zakaz reformationis in peius, bowiem nakazanie wydania orzeczenia zgodnie z opinią konsultanta jest niekorzystne dla skarżącego aniżeli orzeczenie, od którego się odwołał. Niezależnie od powyższego komisja odwoławcza nie oceniła w sposób wszechstronny i wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś uzasadnienie nie zawiera faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Reasumując, [...] w [...] nie zajęła stanowiska wobec całego materiału procesowego oraz nie uzasadniła jasno i należycie swojego zdania, a w szczególności nie uzasadniła, na jakiej podstawie uznała pewne fakty za prawdziwe. Ponadto zaskarżone orzeczenie nie zostało oparte na ponownych badaniach lekarskich czy badaniach specjalistycznych, bowiem opinia konsultanta ds. obronności została wydana bez wcześniejszego badania skarżącego i odmiennie ustalające przyczyny niezdolności do zawodowej służby wojskowej oraz inwalidztwa. Przedmiotowe orzeczenie nie zawiera uzasadnienia przyczyn pominięcia pozostałego materiału dowodowego, m.in. dokumentacji medycznej, która potwierdza rozpoznanie u skarżącego choroby [...]. Powyższe dowodzi, że organ odwoławczy przy wydawaniu skarżonego orzeczenia naruszył art. 107 § 3, art. 77 i art. 80 k.p.a., a opinia konsultanta nie jest opinią w rozumieniu art. 84 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] wniosła o odrzucenie skargi, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne podała, że na podstawie materiału dowodowego z Wojewódzkiego Ośrodka Profilaktyki i Terapii Uzależnień w [...] stwierdzono, iż problem [...] istniał już u skarżącego od wielu lat przed wyjazdem na misję i w związku z tym zwrócono się do konsultanta o wydanie opinii, zaś sprawę wyjaśniła dogłębnie, opierając się na opinii specjalisty i po przeanalizowaniu całości dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje w pkt 1) na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowił podstawę prawną zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Reasumując w ślad za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 2056/10 "uchylenie decyzji organu I instancji pomimo istnienia możliwości przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w trybie art. 136 k.p.a. narusza art. 138 § 2 k.p.a. W przypadku zastosowania przepisu art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy powinien zatem w sposób jednoznaczny wskazać nie tylko wadliwości postępowania przed organem I instancji, ale i powody, dla których nie jest możliwe w danej sprawie zastosowanie art. 136 k.p.a." (LEX nr 1113062). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] w wydanym przez siebie orzeczeniu, w żadnym stopniu nie wskazała, że decyzja [...] w [...] został wydana z naruszeniem przepisów postępowania. Zatem po pierwsze wydanie takiego orzeczenia kasacyjnego jest niedopuszczalne, a po wtóre nieweryfikowalne przez Sąd. Z tego mianowicie powodu, że nie sposób z niej wywieść, jakich błędów proceduralnych dopuścił się organ pierwszej instancji. Niezależnie od powyższego nie wykazano w niej zakresu wyjaśnienia sprawy przez organ pierwszej instancji, nie mówiąc już o tym, że ma mieć on istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wreszcie – i co najważniejsze – organ odwoławczy nie może przesądzać przy tego rodzaju rozstrzygnięciu, o treści rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji poprzez nakazanie jej załatwienia w określony sposób, bowiem jest to jego suwerenna decyzja i tylko on może decydować o treści orzeczenia. Natomiast – co w świetle powyższych rozważań jest niedopuszczalne – organ drugiej instancji powołując się w uzasadnieniu na opinię [...] stwierdził, iż "nakazuje wydanie orzeczenia uwzględniającego opinię [...]". Ten zaś w opracowanej przez siebie opinii wskazał i na co powołuje się organ drugiej instancji w uzasadnieniu orzeczenia, że "brak jest merytorycznych podstaw do rozpoznania [...]. Wydał też opinię, że epizody depresyjne należy uznać za zaburzenia wtórne do uzależnienia [...]. W związku z tym zaproponował rozpoznanie przewlekłego zespołu uzależnienia od [...] powikłanego [...]". Ponadto to właśnie organ drugiej instancji "w zastępstwie" organu pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające i to na tyle wystarczające w zestawieniu z niedopuszczalnym nakazem udzielonym organowi pierwszej instancji, że w konsekwencji błędnie zastosował treść art. 138 § 2 k.p.a. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] w żadnym stopniu nie ustosunkowała się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu. Tytułem uzupełnienia godzi się dodać, że powyższe zarzuty dotyczą przedmiotu skargi określonego w pkt 1) tj. zdolności do zawodowej służby wojskowej w powiązaniu z rozpoznanymi schorzeniami i wobec powyższego podlega kognicji sądu administracyjnego. Z drugiej strony wskazać w tym miejscu należy skarżącemu, że nie jest konieczne jego badanie przez organem orzeczniczym drugiej instancji, bowiem w myśl § 31 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 15, poz. 80), wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia, rozpatrując odwołanie, orzeka na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W razie potrzeby wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia może m.in. przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia materiałów w sprawie i w tej sytuacji mogła się zwrócić do konsultanta o wydanie opinii. Ponadto nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 139 k.p.a., bowiem zakaz reformationis in peius nie dotyczy decyzji kasacyjnych. Natomiast jeśli chodzi o pkt 2) tj. o tę część orzeczenia, w której ustalono stan zdrowia skarżącego i związek poszczególnych chorób oraz ułomności z czynną służbą wojskową, to skarżącemu nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Orzeczenie ustalające schorzenia (stan zdrowia) danej osoby i ich związek ze służbą wojskową ma bowiem znaczenie do celów odszkodowawczych lub rentowych albo zaopatrzenia emerytalnego, przysługujących na podstawie innych ustaw, niż ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP i "orzeczenia komisji z tej grupy poddawane są autonomicznej kontroli przez sądy powszechne w ramach rozpoznawania odwołań od decyzji o świadczeniach odszkodowawczych, rentowych lub z zakresu zaopatrzenia emerytalnego" (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2000 r. – ONSA 2001/2/47). W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1) lit.c) w zw. z art. 152 i art. 58 § 1 pkt 1) w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), należało orzec jak w sentencji wyroku.