II FZ 945/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1780/12 w zakresie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 26 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 października 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 1780/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 26 marca 2012 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd wskazał, że w skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. J. G. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, argumentując, że osiąga dochód w wysokości 3035,11 zł. Comiesięcznie obciąża go rata kredytu hipotecznego w wysokości ok. 3.000 zł. Wyjaśnił, że ponosi wydatki związane z bieżącymi opłatami tj. na paliwo gazowe i energię elektryczną. Ponadto wskazał, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną, która obecnie pokrywa większość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. Wykonując wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, że obecnie jego żona nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodu z najmu lub innego źródła. Skarżący nie posiada aktualnie środków finansowych w funduszu emerytalnym. Środki zgromadzone uprzednio zostały przeznaczone na bieżące wydatki w tym prowadzenie sporu z organami podatkowymi. Koszty utrzymania wynoszą 2.000 zł i na kwotę tę składają się wydatki na ubezpieczenie zdrowotne, wyżywienie, paliwo, pozostałe. Skarżący wraz z żoną nie posiadają tytułu prawnego do nieruchomości położonych w W. i D. Jedynym właścicielem domu w D. jest żona. Skarżący nie posiada rachunku bankowego. Wskazał, że samochody zarejestrowane na uprzednio prowadzoną działalność gospodarczą zostały sprzedane, a środki przeznaczone na spłatę firmowych kredytów. Wynagrodzenie dla pełnomocnika wypłacane jest po wykonanych czynnościach. Do tej pory wypłacono 4.766,25 zł. Środki te pochodzą od żony skarżącego. Wśród okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy skarżący wymienił znaczne koszty obsługi prawnej i postępowania sądowego oraz dolegliwości zdrowotne. Przedłożył decyzję o wykreśleniu wpisu dotyczącego działalności gospodarczej, druki ZUS RMUA, wyciągi bankowe, wyniki badań. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Skarżącego został przez Sąd na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012, poz. 270, dalej P.p.s.a.) wezwany do nadesłania dokumentu potwierdzającego wysokość jego wynagrodzenia oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (z zastrzeżeniem, że dokumentem takim nie jest przedłożony do Sądu druk RMUA), nadesłanie wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] Bank, w którym skarżący posiada kredyt hipoteczny, zaświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej przez żonę skarżącego, wskazania wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków), dokumenty potwierdzające wycofanie środków z funduszu emerytalnego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał dokumenty, z których wynika, że miesięczne wydatki ponoszone na utrzymanie jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie wynoszą 5.071 zł, nadesłał również wyciąg z rachunku bankowego za lipiec 2012 r. prowadzonego przez [...] Bank, dokument potwierdzający zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez jego żonę, dokument potwierdzający wysokość otrzymywanego wynagrodzenia oraz kartę z leczenia szpitalnego skarżącego. Ponadto skarżący poinformował, iż nie ma możliwości uzyskania dokumentu potwierdzającego wycofanie środków z funduszu emerytalnego. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego żony, ocenie dokumentów źródłowych oraz informacji przedstawionych przez niego oraz jego pełnomocnika, uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie uiścić ww. kwoty tytułem wpisu należnego od skargi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że jak wynika z formularza PPF skarżący z tytułu wynagrodzenia uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 3.035 zł żona zaś otrzymuje dochód w wysokości 1.200 zł brutto. Jednakże z nadesłanej do Sądu listy płac za lipiec 2012 r. wynika, iż wynagrodzenia skarżącego, jego żony oraz syna R. wynoszą po 1.500 zł brutto (syn R. G. nie prowadzi ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego). W rezultacie w dalszym ciągu niewyjaśniona pozostaje kwestia wysokości uzyskiwanego przez nich dochodu. Natomiast z wyliczeń skarżącego wynika, że rata kredytu hipotecznego pochłania 3.000 zł miesięcznie, koszty ubezpieczenia zdrowotnego, wyżywienia, paliwa i pozostałych wynoszą – według oświadczenia - 2.000 zł, co daje łączną kwotę w wysokości 5.000 zł. Uzyskiwany dochód kształtuje się na poziomie 4.235 zł, albo uwzględniając dane wynikające z przedstawionej listy płac - 3.000 zł brutto. Sąd zauważył również, że z nadesłanego przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego