I OSK 234/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Robert Sawuła, Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant asystent sędziego Rafał Jankowski, po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 483/12 w sprawie ze skargi A.M. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oddala skargę kasacyjną. I OSK 234/13 UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 483/12, uchylił rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie odmowy ustalenia A.M. wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi oraz poprzedzający go rozkaz personalny z dnia [...] lutego 2012 r. Komendant Główny Policji, rozkazem personalnym z dnia [...] lutego 2012 r., odmówił A.M. przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 22 maja 1981 r. do dnia 29 października 1986 r. Komendant Główny Policji, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozkazem personalnym z dnia [...] kwietnia 2012 r., utrzymał w mocy rozkaz personalny z dnia [...] lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi A.M., uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Stwierdzono, że aby zaliczyć funkcjonariuszowi do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić, czy w danym okresie funkcjonariusz miał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych, niż powołane, przesłanek A.M. spełniać nie musi. Podniesiono, że Komendant Główny Policji błędnie przyjął, iż sam fakt kształcenia się w szkole ponadpodstawowej wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie oraz bezzasadnie odmówił wiarygodności zeznaniom świadków. Uznano, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest wykonywanie wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. W rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r. poz. 1403) charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samym jak rolnik wymiarze godzinowym i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się. Podkreślono, że nie można przyjąć, iż skoro osoba mająca status domownika i realnie pomagająca rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobierała naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie miała charakteru stałego. Uznano, że A.M. spełnia przesłanki do uznania go za domownika, a w konsekwencji okres jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców przypadający od dnia 31 grudnia 1982 r. do dnia 29 października 1986 r., powinien zostać przez organ zaliczony do stażu służby (wysługi lat). Szkoła, do której uczęszczał funkcjonariusz, znajdowała się niedaleko gospodarstwa rolnego jego rodziców, zatem fakt pobierania w niej nauki nie mógł wpływać negatywnie na udzielaną rodzicom pomoc przy prowadzeniu gospodarstwa. Pojęcia "stałej pracy" nie należy utożsamiać z koniecznością ciągłego jej wykonywania i nie zawsze praca ta musi polegać na nieustannym podejmowaniu czynności rolniczych. Podniesiono, że odrębną kwestią jest, czy A.M. można zaliczyć do wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego, okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 22 maja 1981 r. do 31 grudnia 1982 r. Z decyzji organu wynika, że wnioskowany okres nie może zostać uwzględniony, ponieważ A.M. nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie faktu pracy w gospodarstwie rolnym. Jeśli jednak organ miał wątpliwości w tym zakresie, to powinien był wezwać funkcjonariusza do przedstawienia stosownych dokumentów potwierdzających podnoszone przez niego okoliczności. Skargę kasacyjną wniósł Komendant Główny Policji, żądając uchylenia wyroku WSA w Warszawie i oddalenia skargi. Zarzucił naruszenie: • § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawa Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 kwietnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz.U. nr 152, poz. 1732, ze zm.) w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54, poz. 310) oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ponieważ Sąd I instancji przyjął, że w sprawie zastosowanie znajdują wskazane przepisy. Doprowadziło to do dokonania zbędnej wykładni pojęcia "stałej pracy w gospodarstwie rolnym" i przyjęcia, że pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej nie wykluczało uznania pracy A.Ma. w gospodarstwie rolnym rodziców za pracę stałą. Ustalenie, czy funkcjonariusz spełniał przesłanki do uznania go za domownika, a następnie zaliczenia mu okresów pracy do pracowniczego stażu pracy, wymagało zbadania okoliczności sprawy pod kątem ówcześnie obowiązujących przepisów tj. ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz członków ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. nr 24, poz. 133, ze zm.); • art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., ponieważ nieprawidłowo przeprowadzono kontrolę legalności zaskarżonego rozkazu personalnego. Przyjęto bowiem, że organy nie przeprowadziły czynności wyjaśniających i dowodowych podczas rozpoznawania wniosku A.M. o zaliczenie mu do pracowniczego stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 22 maja 1981 r. do dnia 31 grudnia 1982 r. Naczelny Sąd Administracyjny zaważył co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, a więc NSA rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Podkreślić należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) nie zasługuje na uwzględnienie. Wyrok Sądu I instancji oddalający skargę nie naruszał art. 151 P.p.s.a., a samo oddalenie skargi było wyłącznie konsekwencją – co zarzuca sam skarżący – naruszenia przez WSA w Warszawie przepisów prawa materialnego i właśnie ta okoliczność powinna podlegać przede wszystkim rozpoznaniu. Przypomnieć należy, że zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz.U. nr 152, poz. 1732, ze zm.) do wysługi lat uwzględnianej przy wzroście uposażenia zasadniczego zaliczane są również inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Niewątpliwe do takich okresów zaliczane są okresy pracy w gospodarstwie rolnym, na co wskazuje art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54, poz. 310). Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy do stażu pracy należy zaliczyć również okresy pracy w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin. Ustawa ta nie zawiera własnej definicji domownika, lecz odsyła do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. A.M. wniósł o zaliczenie mu do wysługi lat pracy w gospodarstwie rolnym rodziców okresu od dnia 22 maja 1981 r. do dnia 29 października 1986 r. W tym czasie obowiązywała ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz członków ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. nr 24, poz. 133, ze zm.), która w art. 2 pkt 2 określała, że domownikiem był członek rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostawały we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegały innemu ubezpieczeniu społecznemu, a praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło ich utrzymania. Oznacza to, że warunkiem otrzymania statusu domownika było utrzymywanie się z pracy w gospodarstwie rolnym. Takie rozumienie pojęcia "domownik" zawężało zbiór osób, które mogły korzystać z ubezpieczenia społecznego jedynie do tych, które pracowały tylko w gospodarstwie rolnym i poza tym nie wykonywały innej pracy lub nie pobierały nauki. Zgodnie natomiast z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2013 r. poz. 1403) domownikiem jest osoba, która spełnia trzy przesłanki: ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie tego gospodarstwa bądź w jego bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w gospodarstwie rolnym. Nowa definicja domownika poszerzyła zakres tego pojęcia, ponieważ nie jest już wymagane, aby praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania domownika, a więc nie wyklucza prowadzenia przez niego innej działalności lub kontynuacji nauki. Podkreślenia wymaga, że nowa definicja domownika jest korzystniejsza dla A.M., który – co nie budzi wątpliwości – w okresie, za który wnosi o zaliczenie wysługi lat, był uczniem szkoły ponadpodstawowej, a jednocześnie pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej do oceny sytuacji prawnej A.M. nie będzie miał zastosowania art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., ponieważ w chwili wydawania decyzji przez organy Policji obowiązywała ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. Przepisy rozdziału 9 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. nie określiły zasad stosowania w nowym stanie prawnym dotychczasowych przepisów. Uznać więc należy, że do stanów faktycznych zaistniałych pod rządami derogowanej regulacji prawnej organ powinien zastosować przepisy zawarte w obecnie obowiązującej ustawie. Słusznie więc Sąd I instancji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie będzie miał obecnie obowiązujący przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na fakt, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych zarzutów, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.