III SA/Lu 379/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis,, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 października 2012 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, w odpowiedzi na wniosek B. P., odmówiono umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników za okres od I kwartału 2005 r. do IV kwartału 2011 r., w łącznej kwocie 5.363 zł. W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawca w listopadzie 2004 r. przekazał gospodarstwo rolne córce. Pobiera rentę strukturalną z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zaś jego żona – emeryturę z ZUS. Zadłużenie z tytułu składek powstało wskutek wstecznego włączenia do ubezpieczenia decyzją o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników z dnia [...] listopada 2011 r., znak: [...]. Organ wskazał, iż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291, ze zm.; dalej jako: u.u.s.r.) osoba pobierająca rentę strukturalną podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, co nakłada obowiązek opłacania składek. Zdaniem organu przedstawione przez stronę argumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności – uiszczenie ich nie zagraża egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny, z uwagi na uzyskiwane dochody w postaci renty strukturalnej oraz emerytury z ZUS. Od powyższej decyzji B. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, argumentując m.in. iż powstanie zaległości nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych – nie był zobowiązany do informowania KRUS o nabyciu prawa do renty strukturalnej, powinno to nastąpić z urzędu w trybie przekazania odpowiednich informacji pomiędzy organami. Ponadto od 2008 r. przysługiwała mu emerytura rolnicza, zatem wsteczne naliczenie składek nie mogło nastąpić bez uwzględnienia nabytych uprawnień. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezesa KRUS, utrzymano w mocy decyzję z [...] lutego 2012 r. W uzasadnieniu podniesiono, że wnioskodawca złożył dokumenty potwierdzające wysokość wydatków gospodarstwa domowego, jednak nie zostały dołączone dokumenty stwierdzające wysokość dochodów otrzymywanych przez jego żonę. Organ uznał, że podnoszone przez wnioskodawcę argumenty nie stanowią podstawy do umorzenia należności, gdyż realizacja zobowiązań wobec KRUS nie zagraża egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny. Względy społeczne wymagają natomiast, aby zobowiązania budżetowe były realizowane. W skardze do sądu administracyjnego B. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. w całości, zarzucając organowi naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżący podniósł zarzut wydania decyzji z naruszeniem terminów załatwienia sprawy określonych w KPA. Ponadto uznał, że doszło do naruszenia art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. poprzez odmowę umorzenia należności w sytuacji, gdy zaistniały okoliczności, które były niezależne od sposobu postępowania dłużnika. Zdaniem skarżącego organ nie uwzględnił słusznego interesu strony, nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy i wadliwie sporządził uzasadnienie decyzji. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa KRUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia (stwierdzenia nieważności). Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. W sprawie toczącej się z wniosku skarżącego o umorzenie należności nie ma natomiast zastosowania drugi z trybów umorzenia należności z tytułu składek – z urzędu – w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 41 ust. 2 u.u.s.r.). Sposób interpretacji pojęcia "ważnego interesu zainteresowanego" na gruncie art. 41 ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. był przedmiotem licznych orzeczeń sądów. Zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem w tej kwestii ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuacje materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. m.in. wyrok NSA z 14 grudnia 2010 r.; II GSK 1061/09; LEX nr 746053; wyrok WSA w Szczecinie z 29 czerwca 2010 r., I SA/Sz 236/10, LEX nr 648374). W orzecznictwie zwraca się również uwagę, że ważny interes charakteryzuje się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika. Występuje w sytuacjach szczególnych, w których niemożność uregulowania należności spowodowana jest przypadkami losowymi, takimi jak: klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo. Przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (por. wyrok WSA w Kielcach z 15 września 2011 r., I SA/Ke 350/11, LEX nr 966058). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru przez organ określonego kierunku rozstrzygnięcia jednak dopiero po ustaleniu istnienia wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. Z kolei, wykazanie istnienia wymaganych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie ulgi, jednakże nie jest to równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania (por. wyrok WSA w Białymstoku z 5 maja 2010 r., I SA/Bk 124/10, LEX nr 673077). Ustawowe przesłanki umorzenia należności nie odnoszą się w żaden sposób do okoliczności powstania zaległości (czy powstały z winy zainteresowanego, czy też nie), lecz jedynie do oceny aktualnych (w chwili wydawania decyzji w przedmiocie umorzenia) możliwości płatniczych zainteresowanego, z uwzględnieniem elementu ochrony interesu publicznego, który wyraża się w ochronie stabilności systemu ubezpieczeń społecznych,. co nakazuje egzekwowanie zaległych należności. Argumenty skarżącego podnoszone w toku postępowania administracyjnego i w skardze do sądu abstrahują od ustawowych przesłanek umorzenia należności. Skarżący w istocie kwestionuje powstanie samej zaległości, argumentując, iż nastąpiło to z przyczyn niezależnych od jego postępowania. Przyczyny powstania zaległości nie mogą być analizowane przez sąd administracyjny w sprawie, w której przedmiotem kontroli jest decyzja odmawiająca umorzenia należności. Spory na tle podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, wymiaru składek i ich poboru należą do właściwości sądów powszechnych (art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 52 u.u.s.r.). Z akt administracyjnych wynika, że taki spór pomiędzy skarżącym a organem był rozstrzygany przez Sąd Okręgowy w R. Sąd administracyjny w badanej sprawie może jedynie badać, czy organ prawidłowo zastosował przepisy dotyczące umarzania należności, tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., a zatem czy prawidłowo ustalił możliwości płatnicze wnioskodawcy i czy rozważył relację pomiędzy interesem wnioskodawcy a interesem publicznym (stanem finansów systemu ubezpieczeń społecznych). W ocenie sądu w tym zakresie nie ma podstaw do podważenia zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem. Organ prawidłowo ustalił sytuację majątkową skarżącego w zakresie dochodów i wydatków jego gospodarstwa domowego, dokonał analizy tej sytuacji w kontekście istniejącej zaległości, uznając słusznie, że jej spłata nie zagraża egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny. Organ odniósł się również do relacji pomiędzy interesem wnioskodawcy a interesem publicznym, wywodząc iż względy społeczne wymagają realizacji zobowiązań z tytułu składek. Niezasadny jest zatem zarzut wadliwego zastosowania art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., gdyż organ prawidłowo zinterpretował ten przepis i wyciągnął prawidłowe wnioski z jego zastosowania w ustalonym stanie faktycznym. Nie są zasadne również zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Ustalenia faktyczne organ poczynił w zgodzie z wymogami prawa i przedstawił je w uzasadnieniu decyzji. Skarżący nie wskazał w istocie żadnego dowodu, który wadliwie został pominięty przez organ. Okoliczności, których zdaniem skarżącego nie uwzględnił organ dotyczą przyczyn powstania należności i – jak wyżej wywiedziono – pozostają bez związku z ustawowymi przesłankami umorzenia należności. Bezcelowe jest rozpatrywanie zasadności zarzutu naruszenia terminów załatwienia sprawy i obowiązku sygnalizacji, określonego w art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego. Kwestie te pozostają poza jakimkolwiek związkiem ze zgodnością z prawem efektu końcowego postępowania – w postaci zaskarżonej do sądu decyzji o odmowie umorzenia należności. Innymi słowy: decyzja wydana po upływie terminu ustawowego nie może być uznana za wadliwą z tej tylko przyczyny. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji poza zakresem zarzutów podniesionych w skardze sąd nie dostrzegł również innych uchybień, które skutkowałby koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji. Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).