jego żony wynika, że 9 lipca 2012 r. skarżący na rachunek ten wpłacił kwotę 2.000 zł, zaś 16 lipca 2012 r. kwotę 4.000 zł. Świadczy to o tym, że skarżący posiada inne źródła przychodu, o których Sądu nie poinformował. Podkreślono, że pomimo wezwania skarżący nie nadesłał dokumentu potwierdzającego wycofanie środków z funduszu emerytalnego, wskazując iż nie jest to możliwe bez podania przyczyny. Ponadto Sąd podniósł, że 20 czerwca 2012 r. suma środków dostępnych na koncie żony skarżącego wyniosła 5.398,85 zł. Złożyła się na nią m. in. kwota 4.134,84 zł przelana przez P. tytułem odkupienia jednostek uczestnictwa. Skoro więc skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z żoną, to zdaniem Sądu, środki te mógł przeznaczyć na opłacenie wymaganego wpisu od skargi. Wskazane niespójności uniemożliwiły Sądowi ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu uiszczenie wpisu w taki sposób, aby nie spowodować uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla niego i jego rodziny. Na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżący złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, zarzucając naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienia rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, wynikającej z wykonalności zaskarżonej decyzji i wynikających z tego tytułu zajęć egzekucyjnych, nadto przez niepełne rozważenie sytuacji rodzinnej i majątkowej strony. Wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając zażalenie skarżący wskazał, że Sąd dokonał jedynie wybiórczej oceny odnosząc się do wybranych elementów stanu faktycznego sprawy. Ponadto wskazano, że w toku niniejszego postępowania zaszła zmiana okoliczności mająca wpływ na ocenę sytuacji finansowej skarżącego, bowiem zostały przeciwko niemu wydane dwa zajęcia egzekucyjne. Jednym z nich zajęto zwrot kosztów postępowania sądowego, które skarżący powinien otrzymać z tytułu uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jego skargi na działanie organu podatkowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Po analizie akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa. Sąd pierwszej instancji szczegółowo rozważył dostępne okoliczności mające wpływ na sytuację materialną skarżącego. Na podstawie danych dotyczących osiąganych dochodów Sąd wywiódł opinię, że skarżący posiada inne źródła przychodu, o których Sądu nie poinformował. W zażaleniu skarżący podnosi, że z treści dokumentów, które mógł przedstawić i które znajdowały się w jego posiadaniu, wynika jego trudna sytuacja majątkowa. Zarzuca także pominięcie przez Sąd rzeczywistej wysokości kosztów utrzymania obojga małżonków w relacji do uzyskiwanego przez nich dochodu. Odnosząc się do tych zarzutów wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji, nie posiadając kompletnych danych nie mógł dokonać oceny sytuacji finansowej skarżącego. Wyraźnie stwierdził, że wskazane niespójności uniemożliwiają tę ocenę. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się w tym zakresie z Sądem pierwszej instancji. Skarżący został na podstawie art. 255 P.p.s.a. zobowiązany do złożenia stosownych dokumentów i z zobowiązania tego bezsprzecznie się nie wywiązał, bowiem nie przedstawił pełnych danych na temat swojej sytuacji materialnej, tj. nie przedstawił dokumentu potwierdzającego wycofanie środków z funduszu emerytalnego, jak też nie wyjaśnił innych wskazanych przez Sąd niespójności. W związku z tym Sąd nie miał obowiązku uznać przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. za uprawdopodobnione i zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W orzecznictwie wskazuje się, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., I FSK 236/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny Sądu pierwszej instancji nie mogą zmienić nowe okoliczności podnoszone w zażaleniu, dotyczące zajęć egzekucyjnych, gdyż nadal nie ma pełnych informacji co do uzyskiwanych przez stronę dochodów. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zgadza się ze skarżącym, że zajęcia egzekucyjne kształtują sytuację majątkową strony. Jednak oceny w jaki sposób ta sytuacja się kształtuje można dokonać jedynie w relacji do wysokości pozyskiwanych dochodów, których w rozpatrywanej sprawie nie udało się ustalić. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca nie może też zarzucać Sądowi, że dokonał jedynie wybiórczej oceny odnosząc się do wybranych elementów stanu faktycznego sprawy jeśli sama nie przedstawia wszystkich danych. Szczególne znaczenie w tym kontekście ma to, że strona całkowicie przemilcza kwestię dotyczącą dodatkowych źródeł dochodu, na którą wyraźnie wskazał Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle przedłożonych dokumentów na pełną aprobatę zasługuje ocena Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. jak w sentencji